του Ευστάθιου Χιώτη
Εισαγωγή
Σημαντικά επακόλουθα της απολιγνιτοποίησης και της απώλειας από το Δημόσιο του 51% της ΔΕΗ είναι ο διπλασιασμός των εισαγωγών φυσικού αερίου και η μετατροπή σε φωτοβολταϊκά πάρκα τεράστιων εκτάσεων γεωργικής γης που θα μπορούσε να κρατήσει το Δημόσιο και να διανείμει στους αγρότες. Το άρθρο αυτό αναφέρεται στο δεύτερο θέμα, στα εδάφη των λιγνιτωρυχείων Δυτικής Μακεδονίας και Μεγαλόπολης συνολικής έκτασης περί τις διακόσιες σαράντα χιλιάδες στρέμματα. Τα αμαρτωλά βοσκοτόπια είναι σταγόνα μπροστά στις «λιγνιτικές γαίες», αλλά ελάχιστα ενοχλεί τους πρωταγωνιστές της τοπικής αυτοδιοίκησης και της πολιτικής.
Ήταν χωριά ολόκληρα με τις εκκλησίες τους και τα νεκροταφεία, αγροτική γη και δημόσιες δασικές εκτάσεις που απαλλοτριώθηκαν για την εκμετάλλευση του λιγνίτη. Σύμφωνα με τους όρους απαλλοτρίωσης και τον Μεταλλευτικό Κώδικα, οι αναγκαστικές απαλλοτριώσεις κηρύχθηκαν «υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου με δαπάνες της αιτούσας ΔΕΗ». Μάλιστα, τις δαπάνες απαλλοτρίωσης επωμίσθηκαν τελικά οι καταναλωτές με τον επιμερισμό των αποσβέσεων στους λογαριασμούς ρεύματος. Τα λιγνιτικά εδάφη θα έπρεπε να επιστραφούν στο Δημόσιο μετά την ολοκλήρωση της εκμετάλλευσης και βεβαίως αφού προηγηθεί αποκατάσταση με δαπάνες της ΔΕΗ. Παρόλα αυτά, όπως προκύπτει από δηλώσεις της, η ΔΕΗ θεωρείται σήμερα κυρία των εκτάσεων αυτών, χωρίς να επιβαρυνθεί με το κόστος αποκατάστασης, το οποίο ανέλαβε το Δημόσιο με χρηματοδότηση από την Ε.Ε.
Άγνωστο πως φθάσαμε στο σημείο να διεκδικεί ή να κατέχει η ΔΕΗ την κυριότητα τεράστιων εκτάσεων που όφειλε να αποδώσει στο Δημόσιο. Η αποσιώπηση στη Βουλή και στην ενημέρωση της κοινής γνώμης είναι μάλλον ενδεικτική ανοχής και συνενοχής. Αν έγιναν μεταβιβάσεις στο παρελθόν, όταν υπήρχε κρατική πλειοψηφία στη ΔΕΗ, δεν αρκεί να δικαιολογήσει γιατί προτιμήθηκε η ΔΕΗ από τους αγρότες. Πάντως, η μεταβίβαση κυριότητας λιγνιτικών εδαφών ολοκληρώθηκε με νόμο του 2022 και μεταβιβάστηκαν στη ΔΕΗ εκτάσεις δώδεκα περίπου χιλιάδων στρεμμάτων, όταν πλέον, η συμμετοχή του Ελληνικού Δημοσίου είχε περιοριστεί το Νοέμβρη 2021 σε 34,12% από 51,123%.
Λογικά θα εδικαιούτο η ΔΕΗ να έχει κατά προτεραιότητα το δικαίωμα μίσθωσης λιγνιτικών εδαφών για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Περιέργως όμως η πολυεθνική πλέον ΔΕΗ λειτουργεί ως ιδιοκτήτης και ρυθμιστής. Είναι σε θέση να επιλέγει τις εκτάσεις που επιθυμεί να κρατήσει και να επιστρέψει ένα μέρος στο Δημόσιο, ακατάλληλο για ΑΠΕ και αγροτικές καλλιέργειες, με πρόσθετη επιβράβευση την απαλλαγή της από τη δαπάνη αποκατάστασης. Έτσι η ΔΕΗ προχωρεί στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε συνεργασία με τη μεγαλύτερη γερμανική ηλεκτρική εταιρία, στην οποία μεταβίβασε το 51% της κοινοπραξίας.
Ενώ πρόσφατα οι υπουργικές υποσχέσεις ήταν ότι η ΔΕΗ θα επέστρεφε στο Δημόσιο τα δύο τρίτα των εκτάσεων, τελικά η ΔΕΗ κρατάει τα δύο τρίτα που επιλέγει και επιστρέφει το ένα τρίτο, στο οποίο συμπεριλαμβάνει τις εκτάσεις που χρειάζονται αποκατάσταση. Η κριτική στη Βουλή επικεντρώθηκε στην ανατροπή της αναλογίας αυτής, με ανοχή της αναγνώρισης της ιδιοκτησίας της ΔΕΗ στα 240 χιλιάδες στρέμματα. Έτσι, το Δημόσιο, επί σειρά ετών, δεν διεκδίκησε τις εκτάσεις που απαλλοτριώθηκαν για τη λιγνιτική εκμετάλλευση και θα έπρεπε μετά την ολοκλήρωση της εκμετάλλευσης να επιστραφούν στο σύνολό τους στο Δημόσιο.
Απαλλοτριώσεις της ΔΕΗ για κτιριακές ή μηχανολογικές εγκαταστάσεις, ή πυλώνων του δικτύου δικαιολογούν την μεταβίβαση κυριότητας, αλλά οι απαλλοτριώσεις για τα λιγνιτικά πεδία υπόκεινται όχι μόνο στο κώδικα αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, αλλά επίσης και στο Μεταλλευτικό Κώδικα που επιτρέπει την απαλλοτρίωση υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, όπως συνοψίζεται παρακάτω.
Ενδεικτικά σχόλια για τις νομοθετικές ρυθμίσεις.
Θα περιοριστώ κατ’ ανάγκην σε βασικές και προφανείς επισημάνσεις βάσει του Μεταλλευτικού Κώδικα. Κατ’ αρχήν το δικαίωμα αναζήτησης, έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων και στερεών καυσίμων, λιγνίτη ή τύρφης, ανήκει αποκλειστικά στο Δημόσιο. Το Υπουργικό Συμβούλιο, μετά από γνωμάτευση του Συμβουλίου Μεταλλείων, υπό όρους, μπορεί να απαλλοτριώνει ακίνητα με σκοπό τη παραχώρησή τους σε κατάλληλη επιχειρηματική μονάδα για εκμετάλλευση προς το συμφέρον της Εθνικής Οικονομίας. Το δικαίωμα για απαλλοτρίωση του Δημοσίου είναι πολύ ισχυρό και επιτρέπει την αναγκαστική απαλλοτρίωση αστικών ή αγροτικών ακινήτων εντός ή και εκτός του χώρου του μεταλλείου, με σκοπό την εκτέλεση έργων για την εκμετάλλευση. Πρόνοια που επέτρεψε την αναγκαστική απαλλοτρίωση και μετακίνηση εκκλησιών, νεκροταφείων και ολόκληρων χωριών.
Οι απαλλοτριώσεις δημοσιεύονται στο τεύχος ΑΑΠΘ (Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων και Πολεοδομικών Θεμάτων) της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως με αναφορά στον Μεταλλευτικό Κώδικα και ρητή δέσμευση κήρυξης της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης «υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου με δαπάνες της αιτούσας ΔΕΗ Α.Ε.».
Ενδεικτικά, στο τεύχος ΑΑΠ294/8.9.2014 αναφέρονται οι δημοσιεύσεις των παρακάτω αποφάσεων απαλλοτριώσεως:
Αριθμ. Δ9/Δ/Φ53/8773/2272, Αριθμ. Δ9/Δ/Φ 53/22337/4095 και Αριθμ. Δ9/Δ/Φ 53/9455/2442 και στο τεύχος της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως ΑΑΠ249/1.8.2014 κηρύσσεται η Απόφαση Αριθμ. Δ9/Δ/Φ 53/4855/1139.
Οι εκτάσεις που απαλλοτριώθηκαν με τις παραπάνω αποφάσεις ανέρχονται σε περίπου σε δώδεκα χιλιάδες στρέμματα και με το άρθρο 29 του Νόμου Ν4872/2021 η ΔΕΗ καθίσταται κυρία αυτών. Τόσον αυτές, όσον και οι υπόλοιπες εκτάσεις μέχρι του συνόλου των ~240 χιλιάδων στρεμμάτων απαλλοτριώθηκαν υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και επομένως θα έπρεπε να επιστραφούν στο Δημόσιο.
Ενδεικτικά δημοσιεύματα για το θέμα των λιγνιτικών εδαφών
Energypres, 30/7/2020, Ζήσης Πατσιαβάς, e-prolemeos.gr
Μια από τις πρώτες δημοσιεύσεις, ειλικρινής και προφητική, αποκαλύπτει: «Σχέδιο το οποίο προετοιμάζεται συστηματικά εδώ και αρκετό διάστημα, αποτελεί η προσπάθεια μεταβίβασης μεγάλου μέρους των εκτάσεων της ΔΕΗ, σε μια νέα εταιρεία του δημοσίου η οποία θα αναλάβει το μεγάλο στοίχημα των αποκαταστάσεων, στα πλαίσια του master plan που βρίσκεται πλέον στην τελική του ευθεία. Με την ειδικού σκοπού εταιρεία που πρόκειται να συστήσει το δημόσιο, η ΔΕΗ απαλλάσσεται από το δυσβάσταχτο γι’ αυτή, κόστος των αποκαταστάσεων, κρατώντας αποκλειστικά τα εδάφη στα οποία θα πραγματοποιήσει τις δικές της επενδύσεις όπως φωτοβολταϊκά κλπ».
Energypres 2/2/2021, Χρήστος Παπαγεωργίου
Σε αναλυτικό και τεκμηριωμένο άρθρο ο Χρήστος Παπαγεωργίου (Μηχ/κος Μεταλλείων – Μεταλλουργός ΕΜΠ, τ. Μέλος ΔΣ ΔΕΗ ΑΕ, τ. Δ/ντης ΛΚΔΜ ΔΕΗ ΑΕ), επισημαίνει ότι από «την πρόωρη αλλά και εμπροσθοβαρή απολιγνιτοποίηση (2023-28), προκύπτουν πολλά επιπρόσθετα προβλήματα στις λιγνιτικές εκμεταλλεύσεις της ΔΕΗ Α.Ε. στη Δ. Μακεδονία, σε μια έκταση παρεμβάσεων που προσεγγίζει τις 200.000 στρέμματα, στην περιοχή Πτολεμαΐδας – Αμυνταίου». Επίσης, προτείνει «παράταση της λειτουργίας πέραν του 2028 των τριών νεότερων λιγνιτικών μονάδων (νέα Πτολ/δα 5, ΑΗΣ ΑΔ 5 και ΑΗΣ Μελίτης), με άμεσο εξορθολογισμό του κόστους». Ο Χρήστος Παπαγεωργίου επανήλθε το Μάρτιο του 2021 για να υπογραμμίσει την ενεργειακή αναγκαιότητα των λιγνιτικών σταθμών όπως «αποδείχθηκε περίτρανα, όταν στα μέσα Φεβρουαρίου 2021 μια συνήθης χιονόπτωση, οδήγησε στην ανάγκη ένταξης σε άμεση λειτουργία όλων των διαθέσιμων επτά λιγνιτικών μονάδων της χώρας για να μη καταρρεύσει πλήρως το σύστημα ηλεκτροδότησης».
World Energy News, 6/4/2021,
«Οι λεπτές ισορροπίες για την επιστροφή εδαφών της ΔΕΗ στο Δημόσιο: Φαίνεται να εγείρονται ζητήματα και για τις εκτάσεις που θα παρακρατήσει η ΔΕΗ για την ανάπτυξη των έργων ΑΠΕ που έχει δρομολογήσει στην περιοχή. Το κατά πόσο ΔΕΗ μπορεί να αξιοποιήσει εκτάσεις που της παραχωρήθηκαν όντας μονοπώλιο για την ανάπτυξη λιγνιτικής δραστηριότητας, για επενδύσεις σε μια άλλη δραστηριότητα όπως είναι οι ΑΠΕ, είναι ένα ερώτημα που απασχολεί συνολικότερα την αγορά ηλεκτρισμού, παράγοντες της οποίας διαβλέπουν ότι τίθεται ζήτημα κρατικής ενίσχυσης. Κάποιοι μάλιστα εντοπίζουν και ζήτημα ζημίας του δημοσίου, υπό την έννοια ότι το δημόσιο θα μπορούσε να πάρει πίσω τις εκτάσεις και να τις δημοπρατήσει εισπράττοντας ανταγωνιστικό τίμημα. Αντίστοιχες εκτιμήσεις εκφράζονται και από φορείς της περιοχής της Δυτικής Μακεδονίας, οι οποίοι σύμφωνα με πληροφορίες με τη συνδρομή νομικών διερευνούν τη δυνατότητα προσφυγής στα Δικαστήρια».
Περιορισμός συμμετοχής του Ελληνικού Δημοσίου σε 34,12% από 51,123%
Μετά την αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της ΔΕΗ Α.Ε. ύψους €1,3 δισ. τον Νοέμβριο του 2021, η συμμετοχή του Ελληνικού Δημοσίου περιορίστηκε σε 34,12% από 51,123% (Ετήσιος απολογισμός ΔΕΗ 2021, σελίς 33). Επακολούθησε η ψήφιση του Νομοσχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης.
Διαβούλευση επί του Νομοσχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, 18/10/2021
Ας έρθουμε τώρα σε μια σοβαρή καταγγελία του Προέδρου της Κοινότητας Πτολεμαΐδας Ισαάκ Νικολαΐδη, κατά τη διαβούλευση διαρκείας μιας εβδομάδας του Νομοσχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (Ν4872/21, ΦΕΚ 24Α, 10 Δεκεμβρίου 2021). Στις 2021-10-18 σχολίασε γραπτά σε δημόσιο έγγραφο: “Οι απαλλοτριώσεις (λιγνιτικών γαιών) έγιναν αναγκαστικά για Εθνικό συμφέρον, με σκοπό την εξορυκτική δραστηριότητα την υποχρέωση αποκατάστασης του περιβάλλοντος, και την επαναπόδοσή τους στις τοπικές κοινωνίες για εκμετάλλευση. Δυστυχώς με το παρόν σχέδιο νόμου δημιουργούμε ένα φεουδάρχη στην περιοχή και μάλιστα με την σταδιακή μετάλλαξή του, τα εδάφη της περιοχή μεταφέρονται σε επενδυτές ξένων συμφερόντων και παύει η διαχρονική εταιρική σχέση που υπήρχε με την ΔΕΗ!!! Πιστεύω πως αυτή η εξέλιξη δεν είναι δίκαιη, δεν δημιουργεί θέσεις εργασίας και δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες της τοπικής κοινωνίας”.
24/11/21 Πρώτο Θέμα,
Ως win win χαρακτήρισε τη συμφωνία για τη μεταβίβαση των γαιών της ΔΕΗ στο Δημόσιο στο πλαίσιο της απολιγνιτοποίησης της Δυτ. Μακεδονίας ο Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων Αδ. Γεωργιάδης, παρουσιάζοντας με τον Αναπλ. Υπουργό του, τον κ. Νίκο Παπαθανάση, το νομοσχέδιο για τη Δίκαιη Μετάβαση, το οποίο θα εισαχθεί προς συζήτηση στη Βουλή με στόχο να έχει ψηφιστεί ως τις 8 Δεκεμβρίου. Όπως γνωστοποιήθηκε στη Συνέντευξη Τύπου πολλές εκτάσεις ορυχείων σε Δυτ. Μακεδονία και Μεγαλόπολη (σσ συνολικά η έκταση φθάνει τα 146.000 στρέμματα) θα περάσουν «με ένα ευρώ» από τη ΔΕΗ στο Δημόσιο.
«Η ΔΕΗ έχει υποχρέωση για περιβαλλοντική αποκατάσταση. ‘Έτσι, αντί να δαπανήσει γλιτώνει το κόστος και το δημόσιο αναλαμβάνει αποκατάσταση. Όποιες γαίες θα πάρει, θα τις υπενοικιάζει το δημόσιο» σημείωσε απ’ την πλευρά του ο υπ. Ανάπτυξης κ. Αδ. Γεωργιάδης και τόνισε ότι σε αυτή τη φάση τρέχουν οι διαδικασίες εκτιμήσεων. Χαρακτήρισε δε «λαχείο» τη συμφωνία τόσο για το Δημόσιο όσο και για τη ΔΕΗ κάνοντας λόγο για μια win win συμφωνία.
Η υπόσχεση ήταν ότι συνολικά 146 χιλ. στρέμματα απελευθερώνονται και το μεγαλύτερο μέρος εξ αυτών, θα πάει για αναψυχή και ένα μικρό ποσοστό σε τουρισμό, βιομηχανική χρήση καλλιέργεια κτλ.» ανέφερε ο κ. Παπαθανάσης.
3 Απριλίου 2023, Επερώτηση ΣΥΡΙΖΑ
Το σχέδιο της κυβέρνησης ήταν η μεταβίβαση των λιγνιτικών εδαφών από τη ΔΕΗ στο κράτος μέσω της «Μετάβαση Α.Ε.», του οχήματος ειδικού σκοπού (SPV), και ως αντάλλαγμα μεταβιβάστηκε η υποχρέωση για την αποκατάσταση αυτών των εδαφών από τη ΔΕΗ στο Κράτος. Χωρίς βεβαίως να υπάρχει καμία μελέτη, καμία εκτίμηση, αν η αξία των εδαφών που θα μεταφερθούν και το κόστος της αποκατάστασης είναι συγκρίσιμα μεγέθη. Η αποκατάσταση των εδαφών, βάσει των ΑΕΠΟ που είχαν εγκριθεί και του πλαισίου της βασικής περιβαλλοντικής αρχής, «ο ρυπαίνων πληρώνει», αποτελούσε βασική υποχρέωση της ΔΕΗ.
Η προγραμματική σύμβαση της παρ.4 του άρθρου 155 του ν.4759/2020 μεταξύ της ΔΕΗ της Μετάβαση Α.Ε. και του ΥΠΑΝ για τη μεταβίβαση των λιγνιτικών εδαφών, αφορούσε 186.071 στρέμματα από τα συνολικά 247.000 στρέμματα των λιγνιτικών εδαφών. Κατά την κύρωση αυτής της σύμβασης, είχαμε τονίσει ότι δεν τηρήθηκαν οι υποσχέσεις της κυβέρνησης ότι η ΔΕΗ θα κρατήσει το 1/3 της έκτασης και θα επιστρέψει τα 2/3 στο δημόσιο. Η ΔΕΗ κράτησε για δικιά της χρήση σχεδόν το 50% των εκτάσεων, 85.433 στρέμματα. Για την ακρίβεια το 46% κρατούσε η ΔΕΗ, το 52% επιστρέφεται στο δημόσιο (97.008 στρεμ.), και 2% σε εκτάσεις που έχουν ήδη παραχωρηθεί.
Με τη σημερινή όμως έγκριση από την έκτακτη Γενική Συνέλευση της ΔΕΗ, εμφανίζεται η επιστροφή στο δημόσιο των 97.000 στρεμμάτων από το σύνολο των 247.000 στρεμμάτων και όχι από τα 186.071 στρέμματα της προγραμματικής σύμβασης. Δηλαδή στο δημόσιο επιστρέφονται αντί των 2/3 που δεσμευόταν η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ μόλις το 39%, 2% έχει ήδη παραχωρηθεί και άρα η ΔΕΗ διατηρεί το 59% των εκτάσεων αντί για το 1/3 που υποσχόταν η κυβέρνηση.
18/12/2023, Μεταρρύθμιση
Ντόρα Τσικαρδάνη 18 Δεκ 2023
Η Ντόρα Τσικαρδάνη σε άρθρο της με τίτλο: Απολιγνιτοποίηση Δυτικής Μακεδονίας: Πόσο δίκαιη μπορεί να είναι η Δίκαιη Μετάβαση; επισήμανε με νομική τεκμηρίωση τα κάτωθι, όσον αφορά την κυριότητα των λιγνιτικών πεδίων και την απαλλαγή της ΔΕΗ από την αποκλειστικά δική της περιβαλλοντική ευθύνη αποκατάστασης των εδαφών:
- Τα προς αποκατάσταση εδάφη των ορυχείων προέρχονται από την αναγκαστική απαλλοτρίωση υπέρ της ΔΕΗ Α.Ε. των αντιστοίχων, πρώην αγροτικών εκτάσεων. Ο σκοπός της απαλλοτρίωσής τους ήταν η εξόρυξη λιγνίτη για δημόσια ωφέλεια, πράγμα που παράγει δεσμεύσεις και ασύμβατα για την εκμετάλλευσή τους με άλλον τρόπο, ικανά να οδηγήσουν ακόμη και σε ανάκληση συντελεσθείσας αναγκαστικής απαλλοτρίωσης {Βλ. ΣΤΕ 1409/2003}. Είναι προφανές είναι, ότι η χρήση τους για επιχειρηματικούς σκοπούς διάφορους από εκείνους της απαλλοτριώσεώς τους συνιστά πρόβλημα.
- Απαλλάσσεται η ΔΕΗ από την αποκλειστικά δική της περιβαλλοντική ευθύνη αποκατάστασης των εδαφών, με κοινωνικοποίηση του κόστους της αποκατάστασης αυτής, παρά το γεγονός, ότι μέρος της τιμής της λιγνιτικής κιλοβατώρας, την οποία εισέπραττε και εισπράττει, αντιπροσώπευε δαπάνες αποκατάστασης.
- Παραβίαση της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», όπως αυτή εκφράζεται με την έννοια της «περιβαλλοντικής ευθύνης», που θεσπίστηκε με το άρθρο 2 του Π.Δ.148/2009 και αποτελεί την εναρμόνιση με την Οδηγία 2004/35/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 21ης Απριλίου 2004.
3-4-2025, Οικονομικός Ταχυδρόμος
Σε παρουσίαση από τον πρόεδρο και CEO της ΔΕΗ Γιώργο Στάσση αναφέρθηκε για τα λιγνιτικά εδάφη ότι: «Η ΔΕΗ είχε σχεδόν 200.000 στρέμματα στην ευρύτερη περιοχή, στη λεκάνη που υπάρχουν αποθέματα λιγνίτη, από την Κοζάνη μέχρι τη Φλώρινα. Από αυτά, τα περίπου 80.000 στρέμματα επιστρέφονται σταδιακά στο Δημόσιο, στη ΜΕΤΑΒΑΣΗ. Και αυτά που θα παραδίδουμε θα είναι έτοιμα για τη νέα χρήση που το Δημόσιο έχει προβλέψει. Είμαστε σε συνεχή επικοινωνία με τους αρμόδιους φορείς και συμμετέχουμε ενεργά στην όλη διαδικασία, σύμφωνα με το σχέδιο της Μετάβασης. Εμείς από την πλευρά μας επενδύουμε 270 εκατ. ευρώ τα επόμενα χρόνια».
Είναι σαφές από τα παραπάνω ότι υπάρχει σύγχυση για τις λιγνιτικές εκτάσεις που θα επιστραφούν στο Δημόσιο. Το βέβαιο είναι ότι αποφασίζει η ΔΕΗ και ότι απαλλάσσεται από τις δαπάνες αποκατάστασης.
Επίλογος
Η χρήση των λιγνιτικών εδαφών, συνολικής έκτασης περί τα 240 χιλιάδες στρέμματα, απαλλοτριώθηκε χάριν της εκμετάλλευσης λιγνίτη δαπάναις της ΔΕΗ υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου. Επομένως σύμφωνα με τους όρους απαλλοτρίωσης, η κυριότητα των λιγνιτικών εδαφών στο σύνολό τους περιέρχεται στο Δημόσιο στο οποίο έπρεπε να επιστραφούν μετά την εκμετάλλευση. Φαίνεται όμως ότι κατά καιρούς παραχωρήθηκαν στη ΔΕΗ συνολικά 240.000 στρέμματα ή τουλάχιστον η ΔΕΗ λειτουργεί ως ιδιοκτήτρια αυτών. Είναι ένα τεράστιο θέμα για το οποίο δε γίνεται λόγος, ενώ θα έπρεπε τουλάχιστον να διερευνηθεί, αν έχουν της παραχωρηθεί νόμιμα ή όχι.
Με την απώλεια της πλειοψηφίας του 51% από το Δημόσιο, η πολυεθνική πλέον ΔΕΗ επιλέγει ανενόχλητη να κρατήσει όσες εκτάσεις προτιμά και να επιστρέψει τις υπόλοιπες για αποκατάσταση από το Δημόσιο και όχι από την ίδια τη ΔΕΗ, όπως είχε υποχρέωση. Ας σημειωθεί ότι οι δαπάνες αποκατάστασης έχουν αποσβεσθεί προ πολλού από τη ΔΕΗ εις βάρος των καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας.
Στη περίπτωση της ΔΕΗ, ο ρυπαίνων όχι μόνον απαλλάσσεται από την αποκατάσταση, αλλά και επιβραβεύεται με την κυριότητα αγροτικής γης που μετατρέπει σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα. Ανάλογες επενδύσεις στη Βόρειο Αφρική προχωρούν στην έρημο. Στην Ελλάδα θεωρούνται δίκαιη μετάβαση;
Η αιφνιδιαστική απολιγνιτοποίηση δεν επέτρεψε χρονικά την προγραμματισμένη εξομάλυνση και αποκατάσταση των εδαφών, αν συνεχιζόταν κανονικά η εκμετάλλευση. Έτσι, σε σημαντικό βαθμό σήμερα διατηρούνται πρανή με έντονες κλίσεις σε εκτάσεις που ως έχουν είναι ακατάλληλες για χρήση, είτε αγροτική, είτε για ΑΠΕ. Επιστρέφονται από τη ΔΕΗ στο Δημόσιο, το οποίο τις χαρακτηρίζει κατ’ ευφημισμό ως χώρους «αναψυχής». Η αποκατάσταση που ανέλαβε το Δημόσιο με κοινοτική χρηματοδότηση διατηρεί σε μεγάλο βαθμό εδάφη με απότομα πρανή και μας ενημερώνουν ότι το «μεγαλύτερο μέρος εξ αυτών, θα πάει για αναψυχή και ένα μικρό ποσοστό σε τουρισμό, βιομηχανική χρήση καλλιέργεια κτλ.». Απλά, οι κατάλληλες εκτάσεις για αγροτική χρήση και ΑΠΕ κρατούνται από τη ΔΕΗ, με αποτέλεσμα μικρό μόνο μέρος να μπορεί να επιστρέφει στους αγρότες.
Η ΔΕΗ υπόσχεται νέο κύκλο ανάπτυξης στη Δυτική Μακεδονία με ένα επενδυτικό σχέδιο ύψους 5,8 έως 12 δισ. ευρώ με υποσχέσεις επενδύσεων που δεν περιγράφονται και ανάγονται σε μελλοντική και σαφώς μετεκλογική περίοδο. Οι αναφορές σε κέντρα επεξεργασίας δεδομένων είναι αόριστες και έρχονται σε περίοδο που ο υπερβολικός ενθουσιασμός για τα κέντρα αυτά έχει προσγειωθεί. Ενδεικτική είναι η αντίληψη της ΔΕΗ για «στήριξη της τοπικής οικονομίας», δήθεν με την πρόσκαιρη απασχόληση για την διάλυση των λιγνιτικών εγκαταστάσεων με ανακύκλωση και εκποίηση των υλικών.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά πάρκα, εις βάρος της αγροτικής οικονομίας, προχωρούν χάρις στο «λαχείο» της ρύθμισης, σύμφωνα με υπουργική δέσμευση. Ασφαλώς, κερδισμένοι στο «λαχείο» είναι η πολυεθνική ΔΕΗ και οι ξένοι επενδυτές που συμμετέχουν μάλιστα στα φωτοβολταϊκά με 51%. Είναι κερδισμένοι οι άνεργοι με τα εδάφη αναψυχής και την ελάχιστη αγροτική γη; Μάλλον όχι. Εκτός εάν, με την υποσχόμενη επέλευση της τεχνητής νοημοσύνης στη περιοχή, η αναψυχή είναι πλέον διέξοδος στην ανεργία.
Ο κ. Ευστάθιος Χιώτης είναι Δρ. Μεταλλειολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, Μηχανικός Πετρελαίων Imperial College, πρώην διευθυντής στη Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίων και στο Ινστιτούτο Γεωλογίας και Ερευνών Υπεδάφους. Στο άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις. Οι ερυθροί σύνδεσμοι παραπέμπουν σε σχετικά δημοσιεύματα.
https://independent.academia.edu/Chiotis
https://www.researchgate.net/profile/Eustathios_Chioti
https://energypress.gr/search-content?keys=%CE%A7%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82
