Ο ακτινοδιαγνώστης του Διαγνωστικού Κέντρου «Ιπποκράτης» Κοζάνης Γιώργος Παπανικολάου μιλά στο «Χρόνο» για τη μαστογραφία, τους πυκνούς μαστούς και τη νέα εποχή της 3D Τομοσύνθεσης
Ο Οκτώβριος, μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού, επαναφέρει κάθε χρόνο στο προσκήνιο ένα μήνυμα που η ιατρική κοινότητα επιμένει ότι δεν πρέπει να περιορίζεται σε έναν μόνο μήνα: την αξία της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης.
Ο καρκίνος του μαστού μπορεί να εντοπιστεί σε πολύ πρώιμο στάδιο, ακόμη και πριν δώσει συμπτώματα. Σε αυτή την προσπάθεια η μαστογραφία εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα βασικότερα εργαλεία, ενώ η εξέλιξη της απεικόνισης έχει προσθέσει νέες δυνατότητες, με σημαντικότερη την ψηφιακή τομοσύνθεση, τη λεγόμενη και 3D μαστογραφία.
Ο «Χρόνος Κοζάνης» συζητά με τον Γιώργο Παπανικολάου, Ιατρό Ακτινοδιαγνώστη του Διαγνωστικού Κέντρου «Ιπποκράτης» Κοζάνης (ειδικευθείς στο ΑΝΘ Θεαγένειο», για όσα πρέπει να γνωρίζει κάθε γυναίκα για τον προληπτικό έλεγχο, τη μαστογραφία, τους πυκνούς μαστούς και τη σύγχρονη τεχνολογία που βρίσκεται πλέον στη διάθεση των γυναικών και στη Δυτική Μακεδονία.
ΕΡ: Κύριε Παπανικολάου, κάθε Οκτώβριο μιλάμε περισσότερο για τον καρκίνο του μαστού. Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θα θέλατε να φτάσει στις γυναίκες;
ΑΠ: Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι η πρόληψη δεν πρέπει να αφορά μόνο τον Οκτώβριο. Η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστικής σημασίας. Στόχος μας είναι να εντοπίσουμε μια πιθανή κακοήθεια όσο το δυνατόν νωρίτερα, ακόμη και όταν είναι πολύ μικρή και πριν προκαλέσει οποιοδήποτε σύμπτωμα. Αυτός είναι ο λόγος που επιμένουμε στον τακτικό προληπτικό έλεγχο και όχι μόνο στην εξέταση όταν μια γυναίκα αντιληφθεί κάτι.
ΕΡ: Άρα δεν πρέπει μια γυναίκα να περιμένει να ψηλαφήσει κάτι για να απευθυνθεί στον γιατρό;
ΑΠ: Ακριβώς. Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που πρέπει να κατανοήσουμε. Ο προληπτικός έλεγχος αφορά κατά κύριο λόγο γυναίκες χωρίς συμπτώματα. Η σύγχρονη απεικόνιση μπορεί να αναδείξει ευρήματα πολύ πριν αυτά γίνουν αντιληπτά με την ψηλάφηση.
Από την άλλη πλευρά, οποιαδήποτε αλλαγή στον μαστό, όπως ένα ψηλαφητό ογκίδιο, έκκριση από τη θηλή, εισολκή της θηλής, αλλαγή στο δέρμα ή άλλη ασυνήθιστη μεταβολή, χρειάζεται αξιολόγηση και δεν περιμένουμε τον επόμενο προγραμματισμένο προληπτικό έλεγχο.
ΕΡ: Ποια θέση εξακολουθεί να έχει σήμερα η μαστογραφία;
ΑΠ: Η μαστογραφία είναι αυτό που λέω πάντα, εξέταση «Gold Standard», ότι δηλαδή παραμένει η βασική απεικονιστική εξέταση για τον πληθυσμιακό έλεγχο του καρκίνου του μαστού. Το σημαντικό, όμως, είναι ότι δεν αντιμετωπίζουμε όλες τις γυναίκες με έναν απόλυτα ίδιο τρόπο. Η ηλικία, η πυκνότητα του μαστού, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και άλλοι παράγοντες κινδύνου καθορίζουν το κατάλληλο πρόγραμμα παρακολούθησης.
Γι’ αυτό έχει σημασία ο έλεγχος να μην αντιμετωπίζεται απλώς ως μια εξέταση που «πρέπει να γίνει», αλλά ως μέρος μιας συνολικής και εξατομικευμένης προσέγγισης της υγείας του μαστού.
ΕΡ: Ακούμε όλο και συχνότερα τον όρο «πυκνοί μαστοί». Τι ακριβώς σημαίνει;
ΑΠ: Η πυκνότητα του μαστού αφορά τη σύσταση του μαζικού αδένα και είναι ένα φυσιολογικό χαρακτηριστικό. Δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποια πάθηση. Έχει όμως ιδιαίτερη σημασία για τον ακτινολόγο, διότι το πυκνό ινοαδενικο στοιχείο μπορεί να δυσκολέψει την ανάδειξη ορισμένων αλλοιώσεων στην απλή μαστογραφία.
Μπορούμε να το φανταστούμε σαν να προσπαθούμε να διακρίνουμε ένα εύρημα μέσα σε ιστούς που προβάλλονται ο ένας πάνω στον άλλο. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι νεότερες τεχνικές απεικόνισης, όπως η τομοσύνθεση, αποκτούν ιδιαίτερη αξία.
ΕΡ: Τι είναι λοιπόν η τομοσύνθεση και σε τι διαφέρει από την απλή μαστογραφία;
ΑΠ: Η ψηφιακή τομοσύνθεση μαστού είναι ουσιαστικά μια τρισδιάστατη προσέγγιση της απεικόνισης του μαστού. Αντί να έχουμε μόνο μια επίπεδη, δισδιάστατη εικόνα, το σύστημα λαμβάνει πολλαπλές εικόνες από διαφορετικές γωνίες και ανασυνθέτει τον μαστό σε λεπτές τομές.
Έτσι ο ακτινολόγος μπορεί να μελετήσει τον μαζικό αδένα σε μεγαλύτερο βάθος και να περιορίσει το πρόβλημα της αλληλοεπικάλυψης των ιστών. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στην ανάδειξη ευρημάτων που ενδεχομένως θα ήταν δυσκολότερο να διακριθούν σε μια απλή μαστογραφία.
ΕΡ: Είναι ιδιαίτερα σημαντική η τομοσύνθεση στις γυναίκες με πυκνούς μαστούς;
ΑΠ: Ναι. Εκεί βρίσκεται ένα από τα σημαντικά πλεονεκτήματά της. Στους πυκνούς μαστούς η επικάλυψη του αδενικού ιστού μπορεί να αποκρύψει ένα εύρημα ή, αντίστροφα, να δημιουργήσει την εντύπωση ενός ευρήματος που τελικά δεν υπάρχει.
Με την τομοσύνθεση έχουμε τη δυνατότητα να εξετάζουμε τον μαστό σε διαδοχικές λεπτές εικόνες. Αυτό προσφέρει στον ακτινολόγο περισσότερη πληροφορία και μεγαλύτερη διαγνωστική δυνατότητα και ενδεχομένως να αποφύγει μια γυναίκα επιπλέον λήψεις, συνεπώς να αποφεύγει επιπλέον ακτινοβολία.
ΕΡ: Η τομοσύνθεση αντικαθιστά τη μαστογραφία;
ΑΠ: Δεν θα έλεγα ότι πρέπει να το βλέπουμε με όρους αντικατάστασης. Είναι η εξέλιξη της απλής μαστογραφικής απεικόνισης. Η τεχνολογία μάς επιτρέπει πλέον, μέσα από την ίδια διαδικασία, να αποκτούμε πολύ περισσότερες πληροφορίες για τη δομή του μαστού.
Το ποια εξέταση ενδείκνυται για κάθε γυναίκα αποτελεί ιατρική απόφαση. Η σύγχρονη τάση είναι ο έλεγχος να προσαρμόζεται στα χαρακτηριστικά και στον κίνδυνο κάθε γυναίκας. Συνεπώς, η τομοσύνθεση είναι μαστογραφία. Απλά αποτελεί την εξέλιξή της και το αποτέλεσμα που μας δίνει είναι πολύ πιο ακριβές από την κοινή μαστογραφία.
ΕΡ: Υπάρχει συχνά φόβος για την ακτινοβολία της μαστογραφίας. Είναι δικαιολογημένος;
Είναι λογικό μια γυναίκα να ρωτά για την ακτινοβολία και οφείλουμε να την ενημερώνουμε σωστά. Οι σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες έχουν σχεδιαστεί ώστε να παρέχουν την απαραίτητη διαγνωστική πληροφορία με ελεγχόμενη δόση ακτινοβολίας. Το όφελος της έγκαιρης διάγνωσης, όταν η εξέταση πραγματοποιείται με τη σωστή ένδειξη και στα προβλεπόμενα χρονικά διαστήματα, είναι αυτό που πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας.
ΕΡ: Στο Τμήμα Μαστού του Ιπποκράτη έχει εγκατασταθεί το σύστημα Hologic 3Dimensions. Τι προσθέτει στην καθημερινή σας πρακτική;
Το Hologic 3Dimensions είναι ένα σύγχρονο ψηφιακό σύστημα μαστογραφίας με δυνατότητα 3D τομοσύνθεσης. Μας παρέχει εικόνες υψηλής ευκρίνειας και τη δυνατότητα λεπτομερούς μελέτης του μαστικού ιστού.
Για εμάς το σημαντικό δεν είναι απλώς να διαθέτουμε ένα νέο μηχάνημα. Η τεχνολογία έχει πραγματική αξία όταν μεταφράζεται σε καλύτερη απεικόνιση και περισσότερη διαγνωστική πληροφορία για τον γιατρό και, τελικά, σε καλύτερη φροντίδα για τη γυναίκα.
Το γεγονός ότι αυτή η τεχνολογία είναι διαθέσιμη στην Κοζάνη σημαίνει επίσης ότι οι γυναίκες της περιοχής μπορούν να έχουν πρόσβαση σε σύγχρονες δυνατότητες απεικόνισης του μαστού χωρίς να χρειάζεται να μετακινηθούν σε μεγαλύτερα αστικά κέντρα.
ΕΡ: Αρκεί όμως ένα σύγχρονο μηχάνημα για την ολοκληρωμένη εξέταση του μαστού;
ΑΠ: Όχι. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό να το ξεκαθαρίσουμε. Η τεχνολογία είναι εργαλείο στα χέρια του γιατρού. Δεν υποκαθιστά την ιατρική γνώση, την εμπειρία και τη συνολική αξιολόγηση της γυναίκας.
Η απλή μαστογραφία ή η τομοσύνθεση μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να χρειαστεί να συμπληρωθεί με υπερηχογράφημα μαστού ή με άλλη απεικονιστική μέθοδο. Δεν υπάρχει μία εξέταση που να απαντά σε όλα. Υπάρχει ο σωστός συνδυασμός εξετάσεων για τη συγκεκριμένη γυναίκα.
Αυτή ακριβώς είναι και η φιλοσοφία ενός οργανωμένου Τμήματος Μαστού.
ΕΡ: Υπάρχει μια ηλικία στην οποία πρέπει οπωσδήποτε να αρχίσει ο έλεγχος;
ΑΠ: Οι γενικές κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν συγκεκριμένο ηλικιακό πλαίσιο για τον οργανωμένο προσυμπτωματικό έλεγχο, όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε γυναίκα έχει διαφορετικό ιστορικό. Μια γυναίκα με σημαντικό οικογενειακό ιστορικό ή αυξημένο κίνδυνο μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό και ενδεχομένως νωρίτερο πρόγραμμα παρακολούθησης.
Γι’ αυτό η σωστή απάντηση δεν είναι απλώς ένας αριθμός ηλικίας. Είναι να γνωρίζει κάθε γυναίκα το ιστορικό της και, σε συνεργασία με τον γιατρό της, να ακολουθεί το πρόγραμμα ελέγχου που αντιστοιχεί στο δικό της προφίλ κινδύνου. Σε γενικές γραμμές αυτό που πρέπει να κρατήσουν οι γυναίκες είναι πως η μαστογραφία αναφοράς με ελεύθερο ιστορικό συνιστάται να ξεκινά στα 35 έτη. Μέχρι τα 40 ακολουθεί τις οδηγίες του γιατρού και από εκεί και πέρα σε ετήσια βάση.
ΕΡ: Πολλές γυναίκες αναβάλλουν τη μαστογραφία επειδή φοβούνται είτε τον πόνο είτε το αποτέλεσμα. Τι θα τους λέγατε;
ΑΠ: Ο φόβος είναι ανθρώπινος. Όμως η αναβολή μιας προληπτικής εξέτασης δεν αλλάζει την πραγματικότητα. Εκείνο που μπορεί να αλλάξει είναι ο χρόνος στον οποίο θα γνωρίζουμε τι συμβαίνει.
Η εξέταση διαρκεί λίγο και η συμπίεση, παρότι μπορεί να προκαλέσει προσωρινή ενόχληση, είναι απαραίτητη για την ποιότητα της εικόνας. Το σημαντικότερο, όμως, είναι να μη φοβόμαστε τη γνώση. Στην πρόληψη ο χρόνος έχει αξία.
ΕΡ: Έναν χρόνο μετά την εκδήλωση του Ιπποκράτη στην Κοζάνη για την τομοσύνθεση και την πρόληψη του καρκίνου του μαστού, θεωρείτε ότι το μήνυμα έχει αρχίσει να περνά στις γυναίκες της περιοχής;
ΑΠ: Υπάρχει σαφώς μεγαλύτερη ενημέρωση και περισσότερες γυναίκες γνωρίζουν πλέον τι είναι η τομοσύνθεση και ρωτούν για τις δυνατότητές της. Αυτό είναι θετικό. Το ζητούμενο όμως δεν είναι απλώς να γνωρίζουμε μια νέα τεχνολογία. Είναι να αποκτήσουμε κουλτούρα πρόληψης.
Η ενημέρωση πρέπει να συνεχίζεται όλο τον χρόνο. Θέλουμε η γυναίκα να γνωρίζει ότι ο τακτικός έλεγχος είναι μια πράξη φροντίδας προς τον εαυτό της και όχι κάτι που θυμόμαστε μόνο όταν υπάρχει φόβος ή σύμπτωμα.
ΕΡ: Αν έπρεπε να αφήσετε ένα μόνο μήνυμα στις γυναίκες της Δυτικής Μακεδονίας αυτόν τον Οκτώβριο, ποιο θα ήταν;
ΑΠ: Να μην αναβάλλουν τον προληπτικό τους έλεγχο. Να γνωρίζουν το σώμα τους, να γνωρίζουν το οικογενειακό τους ιστορικό και να συζητούν με τον γιατρό τους ποιο πρόγραμμα παρακολούθησης είναι κατάλληλο για τις ίδιες.
Η τεχνολογία μάς δίνει σήμερα πολύ περισσότερες δυνατότητες από ό,τι στο παρελθόν. Αυτό που χρειάζεται από την πλευρά μας είναι να τις αξιοποιούμε έγκαιρα. Γιατί στην υγεία του μαστού και γενικά στην υγεία μας η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν πραγματικά να κάνουν τη διαφορά και να σώσουν ζωές.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
