Του Τζέλλου Ν. Γεωργίου*
Με αφορμή την πρόσφατη επέτειο της 3ης Φεβρουαρίου 1830, αναδεικνύεται μια ημερομηνία-σταθμός που συχνά λησμονούμε μέσα στη δίνη της καθημερινότητας. Αυτή είναι η ημέρα της υπογραφής του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου, που σφράγισε την ανεξαρτησία μας
Πρόκειται για τη στιγμή που η Ελλάδα έπαψε να είναι μια επαναστατημένη περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και αναγνωρίστηκε διεθνώς και αμετάκλητα ως Κυρίαρχο και Ανεξάρτητο Κράτος. Κανονικά η μέρα αυτή πρέπει να γιορτάζεται ως γενέθλια ημέρα τουλάχιστον στα σχολεία και να προγραμματιστεί μεγαλοπρεπής γιορτασμός το 2030 με τη συμπλήρωση διακοσίων χρόνων.
Για μένα προσωπικά, η ημερομηνία αυτή συνδέεται με μια κορυφαία προσωπική στιγμή. Το καλοκαίρι του 1975 ήταν η περίοδος της εντατικής προετοιμασίας , μεταξύ των άλλων και στο μάθημα της Ιστορίας που κορυφώθηκε το Σάββατο, 13 Σεπτεμβρίου 1975, στο κτίριο του «Ευκλείδη» στη Θεσσαλονίκη. Εκεί, στις εισαγωγικές εξετάσεις για το Πανεπιστήμιο, το 5ο ζήτημα της Ιστορίας ζητούσε ακριβώς αυτό: «Πώς και με ποιες διεθνείς συνθήκες ρυθμίστηκε η ανεξαρτησία της Ελλάδας μετα το τέλος του αγώνα κατα των Τούρκων» . Η συστηματική μελέτη εκείνου του καλοκαιριού δεν ήταν για μένα απλώς μια προσπάθεια αποστήθισης, αλλά μια βαθιά γνωριμία με το πώς η διπλωματία «σφραγίζει τους αγώνες του σπαθιού». Ο πολύ υψηλός βαθμός που είχα λάβει στην ιστορία συνέβαλε καθοριστικά στην εισαγωγή μου στο Πανεπιστήμιο (ΑΣΟΕΕ).
Δεν ξέχασα ποτέ την επίμονη προτροπή, «να μελετάτε την Ιστορία», του αείμνηστου Μιχάλη Κουρκούτα, φιλολόγου καθηγητή στο Βαλταδώρειο Γυμνάσιο Κοζάνης , οποίος μας δίδασκε το μάθημα της ιστορίας στην έκτη τάξη σχολικό έτος 1974/1975. Όπως δεν ξέχασα και τη σημαντική βοήθεια του αείμνηστου φιλολόγου, συγχωριανού μου , Γιώργου Πελέκα, ο οποίος με τη μεθοδική του διδασκαλία μας προετοίμαζε στο φροντιστήριο το καλοκαίρι του 1975 στο ίδιο μάθημα .
Η Διπλωματική σκακιέρα και ο Καποδίστριας
Η ανεξαρτησία της Ελλάδας δεν ήρθε ως αυτονόητο αποτέλεσμα. Χρειάστηκε ο διπλωματικός μαραθώνιος που ξεκίνησε με τη Συνθήκη του Λονδίνου στις 6 Ιουλίου 1827 , πέρασε μέσα από τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου στην Πύλο στις 20 Οκτωβρίου 1827 , όπου οι ενωμένοι στόλοι της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας εκμηδένισαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο. Ήταν μια καταλυτική σύγκρουση που μετέτρεψε τον κόλπο της Πύλου σε ένα απέραντο υγρό νεκροταφείο πλοίων, σφραγίζοντας την αδυναμία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας να καταστείλει πλέον την ελληνική εξέγερση.
Η ανεξαρτησία κορυφώθηκε με την πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το Πρωτόκολλο , που υπογράφτηκε στις 3 Φεβρουαρίου 1830 στο Λονδίνο από τους πληρεξούσιους των τριών Μεγάλων Δυνάμεων Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας, ήταν η μεγάλη ανατροπή, καθώς αναγνώρισαν επιτέλους την πλήρη κυριαρχία της Ελλάδας και την οριστική ανεξαρτησία της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία..
Αρχιτέκτονας αυτής της προσπάθειας υπήρξε ο Ιωάννης Καποδίστριας. Με την οξυδέρκειά του, κατάφερε να μετατρέψει ένα μικρό κράτος που «ασφυκτιούσε», σε μια βιώσιμη χώρα με σύνορα στη γραμμή Αμβρακικού ( Άρτα) – Παγασητικού (Βόλος) , τα οποία αναγνωρίστηκαν και από την Υψηλή Πύλη με τον Διακανονισμό της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος υπογράφτηκε στις 21 Ιουλίου 1832. Η γραμμή αυτή άφηνε τότε εκτός ελληνικής επικράτειας τις πόλεις της Άρτας και του Βόλου, οι οποίες θα ενώνονταν με τον εθνικό κορμό πέντε δεκαετίες αργότερα
Η τραγική όμως δολοφονία του Κυβερνήτη από μέλη της οικογένειας Μαυρομιχάλη , το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831. στο Ναύπλιο, στην είσοδο του ναού του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, την ώρα που ο Κυβερνήτης πήγαινε να παρακολουθήσει την Κυριακάτικη θεία λειτουργία , υπήρξε ένα πλήγμα που βύθισε την πατρίδα σε ένα τραγικό κενό εξουσίας, σε μια κρίσιμη στιγμή. Η σύγκρουση του οράματος του Καποδίστρια για ένα σύγχρονο, κεντρικό κράτος με τα παραδοσιακά τοπικά προνόμια των κοτζαμπάσηδών, των προκρίτων και των προυχόντων , οδήγησε σε έναν οδυνηρό διχασμό. Το αποτέλεσμα ήταν η διολίσθηση της χώρας στην αναρχία και τον εμφύλιο σπαραγμό, γεγονός που έδωσε το πρόσχημα στις Μεγάλες Δυνάμεις να επιβάλουν αργότερα την κηδεμονία της Βαυαρικής Αντιβασιλείας, ανακόπτοντας την ομαλή πορεία της εθνικής μας συγκρότησης.
Το Χρέος προς το παρελθόν και το μέλλον
Αναλογιζόμενοι σήμερα το καθεστώς της ανεξαρτησίας μας, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τη συμβολή των Μεγάλων Δυνάμεων, χωρίς όμως να παραγνωρίζουμε ότι η παρέμβασή τους υπαγορευόταν από γεωπολιτικά συμφέροντα. Η Ελλάδα γεννήθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον εξαρτήσεων και δανείων που καθόρισαν την πορεία της για δεκαετίες.
Σήμερα, το μάθημα της Ιστορίας παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ. Η μετάδοση της γνώσης στις νεότερες γενιές δεν πρέπει να είναι μια τυπική διαδικασία αποστήθισης, αλλά μια μύηση στη σημασία της εθνικής ενότητας
Ο ρόλος του Σχολείου, των γονιών και των παππούδων είναι καθοριστικός στο να στρέφουμε τα παιδιά στην αγάπη για την ιστορική γνώση. Πιστεύω το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ’ Δημοτικού « Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου» να είναι καλογραμμένο και να αποτελεί μια σπουδαία βάση για να ξεκινήσουν οι μαθητές αυτό το ταξίδι. Δεν είμαι σε θέση να το κρίνω, διότι δεν είμαι ιστορικός. Το διάβασα όμως το 2013 και μου άρεσε. Θυμίζω πως στην τετραμελή ομάδα των συγγραφέων-ιστορικών του βιβλίου. που διανέμεται και διδάσκεται εδώ και δεκατέσσερα χρόνια, περιλαμβάνεται και ο Θανάσης Καλλιανιώτης από την Αιανή.
Στις σελίδες 142-143 του βιβλίου αυτού, ο μαθητής μπορεί να δει έναν αποκαλυπτικό χάρτη. Την Ελλάδα των πρώτων εκείνων χρόνων, με σύνορα που σταματούσαν στη γραμμή Αχελώου-Σπερχειού. Είναι μια εικόνα που διδάσκει στη νέα γενιά πόσο μικρό ξεκίνησε το κράτος μας και πόσος αγώνας χρειάστηκε για τη σημερινή ολοκληρωμένη πατρίδα.
Η ελευθερία «κερδίζεται με το σπαθί και κατοχυρώνεται με το στυλό» όπως συνηθίζεται να λέγεται στην ιστορική επιστήμη. Δηλαδή οι θυσίες των Ελλήνων στα πεδία των μαχών (το σπαθί) θα πήγαιναν χαμένες αν δεν μετατρέπονταν σε νομικά κείμενα και διεθνείς δεσμεύσεις (το στυλό) από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Η 3η Φεβρουαρίου ας είναι μια υπενθύμιση ότι η ανεξαρτησία είναι ένα διαρκές στοίχημα ευθύνης και εθνικής αυτογνωσίας. Μόνο αν κατανοήσουμε το βάθος αυτής της «γέννησης», μπορούμε να θωρακίσουμε το μέλλον σε έναν κόσμο που συνεχίζει να δοκιμάζει τις αντοχές των εθνών και παραμένει μια ασταθής διπλωματική σκακιέρα
Αιανή στις 7/2/2026
- Πρώην Δήμαρχος Αιανής
