της Μαλαματής (Τένιας) Λούτα *
Αν ίσως επεκτείνουμε τη μεγάλη επιτυχία του Μιχάλη Βιολάρη λίγα χρόνια πριν γεννηθώ που λέει χαριτολογώντας: «Τι Λωζάνη, Τι Κοζάνη» και το σκεφτούμε με όρους περιφερειακής ανάπτυξης, διατυπώνεται το αισιόδοξο ερώτημα «Τι Ελβετία, τι Δυτική Μακεδονία», ερώτημα που αποκτά μια βαθιά, ουσιαστική σημασία. Επισκεπτόμενη πριν από έναν χρόνο μια πόλη της Ελβετίας στο πλαίσιο ερευνητικού έργου, συνέλαβα τον εαυτό μου να αναρωτιέται, τηρουμένων πάντα των αναλογιών, πώς μια χώρα με αντίστοιχα γεωγραφικά χαρακτηριστικά με την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας –χωρίς καμία πρόσβαση στη θάλασσα, με έντονους ορεινούς όγκους, αλλά με πλούσιο υδάτινο στοιχείο– έχει καταφέρει να βρίσκεται διαχρονικά στην πρωτοπορία. Η απάντηση μεταξύ άλλων κρύβεται και στην πλήρη αξιοποίηση των ιδιαίτερων τοπικών της στοιχείων και στην παραγωγή υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Η δική μας περιοχή διαθέτει μια μοναδική, ισχυρή ταυτότητα. Αποτελεί διαχρονικά την ενεργειακή καρδιά της χώρας, καθώς το 67% των αναγκών της Ελλάδας σε ηλεκτρική ενέργεια καλυπτόταν για δεκαετίες από τους σταθμούς παραγωγής της περιοχής μας μέσω του λιγνίτη. Η ανάπτυξη της Κοζάνης και γενικότερα της Δυτικής Μακεδονίας βασιζόταν κυρίως στην Δ.Ε.Η. και στην παραγωγή ενέργειας, στη δευτερογενή οικονομική δραστηριότητα που δημιουργούσε ο κυρίαρχος αυτός παραγωγικός πυλώνας, καθώς και στην αγροδιατροφή και σε μεταποιητικές επιχειρήσεις (τομέας της γούνας κλπ.), με σημαντικά προϊόντα ισχυρής τοπικής ποιότητας και πολιτισμού.
Η Δυτική Μακεδονία διέρχεται πλέον μια κρίσιμη και ιστορική μετάβαση, επιδιώκοντας να αλλάξει ριζικά το παραγωγικό και οικονομικό της μοντέλο. Σε αυτή την ιστορική στροφή, η Κοζάνη θα συνεχίσει να αποτελεί σημαντικό ενεργειακό κόμβο, καθώς έχει ήδη εισέλθει δυναμικά στην πράσινη ενέργεια, τις ανανεώσιμες πηγές, τις τεχνολογίες αποθήκευσης και την αντλησιοταμίευση. Χρειαζόμαστε όμως Οικονομική Διαφοροποίηση (Diversification). Χρειαζόμαστε τη δημιουργία πολλαπλών, παράλληλων πυλώνων που θα κρατήσουν τον πλούτο και τους ανθρώπους στον τόπο τους.
Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας αποτελεί αναμφίβολα έναν από τους βασικούς, ίσως σήμερα τον βασικότερο, πρωταγωνιστές και συνδιαμορφωτές σε αυτή την προσπάθεια. Αποτελεί πυλώνα ανάπτυξης, καινοτομίας και κοινωνικής προόδου, λειτουργώντας ως γέφυρα ανάμεσα στην ακαδημαϊκή γνώση, την έρευνα, την επιχειρηματικότητα και τις ανάγκες της κοινωνίας. Ο ρόλος του καθίσταται ιδιαίτερα σημαντικός την τρέχουσα περίοδο που η περιοχή μας αναζητά νέες αναπτυξιακές κατευθύνσεις. Έχοντας στον πυρήνα του μία ανθρωποκεντρική και, πρωτίστως, φοιτητοκεντρική θεώρηση, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας είναι ο χώρος όπου η ακαδημαϊκή αριστεία συναντά την κοινωνική συμπερίληψη, όπου οι φοιτητές και φοιτήτριές μας είναι ισότιμοι εταίροι και συνδυαμορφωτές ποιότητας, όπου η ισότιμη πρόσβαση χωρίς διακρίσεις, η διαφάνεια και η λογοδοσία αποτελούν κυρίαρχες αρχές, όπου τα επιστημονικά επιτεύγματα συναντούν και απαντούν στις ανάγκες της κοινωνίας. Διότι, η έρευνα και η τεχνολογία αποκτούν πολλαπλή αξία όταν επιστρέφουν ως απτό όφελος στην κοινωνία. Σε αυτή την κρίσιμη περίοδο, το Πανεπιστήμιο προσφέρει το πιο πολύτιμο κεφάλαιο: τη γνώση, το ανθρώπινο δυναμικό, την έρευνα και την ικανότητα μετατροπής των ιδεών σε πράξη. Με αυτόν τον τρόπο συμβάλλει ουσιαστικά στη δημιουργία ενός βιώσιμου, ανταγωνιστικού και εξωστρεφούς περιβάλλοντος, το οποίο μπορεί να αποτελέσει τη βάση για το μέλλον της Δυτικής Μακεδονίας.
Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας αποτελεί σήμερα πολύ περισσότερα από ένα Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα. Αποτελεί τον πυρήνα ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος γνώσης, έρευνας, καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας σε μια οικονομία βασισμένη στη γνώση και την καινοτομία. Με την άοκνη εργασία όλων των μελών της ακαδημαϊκής μας κοινότητας, αλλά και την καθοριστική διοίκηση, το Πανεπιστήμιό μας παρουσιάζει εξαιρετικά αποτελέσματα και έχει ήδη σημειώσει σημαντικό άλμα ανόδου στον παγκόσμιο χάρτη εκπαίδευσης, το μεγαλύτερο από όλα τα ελληνικά πανεπιστήμια, όπως μαρτυρούν οι διεθνείς λίστες κατάταξης. Αγκαλιάζοντας την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, με παρουσία σε πέντε πόλεις της, το Πανεπιστήμιό μας αποτελεί κέντρο και μοχλό ανάπτυξης της κάθε επιμέρους περιοχής της.
Μέσα από σύγχρονα και εξειδικευμένα προγράμματα σπουδών, σε συνεργασία με ελληνικές επιχειρήσεις και λαμβάνοντας υπόψη διεθνείς τάσεις, ανταποκρινόμαστε σε σύγχρονες επαγγελματικές απαιτήσεις σε τομείς υψηλής ζήτησης και σε πεδία αιχμής. Μέσα από δράσεις επιχειρηματικότητας, σεμινάρια και εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, δίνουμε στους φοιτητές και τις φοιτήτριες τα εφόδια ώστε να μετατρέπουν τη γνώση σε επιχειρηματική δράση, να αναπτύσσουν καινοτόμες ιδέες και να δημιουργούν νέες επιχειρήσεις με προοπτικές ανάπτυξης και εξωστρέφειας, συνδιαμορφώνοντας μαζί τους το μέλλον τους καθ’ όλη τη διάρκεια των σπουδών τους. Ήδη επιτυχημένοι τεχνοβλαστοί και νεοφυείς επιχειρήσεις έχουν προέλθει από το πανεπιστήμιό μας, καταγράφοντας σημαντικά αποτελέσματα, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και νέες δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης για την περιοχή. Μέσω των Ζωντανών Εργαστηρίων (Living Labs), το Πανεπιστήμιο λειτουργεί ως ο ενοποιητικός ιστός της περιοχής, διευκολύνοντας την ώσμωση των επιχειρήσεων, παραγωγικών και κοινωνικών φορέων με τους ερευνητές, για την εξερεύνηση αναγκών και την ανάπτυξη νέων προϊόντων. Μέσα από το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης του Ιδρύματός μας, προσφέρουμε στοχευμένη επανακατάρτιση και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων για τους εργαζόμενους της περιοχής. Συμμετέχουμε στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου περιφερειακού οικοσυστήματος μέσω υλοποίησης εμβληματικών έργων και ανάπτυξης υποδομών, φιλοδοξώντας να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ της επιστήμης και της παραγωγής, της προσέλκυσης νέων επενδύσεων και δημιουργίας νέων ευκαιριών απασχόλησης και ανάπτυξης στην περιοχή.
Οφείλουμε να αξιοποιήσουμε το φυσικό πλούτο της περιοχής, να αναδείξουμε το φυσικό της κάλλος, κάνοντας τη Δυτική Μακεδονία ελκυστικότερο εναλλακτικό τουριστικό προορισμό. Οφείλουμε να ενισχύσουμε τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα παραγωγής μας με σύγχρονες τεχνολογίες αιχμής. Οφείλουμε να δημιουργήσουμε μία ισχυρή περιφερειακή ταυτότητα, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της περιοχής μας. Η γεωγραφική θέση της Δυτικής Μακεδονίας στον άξονα της Εγνατίας Οδού προσφέρει μοναδικές ευκαιρίες για την ανάπτυξη ενός νέου παραγωγικού και αναπτυξιακού μοντέλου. Αυτός ο πολυδιάστατος μετασχηματισμός δεν μπορεί να γίνει με γενικές συνταγές. Απαιτεί λύσεις με αμιγώς τοπικό και περιφερειακό χαρακτήρα (Place-based solutions).
Στην Δυτική Μακεδονία λοιπόν δεν μας λείπει το εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό με γνώση και ποιότητα, τα προϊόντα ή οι ιδέες, αλλά, μία κοινή στρατηγική ανάπτυξης με όλους τους φορείς, οδηγώντας τις επιμέρους παραγωγικές προσπάθειες σε ένα αναγνωρίσιμο και εξωστρεφές μοντέλο ανάπτυξης. Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας δεν σχεδιάζει απλώς νέες υποδομές· κατασκευάζει το λειτουργικό σύστημα για το μέλλον της Περιφέρειας. Η μεγάλη όμως υπεραξία μπορεί να προκύψει όταν οι μεμονωμένες επιτυχίες λειτουργήσουν ως μέρος ενός κοινού οικοσυστήματος με ταυτότητα, συνέργειες και διεθνή προσανατολισμό. Είμαστε, παρά τις όποιες ανθρώπινες αδυναμίες μας που ελαχιστοποιούνται καθημερινά, διοικητικά έτοιμοι και τεχνοκρατικά θωρακισμένοι για να στηρίξουμε αυτό το όραμα. Είμαστε εδώ για να προσφέρουμε τις επιστημονικές λύσεις, τις υποδομές και το έμψυχο δυναμικό μας, εργαζόμενοι από κοινού με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τους παραγωγικούς φορείς και τους κοινωνικούς εταίρους για την ανάπτυξη και την προοπτική που αξίζει στον τόπο μας. Έτσι, σιγά-σιγά και μακριά ίσως από τα μεγάλα φώτα της δημοσιότητας, όλοι μαζί, συλλογικά, ακόμη και με τις ανθρώπινες αντιθέσεις μας, καταφέρνουμε να συνθέτουμε το παζλ μίας μεγαλύτερης εικόνας. Μίας εικόνας που αν τη κοιτάξει κάποιος από λίγο πιο μακριά, θα δει μία υπέροχη τοιχογραφία που όμως δεν είναι στατική στο χρόνο. Κινείται συνέχεια προς τα εμπρός, συμπαρασύροντας όλη την κοινωνία.
- Η Μαλαματή (Τένια) Λούτα είναι Αντιπρύτανις Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας.
