Η σκέψη της φυγής μπαίνει από νωρίς στα σχέδια των νέων
Πριν ακόμη τελειώσουν το σχολείο και κάνουν τα πρώτα τους βήματα στις σπουδές ή στην εργασία, νέοι της Κοζάνης σκέφτονται ήδη αν το μέλλον τους μπορεί να βρίσκεται μακριά από τον τόπο όπου μεγάλωσαν. Οι απαντήσεις τριών μαθητών του 2ου ΓΕΛ δεν επιτρέπουν γενικεύσεις, δείχνουν όμως πόσο νωρίς έχει αρχίσει να μπαίνει στο μυαλό της νέας γενιάς το ενδεχόμενο της φυγής.
Για μια Δυτική Μακεδονία που εδώ και χρόνια χάνει νέους ανθρώπους και προσπαθεί να αναστρέψει τη δημογραφική και οικονομική της συρρίκνωση, αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό μήνυμα. Η πρόκληση δεν είναι μόνο να επιστρέψουν όσοι έφυγαν, αλλά να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε τα παιδιά που μεγαλώνουν σήμερα εδώ να μπορούν να δουν τον τόπο τους ως πραγματική επιλογή για τη ζωή τους.
Η συζήτηση με τους μαθητές του 2ου ΓΕΛ Κοζάνης ξεκίνησε από τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα «Σχολεία Πρέσβεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου», αλλά σύντομα έφτασε σε ένα πιο δύσκολο και προσωπικό ερώτημα. Αν μπορούν να φανταστούν το μέλλον τους στον τόπο όπου γεννήθηκαν και μεγάλωσαν.
Οι απαντήσεις τριών παιδιών δεν αποτελούν, φυσικά, αντιπροσωπευτική έρευνα. Αποτυπώνουν όμως έναν προβληματισμό που υπάρχει έντονα στη Δυτική Μακεδονία, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η περιοχή αναζητά ακόμη τη θέση της στη μετά λιγνίτη εποχή. Από τους τρεις μαθητές, μόνο ο ένας δήλωσε ξεκάθαρα ότι θέλει να παραμείνει στην Κοζάνη. Οι άλλες δύο μαθήτριες στρέφουν το βλέμμα τους έξω από την περιοχή, αναζητώντας νέους τόπους, εμπειρίες και περισσότερες δυνατότητες.
Ο Ναπολέων Τοψής, μαθητής της Γ΄ Λυκείου, αναγνωρίζει ότι στην Κοζάνη πραγματοποιούνται δράσεις και εκδηλώσεις που δίνουν στους νέους τη δυνατότητα να συμμετέχουν και να εκφράζονται. Για τον ίδιο, ωστόσο, το μεγάλο ζήτημα δεν είναι μόνο τι μπορεί να κάνει ένας νέος σήμερα, αλλά αν θα μπορέσει αύριο να εργαστεί και να δημιουργήσει στον τόπο του.
Συνδέει ευθέως αυτή την αβεβαιότητα με την απολιγνιτοποίηση. Αν είχε απέναντί του έναν ευρωβουλευτή, όπως λέει, θα του εξηγούσε ότι πολλά νέα παιδιά φοβούνται πως δεν θα έχουν μέλλον στην περιοχή. Το αίτημά του θα ήταν να δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να παραμείνουν και να γνωρίσουν και εκείνοι την ευημερία που έζησαν οι προηγούμενες γενιές.
Ο ίδιος έχει ήδη κάνει τη δική του επιλογή, τουλάχιστον ως επιθυμία. Θέλει να μείνει στην Κοζάνη και να χτίσει εδώ το μέλλον του. Η πρόθεσή του, όμως, συνοδεύεται από μία σαφή προϋπόθεση. Να υπάρχει πραγματική προοπτική.
Η Μαρία Ειρήνη Γαύρου, μαθήτρια της Β΄ Λυκείου, θεωρεί ότι η περιοχή προσφέρει ορισμένες δυνατότητες στους νέους, αναγνωρίζει όμως ότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης. Εκείνο που την προβληματίζει είναι ότι η φυγή από τον τόπο ή ακόμη και από τη χώρα έχει γίνει σχεδόν αυτονόητη σκέψη για πολλά παιδιά της ηλικίας της.
Πιστεύει ότι πρέπει να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε οι νέοι να αισθάνονται πως μπορούν να έχουν στη χώρα τους ένα μέλλον που αξίζει. Η ίδια, πάντως, θέλει να γνωρίσει άλλες χώρες και κουλτούρες. Έχοντας μεγαλώσει στην Κοζάνη, επιθυμεί να ανακαλύψει άλλους τόπους και να εξερευνήσει τις δυνατότητες που μπορεί να βρει εκεί.
Ακόμη πιο κατηγορηματική είναι η Ευγενία Χριστάκη, επίσης μαθήτρια της Β΄ Λυκείου. Θεωρεί ότι η Κοζάνη δεν προσφέρει αρκετά στους νέους και ότι αυτό πρέπει να αλλάξει. Η παρατήρησή της πως «πολλοί νέοι αδημονούν να φύγουν από την Κοζάνη» συνοδεύεται από μια δεύτερη, ακόμη πιο αιχμηρή διαπίστωση. Ότι το ζήτημα δεν συζητείται όσο θα έπρεπε.
Σε προσωπικό επίπεδο, δεν βλέπει το μέλλον της στην περιοχή. Παρότι μεγάλωσε εδώ, αισθάνεται ότι η Κοζάνη δεν της προσφέρει όσα αναζητά και θέλει να έχει την ευκαιρία να γνωρίσει άλλους τόπους και διαφορετικές δυνατότητες.
Οι τρεις μαθητές κοιτούν την ίδια πόλη, αλλά βλέπουν διαφορετικές διαδρομές. Ο Ναπολέων θέλει να μείνει, ζητώντας όμως προοπτική και ευημερία. Η Μαρία Ειρήνη θέλει να ανακαλύψει τι υπάρχει έξω από τα γνώριμα όρια. Η Ευγενία δεν βρίσκει σήμερα στην Κοζάνη αρκετούς λόγους για να σχεδιάσει εδώ την επόμενη ημέρα της.
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει από τώρα πού θα τους οδηγήσουν οι σπουδές, η εργασία και οι προσωπικές τους επιλογές. Οι απαντήσεις τους, όμως, δείχνουν καθαρά το στοίχημα που έχει μπροστά της η περιοχή. Δεν αρκεί να ζητά από τα παιδιά της να μείνουν. Πρέπει να τους δώσει λόγους, ευκαιρίες και πραγματικό χώρο για να μπορέσουν να φανταστούν το μέλλον τους εδώ.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
