Η γήρανση είναι αποτέλεσμα δομικών και λειτουργικών μεταβολών που συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου στα κύτταρα και στα διάφορα όργανα των ζώντων οργανισμών. Οι μεταβολές αυτές εκδηλώνονται με την εμφάνιση νόσων που έχουν σχέση με τη γήρανση με τελικό αποτέλεσμα το θάνατο. Φυσιολογικά υπάρχει μια ισορροπία μεταξύ των βλαβών που προκαλούνται στα κύτταρα με την πάροδο του χρόνου και της διαδικασίας αποκατάστασης αυτών.
Πλήρης αποκατάσταση των βλαβών γίνεται κυρίως σε νεαρά άτομα και έχει ως αποτέλεσμα την επαναφορά των κυττάρων και των οργάνων στην προηγούμενη φυσιολογική τους κατάσταση. Έλλειψη όμως αυτής της επανορθωτικής επεξεργασίας ή ατελής αποκατάσταση των βλαβών, οδηγεί σε συσσώρευση «γερασμένων κυττάρων», τα οποία, εκτός των άλλων, εκκρίνουν διάφορες ουσίες οι οποίες συμβάλουν στη δημιουργία μιας χρόνιας φλεγμονώδους κατάστασης, η οποία στη συνέχεια αναστέλλει ακόμα περισσότερο την επανόρθωση της βλάβης με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Η διαδικασία αυτή (βλάβης-επανόρθωσης) διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλη διαφορά, σε ορισμένες περιπτώσεις, μεταξύ χρονολογικής και βιολογικής ηλικίας.
Η χρονολογική ηλικία είναι αυτή που έχει σχέση με το ημερολόγιο, ενώ η βιολογική ηλικία εξαρτάται από την επίδραση που έχει ο χρόνος στα κύτταρα, στα διάφορα όργανα και τα συστήματα του οργανισμού. Η βιολογική ηλικία εξαρτάται κατά κύριο λόγο από την ισορροπία που υπάρχει μεταξύ βλάβης που προκαλείται στα κύτταρα και επανόρθωση αυτής. Είναι δυνατόν π.χ., να υπάρχουν άτομα ενενήντα και εκατό ετών δραστήρια και υγιή ενώ στην άλλη άκρη του φάσματος δυνατόν να υπάρχουν άτομα εξήντα και εβδομήντα ετών που πάσχουν από πολλά νοσήματα.
Στην επέλευση της γήρανσης, δηλαδή στην ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η βιολογική ηλικία συμβάλλουν πολλοί παράγοντες, γενετικοί, ο τρόπος ζωής, καθώς και παράγοντες του περιβάλλοντος. Η βιολογική ηλικία καθορίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια από τη χρονολογική, την πρόβλεψη ασθενειών που έχουν σχέση με το γήρας και το θάνατο.
Υπολογίζεται π.χ. ότι το προσδόκιμο επιβίωσης σε μια γυναίκα 75 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ) κατά μέσον όρον είναι δώδεκα χρόνια. Έρευνα όμως από το πανεπιστήμιο του San Francisco έχει επισημάνει ότι η επιβίωση αυτών των γυναικών, η οποία εξαρτάται από τη βιολογική ηλικία, δυνατόν να κυμαίνεται από τρία χρόνια στο κατώτερο 10% και είκοσι χρόνια στο ανώτερο 10%. Η βιολογική ηλικία ολοκλήρου του οργανισμού καθώς και των διαφόρων οργάνων αυτού, σήμερα είναι δυνατόν να προσδιοριστεί με σχετικά μεγάλη ακρίβεια.
Η επιτάχυνση της βιολογικής ηλικίας δυνατόν να αφορά ολόκληρο τον οργανισμό ή μόνο ένα συγκεκριμένο όργανο. Ερευνητές (Yin Cao και συνεργάτες), τον Ιούνιο του 2026, δημοσίευσαν αποτελέσματα σχετικά με την επιτάχυνση της βιολογικής ηλικίας στο επιφανές περιοδικό Nature Medicine. Οι ερευνητές έχουν δείξει ότι οι πιο σύγχρονες γενεές έχουν ταχύτερη εξέλιξη της βιολογικής ηλικίας σε σχέση με τη χρονολογική ηλικία. Ανάλυση δεδομένων σε 159.168 άτομα για τα οποία υπάρχουν δεδομένα στη βιολογική τράπεζα του United Kingtom (Ηνωμένου Βασιλείου) έχουν δείξει ότι η βιολογική ηλικία σε άτομα που είχαν γεννηθεί μεταξύ 1965 και 1974, ήταν μεγαλύτερη σε σχέση με αυτά που είχαν γεννηθεί μεταξύ του 1950 και 1954, (δηλαδή ταχύτερη επέλευση της γήρανσης).
Το ίδιο φαινόμενο είχε παρατηρηθεί και στις ΗΠΑ. Ανάλυση δεδομένων σε 10.262 άτομα για τα οποία υπάρχουν δεδομένα στη βιοτράπεζα του National Institute of Health (Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας) παρατηρήθηκε ότι η βιολογική ηλικία σε άτομα που είχαν γεννηθεί τη δεκαετία του 1990, ήταν μεγαλύτερη σε σχέση με άτομα που είχαν γεννηθεί μεταξύ 1965 και 1969. Από τις μελέτες αυτές επίσης έχει βρεθεί ότι άτομα με μεγαλύτερη βιολογική ηλικία σε σχέση με τη χρονολογική είχαν μεγαλύτερή πιθανότητα να αναπτύξουν καρκίνο σε νεαρή σχετικά ηλικία (κάτω των 50 με 55 ετών).
Η συχνότητα του καρκίνου, ιδιαίτερα του πνεύμονα, του παχέος εντέρου και της μήτρας έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια σε άτομα ηλικίας κάτω των 50 ή 55 ετών. Άτομα με αυξημένη βιολογική ηλικία (σχετικά με τι χρονολογική), είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα κατά 15% να πάθουν καρκίνο σε σχέση με αυτά που δεν είχαν αύξηση της βιολογικής ηλικίας. Όσο μεγαλύτερη ήταν η αύξηση της βιολογικής ηλικίας τόσο μεγαλύτερη ήταν και η πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου. Αύξηση της βιολογικής ηλικίας του ανοσοποιητικού συστήματος συνοδευόταν με αύξηση της συχνότητας του καρκίνου του πνεύμονα, ενώ αύξηση της βιολογικής ηλικίας του λιπώδη ιστού (λίπους) συνοδευόταν με αύξηση της συχνότητας του καρκίνου του παχέος εντέρου.
Η επιτάχυνση τη βιολογικής ηλικίας στις πιο σύγχρονες γενεές, σημαίνει ότι οι πιο σύγχρονες γενεές γηράσκουν γρηγορότερα από τις παλαιότερες γενεές. Τα θετικά στοιχεία είναι ότι με τον προσδιορισμό της βιολογικής ηλικίας (ολοκλήρου του οργανισμού ή ενός συστήματος ή οργάνου) είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε άτομα που έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να πάθουν καρκίνο και να κάνουμε προληπτικό έλεγχο και έγκαιρη θεραπεία. Επίσης τα δεδομένα δείχνουν ότι ο καρκίνος έχει σχέση με αυτή καθ’ εαυτή τη γήρανση. Κατά συνέπεια για την πρόληψη του καρκίνου, η προσπάθεια πρέπει να στραφεί στην επιβράδυνση της γήρανσης.
Τα αίτια της επιτάχυνσης της γήρανσης στις πιο σύγχρονες γενεές δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής (έλλειψη σωματικής άσκησης, ανθυγιεινή δίαιτα, χρήση οινοπνεύματος, κάπνισμα, παχυσαρκία, ανεπαρκής και ακανόνιστος ύπνος, έκθεση σε καρκινογόνα, μεταξύ άλλων), οπωσδήποτε παίζουν σημαντικό ρόλο. Καθορισμός των μοριακών μηχανισμών και της μεταξύ τους αλληλοεπίδρασης που συμβάλλουν στην επιτάχυνση της βιολογικής ηλικίας, θα μας βοηθήσουν να αναστείλουμε την επέλευση της γήρανσης και τα νοσήματα που τη συνοδεύουν, μεταξύ των οποίων είναι και ο καρκίνος.
Προς το παρόν τουλάχιστο, ώσπου να βρεθεί μια πιο οριστική λύση, εκείνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ακολουθούμε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, που γνωρίζουμε ότι θα επιβραδύνει την εξέλιξη της βιολογικής ηλικίας (δηλαδή της γήρανσης) καθώς και τις αρρώστιες που τη συνοδεύουν. Αυτή η προσέγγιση, η οποία εξαρτάται απόλυτα από εμάς, θα δώσει όχι μόνο χρόνια στη ζωή μας, αλλά και «ζωή στα χρόνια της ζωης».
Konstantinos Dean Boudoulas MD, Professor of Medicine/Cardiovascular Medicine, Section Head Interventional Cardiology, Director Cardiac Catheterization Laboratories, The Ohio State University, Columbus Ohio, USA.
Harisios K Boudoulas MD, PhD, PhD Hon., Professor of Medicine/Cardiovascular Medicine and Pharmacy (emeritus), The Ohio State University, Columbus Ohio, USA. Honorary Professor, Academician (an. mem.)
