Στο επίκεντρο της παρέμβασής του οι συνέπειες της απολιγνιτοποίησης, η ενεργειακή ακρίβεια και δέσμευση για ολοκληρωμένο αναπτυξιακό σχέδιο για την περιοχή
Με σαφή αναφορά στη Δυτική Μακεδονία και ιδιαίτερα στις συνέπειες που έχει υποστεί η περιοχή από τη βίαιη απολιγνιτοποίηση, ο Αλέξης Τσίπρας τοποθετήθηκε από την Κοζάνη, στο πλαίσιο της παρουσίασης του βιβλίου του «Ιθάκη», δίνοντας το στίγμα μιας πολιτικής παρέμβασης που εστίασε στην ενεργειακή μετάβαση, στην ακρίβεια και στην ανάγκη ενός ειδικού σχεδίου για την περιοχή.
Από την αρχή της ομιλίας του, ο πρώην πρωθυπουργός στάθηκε στο ιδιαίτερο βάρος που έχει σηκώσει διαχρονικά η Δυτική Μακεδονία για την ηλεκτροδότηση της χώρας, λέγοντας πως πρόκειται για έναν τόπο που για δεκαετίες έθεσε τον ορυκτό του πλούτο, το περιβάλλον του αλλά και τις ζωές των ανθρώπων του στην υπηρεσία της εθνικής ανάπτυξης. Όπως είπε, η περιοχή δεν ζητά ελεημοσύνη, αλλά δικαίωμα στην αξιοπρέπεια και στο μέλλον, υποστηρίζοντας ότι σήμερα βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με την εγκατάλειψη και τον κίνδυνο κοινωνικού και οικονομικού μαρασμού.
Ο Αλέξης Τσίπρας δεσμεύτηκε ότι το Ινστιτούτο του θα ασχοληθεί ειδικά με τη Δυτική Μακεδονία, με στόχο να παρουσιαστεί σύντομα ένα ολοκληρωμένο αναπτυξιακό σχέδιο δίκαιης μετάβασης για την περιοχή. Παράλληλα, άφησε αιχμές για την κυβερνητική πολιτική, σημειώνοντας ότι η απολιγνιτοποίηση προχώρησε με βίαιο τρόπο, χωρίς να έχουν προηγηθεί οι αναγκαίες ασφαλιστικές δικλίδες για την οικονομία, την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή.
Στο ενεργειακό σκέλος, υποστήριξε ότι η Δυτική Μακεδονία βρέθηκε στο επίκεντρο μιας καταστροφικής, όπως τη χαρακτήρισε, επιλογής για πρόωρο κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων, ενώ επέμεινε ότι η «Πτολεμαΐδα 5» πρέπει να λειτουργήσει άμεσα με αξιοποίηση των λιγνιτικών αποθεμάτων της περιοχής και όχι με φυσικό αέριο. Διευκρίνισε πάντως ότι αυτό δεν αρκεί από μόνο του για να αναστρέψει τη συνολική εικόνα, αλλά το παρουσίασε ως μια στοιχειώδη λογική απόφαση που θα μπορούσε να δώσει χρόνο και ανάσα στην τοπική οικονομία.
Ιδιαίτερο βάρος έδωσε και στο ζήτημα της ενεργειακής δημοκρατίας, παρουσιάζοντας βασικούς άξονες προτάσεων που, όπως είπε, επεξεργάζεται το Ινστιτούτο του. Μεταξύ αυτών ανέφερε την πρόταση για δωρεάν βασική ενέργεια επί 20 χρόνια για κάθε νοικοκυριό στις περιοχές απολιγνιτοποίησης, μέσω φωτοβολταϊκών κοινωνικής ιδιοκτησίας και εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού, αλλά και την ένταξη ευάλωτων νοικοκυριών σε σχήματα συλλογικής αυτοπαραγωγής με δημόσια κάλυψη του κόστους συμμετοχής.
Παράλληλα, πρότεινε την αναβάθμιση του θεσμού των ενεργειακών κοινοτήτων, κάνοντας λόγο για μια μεταρρύθμιση που, όπως είπε, η σημερινή κυβέρνηση αποδυνάμωσε στην πράξη. Στο ίδιο πλαίσιο μίλησε για ευρύτερη συμμετοχή των πολιτών στην παραγωγή και κατανάλωση ενέργειας, για απλούστευση αδειοδοτήσεων και για δεσμευμένο ηλεκτρικό χώρο υπέρ ενεργειακών κοινοτήτων.
Στην ίδια κατεύθυνση, αναφέρθηκε και στον ρόλο των δήμων, προτείνοντας τη σύσταση ενεργειακής κοινότητας σε κάθε δήμο άνω των 10.000 κατοίκων, ώστε να μειωθεί το ενεργειακό κόστος δημοτικών υποδομών, ύδρευσης και άρδευσης, αλλά και να δημιουργηθούν τοπικές δομές αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε και στο ενδεχόμενο δημιουργίας μεγάλου data center στη Δυτική Μακεδονία. Όπως είπε, αν προχωρήσει μια τέτοια επένδυση, πρέπει να υπάρξει σαφής ρήτρα ανταποδοτικότητας για την τοπική κοινωνία. Ειδικότερα, ζήτησε η ενέργεια που θα απαιτείται για τη λειτουργία του να παράγεται από τους ίδιους τους επενδυτές και όχι σε βάρος της τοπικής κατανάλωσης, ενώ πρότεινε δωρεάν βασική ενέργεια για τα νοικοκυριά των περιοχών που θα φιλοξενήσουν τέτοιες υποδομές, καθώς και αξιοποίηση της παραγόμενης θερμότητας για την ενίσχυση της τηλεθέρμανσης σε Κοζάνη και Πτολεμαΐδα.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στην υφιστάμενη κοινωνική εικόνα της περιοχής. Αναφέρθηκε σε συζητήσεις που είχε με εργαζόμενους, ελεύθερους επαγγελματίες και ανέργους, περιγράφοντας μια Δυτική Μακεδονία με έλλειμμα προσδοκιών και ελπίδας. Μίλησε για φόβο, σιωπή και εξάρτηση από μικροεξυπηρετήσεις, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή χρειάζεται ξανά όραμα, αξιοπρέπεια και αξιοκρατία, ώστε να μπορέσουν οι νέοι να παραμείνουν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Δυτική Μακεδονία μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα ενεργειακής δημοκρατίας για όλη τη χώρα, αξιοποιώντας ευρωπαϊκά εργαλεία, ώριμες τεχνολογίες και διαθέσιμους πόρους. Επικαλέστηκε μάλιστα παραδείγματα από την Ισπανία, την Πολωνία και την Ολλανδία, για να υποστηρίξει ότι το θεσμικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο υπάρχει και ότι αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση.
Το μεγαλύτερο μέρος της ομιλίας του αφιερώθηκε πάντως στις διεθνείς εξελίξεις και κυρίως στον πόλεμο στο Ιράν, με σφοδρή κριτική προς τις ΗΠΑ, το Ισραήλ, την ευρωπαϊκή στάση αλλά και την ελληνική κυβέρνηση. Ο Αλέξης Τσίπρας κατηγόρησε τον Κυριάκο Μητσοτάκη για υποτέλεια και λανθασμένη γεωπολιτική επιλογή, υπερασπιζόμενος την ανάγκη πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής, προσήλωσης στο διεθνές δίκαιο και αποφυγής εμπλοκής της χώρας σε πολεμικά μέτωπα.
Ωστόσο, για το ακροατήριο της Κοζάνης, το πιο καθαρό πολιτικό μήνυμα της βραδιάς αφορούσε την ίδια τη Δυτική Μακεδονία. Ότι η περιοχή, κατά τον πρώην πρωθυπουργό, δεν μπορεί να παραμείνει το κόστος μιας μετάβασης χωρίς σχέδιο, ούτε να συνεχίσει να επωμίζεται τις συνέπειες μιας ενεργειακής πολιτικής χωρίς ανταπόδοση. Και ότι η συζήτηση για το μέλλον της δεν μπορεί να γίνει χωρίς τους ίδιους τους ανθρώπους της.
