Πιλοτικά στην Κοζάνη το καλοκαίρι του 2027 και στη συνέχεια στους υπόλοιπους νομούς
Η Δυτική Μακεδονία είναι η πρώτη Περιφέρεια στην Ελλάδα που αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο ψηφιακό σύστημα εντοπισμού και παροχής βοήθειας σε άτομα με αναπηρία και άλλους ευάλωτους πολίτες σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Η πιλοτική εφαρμογή του προγραμματίζεται για το καλοκαίρι του 2027 στην Κοζάνη και θα διαρκέσει περίπου έξι μήνες. Στη συνέχεια το σύστημα θα επεκταθεί στους νομούς Γρεβενών, Καστοριάς και Φλώρινας, με χρονικό ορίζοντα 24 μηνών για την καθολική εφαρμογή του σε ολόκληρη την Περιφέρεια.
Το «Ολοκληρωμένο Ψηφιακό Σύστημα Υποστήριξης ΑμεΑ σε έκτακτες καταστάσεις κρίσεων στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας» παρουσιάστηκε τη Δευτέρα 24 Αυγούστου στο Αμφιθέατρο «Κωνσταντίνος Καραμανλής» του Διοικητηρίου της Περιφέρειας στη ΖΕΠ Κοζάνης. Την παρουσίαση έκανε ο διευθυντής του Ινστιτούτου Πολιτικής Προστασίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, καθηγητής Ιωάννης Μπακούρος.
Το σύστημα προορίζεται για σεισμούς, πυρκαγιές, πλημμύρες, υγειονομικές κρίσεις και γενικότερα για φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές. Θα επιτρέπει στις αρμόδιες υπηρεσίες να γνωρίζουν σε πραγματικό χρόνο πού βρίσκεται ένας πολίτης που χρειάζεται βοήθεια, αν έχει μετακινηθεί και ποιες είναι οι συγκεκριμένες ανάγκες του. Έτσι θα μπορούν να προσδιορίζονται η προτεραιότητα διάσωσης, τα μέσα που απαιτούνται και η ασφαλέστερη διαδρομή προσέγγισης ή εκκένωσης.
Η ανάγκη για έναν τέτοιο σχεδιασμό γίνεται μεγαλύτερη στη Δυτική Μακεδονία λόγω της γεωγραφικής διασποράς, των ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών και των δυσκολιών πρόσβασης που μπορεί να προκύψουν κατά τη διάρκεια μιας καταστροφής. Την ίδια ώρα, η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα και την ένταση ακραίων φαινομένων, όπως οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες, οι ισχυρές χιονοπτώσεις και ο παγετός.
Η βάση του συστήματος θα είναι ένα Περιφερειακό Ψηφιακό Μητρώο Ατόμων με Αναπηρία και Ευάλωτων Πολιτών. Η εγγραφή θα γίνεται εθελοντικά, με ρητή συγκατάθεση και τήρηση των κανόνων προστασίας προσωπικών δεδομένων. Σε αυτό θα μπορούν να καταχωρίζονται η συνήθης θέση του πολίτη, τα στοιχεία επικοινωνίας, οι φροντιστές του και οι ανάγκες υποστήριξής του.
Οι πληροφορίες θα αφορούν, μεταξύ άλλων, κινητικές, αισθητηριακές ή γνωστικές δυσκολίες, χρήση αμαξιδίου ή οξυγόνου, ανάγκη συνοδού και ανάγκη ειδικού οχήματος. Ένας άνθρωπος με κώφωση δεν μπορεί να ειδοποιηθεί με τον ίδιο τρόπο με έναν άνθρωπο που βλέπει και ακούει, ενώ κάποιος που χρησιμοποιεί αμαξίδιο χρειάζεται προσβάσιμη διαδρομή και κατάλληλο μεταφορικό μέσο. Το σύστημα σχεδιάζεται ώστε αυτή η διαφορετικότητα να λαμβάνεται υπόψη από την πρώτη στιγμή.
Κάθε εγγεγραμμένος πολίτης θα μπορεί να διαθέτει μοναδικό κωδικό, ψηφιακή ταυτότητα ή κάρτα με κωδικό QR, μέσω των οποίων οι εξουσιοδοτημένες υπηρεσίες θα αποκτούν ασφαλή πρόσβαση στις πληροφορίες που χρειάζονται. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει κρυπτογράφηση, ελεγχόμενα δικαιώματα πρόσβασης και καταγραφή των ενεργειών που γίνονται στο σύστημα.
Το μητρώο θα συνδεθεί με γεωχωρική πλατφόρμα, στην οποία θα αποτυπωθούν κρίσιμες υποδομές, καταφύγια, ράμπες, προσβάσιμοι χώροι, επικίνδυνες περιοχές και σημεία αυξημένου κινδύνου. Θα δημιουργηθεί επίσης χάρτης του προσβάσιμου οδικού δικτύου, με στοιχεία για τις κλίσεις, τα πεζοδρόμια, τα εμπόδια και τη δυνατότητα κίνησης αμαξιδίου.
Μέσω της πλατφόρμας θα υπολογίζεται ο χρόνος που χρειάζονται η Πυροσβεστική, το ΕΚΑΒ, οι υπηρεσίες των Δήμων και οι εθελοντικές ομάδες για να φτάσουν σε έναν πολίτη. Η ασφαλέστερη διαδρομή θα επιλέγεται με βάση το είδος του κινδύνου, την κατάσταση των δρόμων και τις ανάγκες του ανθρώπου που πρέπει να απομακρυνθεί.
Εάν κατά τη διάρκεια μιας επιχείρησης αλλάξουν οι συνθήκες, το σύστημα θα επανυπολογίζει τη διαδρομή. Θα συνδυάζει δεδομένα για την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς ή πλημμύρας, τους αποκλεισμένους δρόμους, τις καιρικές συνθήκες και τα διαθέσιμα διασωστικά μέσα. Θα μπορεί ακόμη να εκτιμά τον χρόνο άφιξης, τα μέσα που απαιτούνται και τις πιθανότητες επιτυχούς εκκένωσης.
Μέσω του λεγόμενου «ψηφιακού διδύμου» θα προσομοιώνεται η εξέλιξη της καταστροφής και της επιχείρησης εκκένωσης. Το Κέντρο Επιχειρήσεων θα μπορεί να εξετάζει διαφορετικά σενάρια πριν την εφαρμογή τους.
Για τους πολίτες και τους φροντιστές τους προβλέπεται εφαρμογή κινητού τηλεφώνου με δυνατότητα αποστολής σήματος SOS και της ακριβούς θέσης τους. Στα εργαλεία που εξετάζεται να ενταχθούν περιλαμβάνονται επίσης ειδικά κουμπιά έκτακτης ανάγκης, βραχιολάκια και διαφορετικές τεχνολογίες γεωεντοπισμού.
Παράλληλα, εξετάζεται η αμφίδρομη λειτουργία της εφαρμογής. Ο πολίτης θα μπορεί να στέλνει πληροφορίες στις υπηρεσίες και να λαμβάνει σε πραγματικό χρόνο ειδοποιήσεις κινδύνου, οδηγίες προστασίας και προτεινόμενες ασφαλείς διαδρομές διαφυγής. Πρόκειται για δυνατότητα που βρίσκεται ακόμη υπό εξέταση και δεν έχει παρουσιαστεί ως οριστικά διαμορφωμένη λειτουργία.
Οι υπηρεσίες θα διαθέτουν κοινό επιχειρησιακό πίνακα, στον οποίο θα εμφανίζονται η περιοχή του συμβάντος, η κατάσταση του οδικού δικτύου, ο βαθμός κινδύνου, τα διαθέσιμα μέσα και οι πολίτες που χρειάζονται βοήθεια. Το σύστημα σχεδιάζεται να διασυνδεθεί με το 112, την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Copernicus, το Κτηματολόγιο και δεδομένα GPS, ώστε οι εμπλεκόμενοι φορείς να έχουν κοινή εικόνα.
Ο Ιωάννης Μπακούρος ξεκαθάρισε ότι το σύστημα δεν θα λειτουργεί όπως το 112, καθώς θα διαθέτει πολύ περισσότερες πληροφορίες για τον άνθρωπο που κινδυνεύει. «Πρέπει να ξέρουμε πού ακριβώς βρίσκονται τα άτομα με αναπηρία και οι ευάλωτες ομάδες ανθρώπων, να μπορούν να μας πουν αν έχουν μετακινηθεί ή όχι και να κάνουμε κάποιες ενέργειες, ώστε να έχουμε άμεση πρόσβαση, να προσφέρουμε τη βοήθεια και να σώσουμε ζωές. Σε ζωντανό χρόνο θα ξέρουμε πού βρίσκονται και τι βοήθεια χρειάζονται», ανέφερε.
Όπως είπε, η πρώτη πιλοτική φάση θα είναι έτοιμη το καλοκαίρι του 2027 και θα εφαρμοστεί στην Κοζάνη για περίπου έξι μήνες. Αμέσως μετά θα ακολουθήσουν οι υπόλοιποι νομοί, με χρονικό ορίζοντα 24 μηνών για την καθολική εφαρμογή. «Η Δυτική Μακεδονία είναι η πρώτη Περιφέρεια στην Ελλάδα που αναπτύσσει ένα τέτοιο ολοκληρωμένο σύστημα εντοπισμού και παροχής βοήθειας σε ευάλωτες ομάδες και άτομα με αναπηρία», τόνισε.
Το συνολικό χρονοδιάγραμμα του έργου χωρίζεται σε έξι στάδια. Στην αρχή θα καταγραφούν οι ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και των υπηρεσιών και θα γίνουν συναντήσεις με συλλόγους, Δήμους, νοσοκομεία και φορείς Πολιτικής Προστασίας. Θα ακολουθήσει η ανάπτυξη του μητρώου, της γεωχωρικής βάσης, της εφαρμογής κινητού και της πλατφόρμας επιχειρησιακής διαχείρισης.
Στο επόμενο στάδιο θα εκπαιδευτούν στελέχη της Πολιτικής Προστασίας, της Περιφέρειας και των Δήμων, επαγγελματίες υγείας και εργαζόμενοι σε κοινωνικές δομές. Εκπαίδευση θα γίνει και στα άτομα με αναπηρία, στις οικογένειες και στους φροντιστές τους. Κατά την πιλοτική λειτουργία θα πραγματοποιηθούν ασκήσεις εκκένωσης, δοκιμές ασφαλείας και αξιολόγηση του συστήματος σε επιχειρησιακές συνθήκες, πριν από την επέκτασή του στους υπόλοιπους νομούς.
Στον σχεδιασμό προβλέπεται για πρώτη φορά η εκπαίδευση και αξιοποίηση πιστοποιημένου σκύλου θεραπείας για την ψυχολογική υποστήριξη ατόμων με αναπηρία και ευάλωτων πολιτών σε συνθήκες κρίσης. Θα εκπαιδευτούν επίσης σκύλοι έρευνας και διάσωσης για τον εντοπισμό αγνοούμενων ευάλωτων πολιτών.
Η Περιφέρεια εξετάζει παράλληλα την προμήθεια εξειδικευμένων μεταφορικών μέσων, τα οποία θα χρησιμοποιούνται για την ασφαλή απομάκρυνση ανθρώπων με αυξημένες ανάγκες υποστήριξης. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη συμπληρώνει το ψηφιακό σκέλος του έργου, καθώς ο εντοπισμός ενός πολίτη δεν αρκεί εάν δεν υπάρχει διαθέσιμο το κατάλληλο μέσο για τη μεταφορά του.
Στην ανάπτυξη και τη λειτουργία του συστήματος θα πρέπει να συνεργαστούν η Περιφέρεια, οι Δήμοι, η Πολιτική Προστασία, η Πυροσβεστική, η Αστυνομία, το ΕΚΑΒ, τα νοσοκομεία, οι κοινωνικές υπηρεσίες και οι εθελοντικές ομάδες. Από την πλευρά της έρευνας και της τεχνολογίας προβλέπεται η συμμετοχή του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, του ΕΚΕΤΑ και παρόχων ψηφιακών εφαρμογών.
Καθοριστική θεωρείται η συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με αναπηρία, των συλλόγων, των οικογενειών και των φροντιστών τους. Ο πρόεδρος της Περιφερειακής Ομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία Δυτικής Μακεδονίας Παναγιώτης Σεμασιώτης σημείωσε ότι ο ρόλος της Ομοσπονδίας είναι να ενημερώσει τα μέλη του αναπηρικού κινήματος και να τα πείσει να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα. «Είναι σημαντικό να γνωρίζουν όλες οι υπηρεσίες σε ποιο σημείο βρίσκεται ένα άτομο με αναπηρία και ποιες ανάγκες έχει, καθώς κάθε αναπηρία έχει διαφορετικές ανάγκες. Άλλες ανάγκες έχει ένα άτομο με κώφωση, άλλες ένα άτομο με τύφλωση και άλλες ένα άτομο με κινητική αναπηρία», ανέφερε.
Ο κ. Σεμασιώτης στάθηκε και στα περιστατικά απεγκλωβισμών που χρειάστηκε να αντιμετωπιστούν το τελευταίο διάστημα σε διάφορες περιοχές της χώρας, σημειώνοντας ότι οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής αφορούν και τη Δυτική Μακεδονία. Επισήμανε ακόμη ότι το σύστημα θα μπορούσε να αξιοποιείται κάθε φορά που ένας ευάλωτος πολίτης χρειάζεται άμεση βοήθεια και όχι αποκλειστικά κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης καταστροφής.
Ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας Γιώργος Αμανατίδης χαρακτήρισε δύσκολο το εγχείρημα και τόνισε ότι για να λειτουργήσει θα πρέπει να υιοθετηθεί από τις υπηρεσίες της περιοχής και τους εκπροσώπους του αναπηρικού κινήματος. «Τα εύκολα τα κάνουν όλοι. Τα δύσκολα έχουν πολλές φορές αξία. Είναι ένα δύσκολο εγχείρημα», ανέφερε. Όπως είπε, πρόκειται για έναν συνολικό σχεδιασμό ηλεκτρονικής διαχείρισης ευάλωτων κοινωνικών ομάδων σε έκτακτες ανάγκες. «Είναι μια πρωτοβουλία που ανήκει στην κοινωνία και γι’ αυτήν προσπαθούμε συνεχώς», κατέληξε.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
