Συνέχιση της στήριξης των λιγνιτικών περιοχών μετά το 2027 ζητά το Green Tank
Τη συνέχιση της πολιτικής και χρηματοδοτικής στήριξης των λιγνιτικών περιοχών και μετά το 2027 θέτει το Green Tank στη συζήτηση για την επόμενη προγραμματική περίοδο. Η σχετική πρόταση αφορά τη διατήρηση της Δίκαιης Μετάβασης στο νέο ΕΣΠΑ 2028-2034, με ειδικό κεφάλαιο και μετρήσιμους στόχους για τη μείωση της ανεργίας, τη συγκράτηση των νέων και την ενίσχυση των τοπικών οικονομιών.
Για τη Δυτική Μακεδονία, οι παρεμβάσεις του Green Tank εστιάζουν στις εκκρεμότητες που παραμένουν μετά το κλείσιμο του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, στις λύσεις για την τηλεθέρμανση και στην επιβράδυνση των ενεργειακών κοινοτήτων. Παράλληλα, ζητείται να διασφαλιστούν πόροι για έργα με άμεσο όφελος στις τοπικές κοινωνίες, όπως η αυτοπαραγωγή, οι ενεργειακές κοινότητες και η στήριξη νέων επιχειρήσεων.
Η συζήτηση για το μέλλον της Δίκαιης Μετάβασης μετά το 2027 και η ανάγκη συνέχισης της στήριξης των λιγνιτικών περιοχών βρίσκονται στο επίκεντρο του νέου ενημερωτικού δελτίου του Green Tank για τον Ιούλιο του 2026. Η οργάνωση παρουσιάζει τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, επισημαίνοντας ότι η μετάβαση στις περιοχές που εγκαταλείπουν τον λιγνίτη απέχει ακόμη από την ολοκλήρωσή της.
Σύμφωνα με το newsletter, το μέλλον της Δίκαιης Μετάβασης μετά το 2027 αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης τόσο στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου AdJUST Horizon Europe, όσο και στην εκδήλωση για το νέο ΕΣΠΑ 2028-2034. Η συνιδρύτρια και διευθύντρια πολιτικής του Green Tank Ιόλη Χριστοπούλου, υποστήριξε ότι οι λιγνιτικές περιοχές θα εξακολουθούν να χρειάζονται πολιτική στήριξη και σταθερή χρηματοδότηση στήριξη και μετά το 2027.
Στην εκδήλωση για το νέο ΕΣΠΑ 2028–2034, η κ. Χριστοπούλου υπογράμμισε ότι η μετάβαση των λιγνιτικών περιοχών δεν έχει ολοκληρωθεί και πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα της επόμενης προγραμματικής περιόδου. Πρότεινε τη δημιουργία ειδικού κεφαλαίου για τη Δίκαιη Μετάβαση, με έμφαση στη μείωση της ανεργίας, τη συγκράτηση της φυγής των νέων και την αύξηση του τοπικού ΑΕΠ.
Παράδειγμα από την Ευρώπη και εξελίξεις στην Πολωνία
Το Green Tank αναφέρεται επίσης στη συνάντηση των ομάδων εργασίας της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας για τη Δίκαιη Μετάβαση στη Narva της Εσθονίας, όπου επισκέφθηκαν εργοστάσιο παραγωγής μαγνητών που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και αποτελεί, όπως σημειώνεται, χαρακτηριστικό παράδειγμα δημιουργίας βιώσιμων θέσεων εργασίας και οικονομικού μετασχηματισμού σε μια περιοχή που εγκαταλείπει τα ορυκτά καύσιμα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην Πολωνία, η οποία, μέσω του νέου Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, σχεδιάζει την πλήρη εγκατάλειψη του λιγνίτη και του λιθάνθρακα έως το 2040, στηρίζοντας τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αποθήκευση και τη στήριξη των ανθρακικών περιοχών.
Παράλληλα, παρουσιάζεται νέα έκθεση του CEE Bankwatch Network, σύμφωνα με την οποία οι λιγνιτικοί σταθμοί στα Δυτικά Βαλκάνια εξακολουθούν να υπερβαίνουν τα όρια ατμοσφαιρικής ρύπανσης χωρίς να έχουν επιβληθεί κυρώσεις.
Νέα έργα και παρεμβάσεις στην Ελλάδα
Αναφορά γίνεται σε νέες επενδύσεις μέσω του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης, αλλά και στη θετική ψήφο του Green Tank για δύο νέες δράσεις του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ): την ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων στα νησιά του Αιγαίου και τη δημιουργία Κόμβου Καινοτομίας για τον τουρισμό και τον πολιτισμό στη Δυτική Μακεδονία, προϋπολογισμού 5 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, επισημαίνεται η ανάγκη να διασφαλιστούν πόροι για δράσεις που αποφέρουν άμεσα οφέλη στις τοπικές κοινωνίες, όπως οι ενεργειακές κοινότητες, οι αντλίες θερμότητας και η ενίσχυση νέων επιχειρήσεων.
Απολιγνιτοποίηση και Δυτική Μακεδονία
Ξεχωριστή θέση στο newsletter καταλαμβάνουν οι αναφορές στη Δυτική Μακεδονία. Με αφορμή το οριστικό κλείσιμο του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, ο συνιδρυτής και επικεφαλής Αναλυτικής Πολιτικής του Green Tank Νίκος Μάντζαρης αναλύει τον ιστορικό ρόλο του μεγαλύτερου λιγνιτικού σταθμού της χώρας, καθώς και τις προκλήσεις που παραμένουν για τη Δυτική Μακεδονία, την τηλεθέρμανση και το ενεργειακό μείγμα της μεταλιγνιτικής εποχής.
Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην έγκριση μελέτης ύψους 500.000 ευρώ για τη διερεύνηση της ενσωμάτωσης των ΑΠΕ στα συστήματα τηλεθέρμανσης της Δυτικής Μακεδονίας, με τον Νίκο Μάντζαρη να επισημαίνει ότι εδώ και χρόνια έχουν κατατεθεί τεκμηριωμένες προτάσεις για βιώσιμες λύσεις που βασίζονται σε μείγμα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Το newsletter αναφέρεται ακόμη σε άρθρο του Νίκου Μάντζαρη σχετικά με τις εξαγωγές λιγνίτη από την Ελλάδα προς τη Βόρεια Μακεδονία την περίοδο 2022-2026, στο οποίο τίθενται ερωτήματα για τη συμβατότητα της πρακτικής αυτής με τους στόχους της απολιγνιτοποίησης, καθώς και για τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες.
Επιβράδυνση στις ενεργειακές κοινότητες
Σημαντικό μέρος του ενημερωτικού δελτίου αφιερώνεται στις ενεργειακές κοινότητες και την αυτοπαραγωγή. Το Green Tank υποστηρίζει ότι η συμμετοχή πολιτών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην ενεργειακή μετάβαση παρουσιάζει αισθητή επιβράδυνση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, από τα 2.562 MW έργων ενεργειακών κοινοτήτων που έχουν ήδη ηλεκτριστεί, μόλις το 4,4% αφορά έργα αυτοπαραγωγής, ενώ κατά τα τελευταία δυόμισι χρόνια υποβλήθηκαν μόλις 61 νέες αιτήσεις ενεργειακών κοινοτήτων. Παράλληλα, η αυτοπαραγωγή ξεπέρασε τα 1,15 GW, ωστόσο ο ρυθμός ανάπτυξής της μειώθηκε περαιτέρω, καθώς το πρώτο τετράμηνο του 2026 κατατέθηκαν μόλις 1.033 νέες αιτήσεις.
Το Green Tank υπογραμμίζει την ανάγκη βελτίωσης του πλαισίου του net billing, αύξησης του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου και στοχευμένης χρηματοδότησης, ενώ σε δηλώσεις του Νίκου Μάντζαρη επισημαίνεται ότι η έλλειψη ηλεκτρικού χώρου, η περιορισμένη χρηματοδότηση και η εκμετάλλευση του θεσμού από εμπορικά σχήματα έχουν οδηγήσει τις ενεργειακές κοινότητες σε στασιμότητα.
Το newsletter ολοκληρώνεται με αναφορά στις παρεμβάσεις του Green Tank για την ενεργειακή μετάβαση, όπου υπογραμμίζεται η ανάγκη επιτάχυνσης των επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην αποθήκευση, στα δίκτυα και στην ενεργότερη συμμετοχή των πολιτών μέσω της αυτοπαραγωγής και των ενεργειακών κοινοτήτων.
