Καινοτομία, κλιματική θωράκιση και η ανάγκη για εξειδικευμένο προσωπικό
Μια νέα προοπτική για το παραγωγικό μοντέλο της Δυτικής Μακεδονίας αναδείχθηκε το Σάββατο, 4 Απριλίου 2026, κατά την ενημερωτική ημερίδα που διοργάνωσε το ευρωπαϊκό έργο COALition. Στο Αμφιθέατρο της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, θεσμικοί φορείς, ακαδημαϊκοί και άνθρωποι της αγοράς συνέκλιναν στο συμπέρασμα ότι η θερμοκηπιακή υδροπονία αποτελεί μια κρίσιμη επενδυτική ευκαιρία, αρκεί να συνοδευτεί από τη σωστή κατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού.
Στην εκδήλωση έδωσαν το παρών ο Περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας, Γεώργιος Αμανατίδης, ο οποίος εστίασε στις θερμοκηπιακές μονάδες ως πυλώνα μετασχηματισμού της περιοχής, ο Δήμαρχος Κοζάνης Γιάννης Κοκκαλιάρης, ο Αντιδήμαρχος Βασίλειος Παπαποστόλου και ο Πρόεδρος του ΓΕΩΤΕΕ Δ. Μακεδονίας, Θεόδωρος Σιόγκας.
Η Επιστημονική και Ερευνητική Διάσταση
Η πρώτη συνεδρία έθεσε το επιστημονικό πλαίσιο της μετάβασης στη Γεωργία Ελεγχόμενου Περιβάλλοντος (CEA).
Ο Φίλιππος Μπαντής (Επίκουρος Καθηγητής ΠΔΜ) ανέλυσέ την κλιματική κρίση, τονίζοντας ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι μόνο η μείωση της παραγωγής, αλλά η έντονη αστάθεια των αποδόσεων. Υπογράμμισε ότι το θερμοκήπιο μετατρέπει ένα απρόβλεπτο κλίμα σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον παραγωγής τροφίμων υψηλής αξίας, διασφαλίζοντας την αγροτική παραγωγή.
Η Αγγελική Ζήγρα (Γεωπόνος, ΕΚΕΤΑ) παρουσίασε το έργο COALition, εστιάζοντας σε ένα πρωτοποριακό project για έξυπνα συστήματα κάθετης καλλιέργειας (vertical farming). Το σύστημα αυτό ενσωματώνει ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (φωτοβολταϊκά) για την ηλεκτροδότησή του, αντιμετωπίζοντας την κύρια πρόκληση του κλάδου που είναι η υψηλή ενεργειακή κατανάλωση.
Ο Δρ Γεώργιος Ντίνας (Κύριος Ερευνητής ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ) ανέπτυξε τις προοπτικές για την ανάπτυξη βιώσιμων και αειφόρων θερμοκηπιακών μονάδων υδροπονίας στην περιοχή. Τόνισε ότι η Δυτική Μακεδονία μπορεί να πρωταγωνιστήσει στον κλάδο αξιοποιώντας τις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις.
Η πράξη, η αγορά και το «Κλειδί» του Ανθρώπινου Δυναμικού
Στη δεύτερη συνεδρία, η συζήτηση πέρασε στην καθημερινή λειτουργία και στις απαιτήσεις της αγοράς.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η ανάλυση του Δημήτρη Ραδόπουλου (Γεωπόνου – Παραγωγού), ο οποίος «ακτινογράφησε» την ελληνική αγορά κηπευτικών, προειδοποιώντας για τις βαθιές αδυναμίες που μπορούν να απειλήσουν μια επένδυση,.
Όπως εξήγησε, η ελληνική παραγωγή υποφέρει από τον κατακερματισμένο κλήρο και τις μικρές εκμεταλλεύσεις, γεγονός που στερεί από τους παραγωγούς τη διαπραγματευτική δύναμη και τον έλεγχο των τιμών. Η αγορά χαρακτηρίζεται από έντονη εποχικότητα και μεγάλες διακυμάνσεις στις τιμές, δημιουργώντας ένα ασταθές περιβάλλον.
Ο κ. Ραδόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στους κινδύνους (αδυναμίες) που αντιμετωπίζει ένας επίδοξος επενδυτής στην υδροπονία, επισημαίνοντας έξι κρίσιμα σημεία:
- Κακή κατασκευή: Οι ατέλειες στις εγκαταστάσεις μπορούν να υπονομεύσουν όλο το εγχείρημα.
- Λάθος επιλογή ποικιλίας: Η μη συμβατότητα του προϊόντος με τις απαιτήσεις της αγοράς.
- Λάθος στόχευση εποχής: Η παραγωγή σε περιόδους που η προσφορά είναι ήδη κορεσμένη.
- Ελλείψεις εισροών: Η δυσκολία πρόσβασης σε απαραίτητα υλικά και εφόδια.
- Προβλήματα στη διάθεση: Η αδυναμία πρόσβασης σε δίκτυα πωλήσεων.
- Έλλειψη εργατών γης: Ένα πρόβλημα που καθίσταται πλέον δομικό για τον κλάδο.
Κατέληξε δε στο συμπέρασμα ότι ενώ υπάρχει χώρος για την υδροπονία ως «premium» προϊόν, η βιωσιμότητα απαιτεί σωστή στόχευση, branding και κυρίως εξασφάλιση της πώλησης πριν καν ξεκινήσει η παραγωγή.
Ο Ευθύμιος Καραστάθης (Παραγωγός υδροπονίας) παρουσίασε την εμπειρία από τη δική του μονάδα 4.000 τ.μ. στο Δρέπανο Κοζάνης. Το κεντρικό του μήνυμα ήταν ότι «η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί», καθώς ο άνθρωπος παραμένει ο κρίσιμος παράγοντας λειτουργίας, με την έλλειψη καταρτισμένου προσωπικού να αποτελεί σήμερα πραγματικό εμπόδιο.
Η Γεωπόνος Ευαγγελία Πιστόλα έθεσε το πλαίσιο μέσα στο οποίο η υδροπονία αποκτά ουσιαστικό νόημα για τη Δυτική Μακεδονία, υπογραμμίζοντας ότι η περιοχή δεν πρέπει απλώς να ανταγωνίζεται άλλες περιφέρειες, αλλά να εκμεταλλευτεί το γεγονός ότι λειτουργεί υπό διαφορετικές συνθήκες. Το βασικό πρόβλημα για τα θερμοκήπια στην Ελλάδα δεν είναι πλέον η θέρμανση τον χειμώνα, αλλά η υπερθέρμανση το καλοκαίρι, η οποία στις νότιες περιοχές καθιστά την παραγωγή απαγορευτική ή οδηγεί σε υποβάθμιση της ποιότητας και αστάθεια στις αποδόσεις. Αντίθετα, η Δυτική Μακεδονία διαθέτει ένα μοναδικό «θερινό συγκριτικό πλεονέκτημα»: τις ηπιότερες θερμοκρασίες και τις δροσερές νύχτες, που επιτρέπουν τη σταθερή καρπόδεση των φυτών και την παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας με ελάχιστο ή μηδενικό κόστος ψύξης.
Αυτό το κλιματικό πλεονέκτημα μεταφράζεται σε μια τεράστια ευκαιρία στην αγορά, καθώς η περιοχή μπορεί να παράγει κηπευτικά το καλοκαίρι, ακριβώς την περίοδο που η παραγωγή στη Νότια Ελλάδα σταματά λόγω καύσωνα και η ζήτηση (λόγω τουρισμού) κορυφώνεται. Ωστόσο, η κ. Πιστόλα τόνισε ότι για να έχει αξία αυτό το πλεονέκτημα, πρέπει να οργανωθεί μέσα από συνεργατικά σχήματα (clusters). Η δημιουργία «συστάδων» μονάδων είναι απαραίτητη για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, τη μείωση του κόστους προμηθειών, τη βελτιστοποίηση των logistics (πλήρη φορτία) και την απόκτηση ισχυρής διαπραγματευτικής δύναμης απέναντι στις αγορές, οι οποίες ζητούν συνέπεια, ιχνηλασιμότητα και προβλέψιμους όγκους.
Τέλος, η εισήγηση ανέδειξε το ανθρώπινο δυναμικό ως το «αόρατο πρόβλημα» που καθορίζει την επιτυχία των επενδύσεων. Η αγορά ζητά δεξιότητες που σήμερα δεν παράγονται από το εκπαιδευτικό σύστημα, γι’ αυτό και η κ. Πιστόλα πρότεινε μια διαδρομή κατάρτισης στην πράξη, μακριά από τα τυπικά θεωρητικά σεμινάρια. Το προτεινόμενο μοντέλο περιλαμβάνει τρία στάδια: θεωρητικές βάσεις, εντατική πρακτική άσκηση 6-8 ωρών καθημερινά μέσα σε λειτουργούσες μονάδες υπό πραγματικές συνθήκες και, τέλος, πιστοποίηση δεξιοτήτων με άμεση σύνδεση με τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας. Μόνο μέσα από τον συντονισμό φορέων, την πρακτική κατάρτιση και τη σύνδεση με την αγορά μπορεί η υδροπονία να αποκτήσει πραγματική κλίμακα στη Δυτική Μακεδονία.
Προς ένα Τοπικό Οικοσύστημα
Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με το κάλεσμα για τη δημιουργία ενός τοπικού οικοσυστήματος. Η συνεργασία μεταξύ των μονάδων κρίνεται απαραίτητη για τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας στις προμήθειες, τη βελτίωση των logistics και την ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος στις αγορές.
Όπως τονίστηκε, η σύμπραξη φορέων, επιστημόνων και παραγωγών είναι ο μόνος δρόμος για να μετατραπεί το κλιματικό πλεονέκτημα της Δυτικής Μακεδονίας σε μια βιώσιμη και κερδοφόρα αγροτική δραστηριότητα στη μεταλιγνιτική εποχή.
