Η Δυτική Μακεδονία καταγράφει τα υψηλότερα ποσοστά ακυρωμένων έργων λόγω έλλειψης ηλεκτρικού χώρου
Σημαντική επιβράδυνση στην ανάπτυξη της αυτοπαραγωγής και των ενεργειακών κοινοτήτων καταγράφει η νέα ανάλυση του Green Tank, η οποία βασίζεται στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ΓΕΜΗ έως τον Μάιο του 2026 και του ΔΕΔΔΗΕ και του ΑΔΜΗΕ έως τον Απρίλιο του 2026. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, ενώ οι ενεργειακές κοινότητες και η αυτοπαραγωγή παραμένουν τα βασικά εργαλεία για τη συμμετοχή πολιτών, δήμων, αγροτών και μικρών επιχειρήσεων στην ενεργειακή μετάβαση, η ανάπτυξή τους επιβραδύνεται και συναντά σοβαρά εμπόδια.
Στην Ελλάδα λειτουργούν σήμερα 2.541 ενεργειακές κοινότητες όλων των νομικών μορφών, εκ των οποίων οι 2.334 είναι ενεργειακές κοινότητες του αρχικού νόμου 4513/2018. Ωστόσο, το ενδιαφέρον για νέα έργα έχει ουσιαστικά παγώσει, καθώς από τον Ιανουάριο του 2024 έως τον Απρίλιο του 2026 κατατέθηκαν μόλις 61 νέες αιτήσεις έργων ενεργειακών κοινοτήτων.
Από τα 3.069 ηλεκτρισμένα έργα ενεργειακών κοινοτήτων σε όλες τις τάσεις, συνολικής ισχύος 2.562 MW, μόνο 221 έργα, ισχύος 114,1 MW, αφορούν αυτοπαραγωγή. Αυτό σημαίνει ότι μόλις το 4,4% της συνδεδεμένης ισχύος καλύπτει ενεργειακές ανάγκες των ίδιων των μελών των κοινοτήτων, ενώ το 95,6% αφορά εμπορικά έργα που πωλούν την παραγόμενη ενέργεια στο δίκτυο.
Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει μια βασική στρέβλωση του θεσμού. Οι ενεργειακές κοινότητες θεσπίστηκαν ως εργαλείο συλλογικής συμμετοχής στην ενεργειακή μετάβαση, με στόχο την παραγωγή κοινωνικού, περιβαλλοντικού και οικονομικού οφέλους για τα μέλη τους και τις τοπικές κοινωνίες. Στην πράξη, όμως, η συντριπτική πλειονότητα της ηλεκτρισμένης ισχύος τους αφορά εμπορικά σχήματα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Δυτικής Μακεδονίας, η οποία εμφανίζει δύο αρνητικές πανελλαδικές πρωτιές. Η περιοχή έχει τη μεγαλύτερη αναλογία ακυρωμένης προς ηλεκτρισμένη ισχύ στη χαμηλή και μέση τάση, καθώς η ακυρωμένη ισχύς φτάνει τα 411,2 MW, σχεδόν τετραπλάσια από την ηλεκτρισμένη ισχύ των 110,6 MW. Παράλληλα, το 89,7% της ακυρωμένης ισχύος αφορά έργα που είχαν προηγουμένως λάβει γνωστοποίηση αδυναμίας σύνδεσης από τον ΔΕΔΔΗΕ, στοιχείο που αναδεικνύει το οξύ πρόβλημα διαθεσιμότητας ηλεκτρικού χώρου στην Περιφέρεια.
Στη Δυτική Μακεδονία λειτουργούν 281 ενεργειακές κοινότητες, οι οποίες έχουν υποβάλει 793 αιτήσεις έργων ΑΠΕ συνολικής ισχύος 625,1 MW. Από αυτές, η μεγάλη πλειονότητα, δηλαδή 759 αιτήσεις, αφορά εμπορικά έργα, ενώ μόνο 34 αιτήσεις, ισχύος 19,8 MW, αφορούν έργα αυτοπαραγωγής. Συνολικά έχουν ηλεκτριστεί 164 έργα ισχύος 110,6 MW.
Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια περιφέρεια που βρίσκεται στο επίκεντρο της απολιγνιτοποίησης και της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Παρά το γεγονός ότι η Δυτική Μακεδονία θα μπορούσε να αποτελέσει πεδίο ανάπτυξης κοινωνικών και συμμετοχικών ενεργειακών σχημάτων, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα υλοποίησης νέων έργων, ειδικά για αυτοπαραγωγή από δήμους, πολίτες και μικρότερους φορείς.
Σύμφωνα με την ανάλυση, στην Περιφέρεια υπάρχουν, πέρα από τα επτά έργα ισχύος 1 MW της ενεργειακής κοινότητας του Δήμου Κοζάνης που θα χρηματοδοτηθούν με 5,4 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, ακόμη επτά έργα εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού συνολικής ισχύος 4 MW που έχουν ήδη υπογράψει σύμβαση σύνδεσης. Τα έργα αυτά βρίσκονται σε επίπεδο ωριμότητας που θα μπορούσε να τα καταστήσει επιλέξιμα για χρηματοδότηση, υπό την προϋπόθεση ότι θα διευρυνθούν οι δικαιούχοι των σχετικών προσκλήσεων.
Παράλληλα, στη Δυτική Μακεδονία εκκρεμούν 33 αιτήσεις εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού, ισχύος 19,7 MW. Από αυτές, μόνο τέσσερις, ισχύος 1,5 MW, διαθέτουν σύμβαση σύνδεσης, ενώ 28 αιτήσεις, ισχύος 18,5 MW, έχουν λάβει γνωστοποίηση αδυναμίας σύνδεσης. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την εικόνα ότι ο κορεσμός του δικτύου λειτουργεί ως βασικό εμπόδιο για τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στην ενεργειακή μετάβαση.
Στο πεδίο της αυτοπαραγωγής, η εικόνα σε πανελλαδικό επίπεδο δείχνει επίσης επιβράδυνση. Η συνολική ισχύς των έργων αυτοπαραγωγής σε λειτουργία έφτασε τα 1.155,5 MW, αυξημένη κατά μόλις 82,9 MW σε σχέση με τον Σεπτέμβριο του 2025. Την ίδια ώρα, οι νέες αιτήσεις μειώνονται αισθητά, καθώς το 2025 κατατέθηκαν 5.776 αιτήσεις, ενώ στο πρώτο τετράμηνο του 2026 μόλις 1.033.
Η μετάβαση από το net metering στο net billing προχωρά αργά. Παρότι το 92,3% της ισχύος των νέων αιτήσεων μετά τη θέσπιση των νέων μηχανισμών αφορά έργα ταυτοχρονισμένου και εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού, η ισχύς των έργων που έχουν ήδη ηλεκτριστεί με τους νέους μηχανισμούς φτάνει μόλις τα 118,1 MW, δηλαδή το 10,2% της συνολικής ισχύος αυτοπαραγωγής.
Το Green Tank επισημαίνει ότι η αυτοπαραγωγή προχωρά πλέον με βραδείς ρυθμούς, την ώρα που οι πολίτες, οι δήμοι και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αναζητούν τρόπους μείωσης του ενεργειακού κόστους. Ο επικεφαλής αναλυτής πολιτικής του οργανισμού, Νίκος Μάντζαρης, τονίζει ότι η χώρα χρειάζεται άμεση βελτίωση του πλαισίου του net billing, αύξηση του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου και στοχευμένη χρηματοδοτική στήριξη για έργα αυτοπαραγωγής και ενεργειακών κοινοτήτων.
Τα στοιχεία της ανάλυσης δείχνουν ότι χωρίς πρόσθετο ηλεκτρικό χώρο, πιο ευέλικτο θεσμικό πλαίσιο και στοχευμένη χρηματοδότηση, η ενεργειακή μετάβαση κινδυνεύει να παραμείνει υπόθεση κυρίως εμπορικών επενδυτικών σχημάτων, αφήνοντας στο περιθώριο τους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες που θα έπρεπε να βρίσκονται στον πυρήνα της.
Σωκράτης Μουτίδης
