Η Ζουπανιώτικη τέχνη της πέτρας στο Βόιο και η Ροδάνη της Καστοριάς στις δέκα νέες εγγραφές
Δύο στοιχεία της πολιτιστικής παράδοσης της Δυτικής Μακεδονίας περνούν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Πρόκειται για την Παραδοσιακή Ζουπανιώτικη Τέχνη της Πέτρας, που συνδέεται με τα μαστοροχώρια του Βοΐου Κοζάνης, και το Πασχαλινό Έθιμο της Ροδάνης, στη συνοικία Απόζαρι της Καστοριάς.
Οι δύο παραδόσεις περιλαμβάνονται στις δέκα νέες εγγραφές που ανακοίνωσε το Υπουργείο Πολιτισμού, έπειτα από επεξεργασία της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και γνωμοδότηση του Συμβουλίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Με τις νέες προσθήκες, το Εθνικό Ευρετήριο αριθμεί πλέον 199 στοιχεία, από αυτά, οκτώ αφορούν τη Δυτική Μακεδονία, μετά την προσθήκη της Ζουπανιώτικης τέχνης της πέτρας και της Ροδάνης της Καστοριάς.
Η πέτρα των μαστόρων του Βοΐου
Η Παραδοσιακή Ζουπανιώτικη Τέχνη της Πέτρας αποτελεί τέχνη και πρακτική τεχνογνωσία που περιλαμβάνει τη λατόμευση, τη λιθοξοϊκή και τη δόμηση της πέτρας. Είναι άμεσα συνδεδεμένη με τα μαστοροχώρια του Βοΐου και τους τεχνίτες που για γενιές άφησαν το αποτύπωμά τους στην αρχιτεκτονική της περιοχής.
Η τέχνη εξακολουθεί να ασκείται μέχρι σήμερα από τους λίγους εναπομείναντες μαστόρους στον Πεντάλοφο, τον Βυθό, το Δίλοφο και τον Αυγερινό, ενώ παραμένει ζωντανή και μέσα από τα έργα, τις αφηγήσεις, τα τραγούδια, τα έθιμα και τα πολιτιστικά δρώμενα των τοπικών κοινωνιών.
Για το Βόιο, η πέτρα δεν αποτελεί μόνο δομικό υλικό αλλά κομμάτι της ιστορίας και της ταυτότητάς του. Αυτό αποτυπώνεται και στη χαρακτηριστική τοπική φράση που συνοδεύει την εγγραφή στο Ευρετήριο, «Πέτρα είχαμι, πέτρα δουλέψαμι».
Η Ροδάνη του Απόζαρι
Η δεύτερη εγγραφή από τη Δυτική Μακεδονία αφορά το Πασχαλινό Έθιμο της Ροδάνης στη συνοικία Απόζαρι της Καστοριάς.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ροδάνη, μια ιδιαίτερη ξύλινη χειροποίητη κατασκευή που θυμίζει περιστρεφόμενη κούνια με καθίσματα και στήνεται κάθε χρόνο στην κεντρική πλατεία της συνοικίας στο πλαίσιο των πασχαλινών εορτασμών.
Το «γύρισμα» της ροδάνης ξεκινά τη Μεγάλη Πέμπτη, σταματά τη Μεγάλη Παρασκευή, συνεχίζεται το Μεγάλο Σάββατο και παραδοσιακά ολοκληρώνεται την Κυριακή του Θωμά. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, η λειτουργία της παρατείνεται για ακόμη δύο εβδομάδες.
Στη ροδάνη ανεβαίνουν μικροί και μεγάλοι, κάτοικοι του Απόζαρι αλλά και επισκέπτες, διατηρώντας ένα έθιμο που εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό κομμάτι της πασχαλινής ζωής της συνοικίας.
Με την ένταξη των δύο στοιχείων στο Εθνικό Ευρετήριο, η μαστορική παράδοση του Βοΐου και ένα από τα χαρακτηριστικά πασχαλινά έθιμα της Καστοριάς αποκτούν πλέον επίσημη θέση στην καταγραφή της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας, μαζί με ακόμη οκτώ στοιχεία από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας.
