Προειδοποίηση της Κομισιόν για να πέσει πέλεκυς για τα προγράμματα
Η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται στο επίκεντρο της μεγαλύτερης οικονομικής μετάβασης των τελευταίων δεκαετιών. Η απολιγνιτοποίηση άλλαξε ριζικά το παραγωγικό μοντέλο της περιοχής και η Ευρώπη υποσχέθηκε ότι η Δίκαιη Μετάβαση θα συνοδευτεί από εργαλεία στήριξης της απασχόλησης. Η κατάρτιση παρουσιάστηκε ως βασικός πυλώνας αυτής της προσπάθειας.
Όμως η συζήτηση που έχει ανοίξει το τελευταίο διάστημα, σε συνδυασμό με τα ευρήματα του ελέγχου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δείχνει ότι η κατάρτιση από μόνη της δεν αρκεί. Όταν σχεδιάζεται χωρίς πραγματική σύνδεση με τις ανάγκες της οικονομίας, όταν οι στόχοι συμμετοχής αποδεικνύονται υπερβολικοί και όταν η εκπαίδευση περιορίζεται σε διαδικτυακές ώρες χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα στην αγορά εργασίας, τότε κινδυνεύει να μετατραπεί από εργαλείο ανάπτυξης σε μια τυπική διαχείριση πόρων.
Για μια περιοχή που αναζητά πραγματικές θέσεις εργασίας και επενδύσεις, το ζητούμενο δεν είναι περισσότερα σεμινάρια, αλλά ένα σχέδιο που θα μετατρέπει τις δεξιότητες σε παραγωγή και την κατάρτιση σε πραγματική απασχόληση.
Έλεγχος της Κομισιόν στα προγράμματα κατάρτισης με κίνδυνο επιστροφής 2 εκ. ευρώ
Ευρωπαϊκό audit εντοπίζει αδυναμίες σε δράσεις που συνδέονται με τη Δίκαιη Μετάβαση και τις περιοχές απολιγνιτοποίησης
Σημαντικά ερωτήματα για τον τρόπο σχεδιασμού και υλοποίησης προγραμμάτων κατάρτισης που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους θέτει προκαταρκτικός έλεγχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε μια περίοδο κατά την οποία στη Δυτική Μακεδονία συνεχίζεται η συζήτηση για το κατά πόσο οι δράσεις αυτές συμβάλλουν ουσιαστικά στη δημιουργία νέων επαγγελματικών ευκαιριών στο πλαίσιο της απολιγνιτοποίησης.
Το audit των ευρωπαϊκών υπηρεσιών ελέγχου, με ημερομηνία 27 Φεβρουαρίου 2026, εξετάζει προγράμματα κατάρτισης που χρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ESF+) και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (JTF) για την περίοδο 2021-2027. Στο δείγμα του ελέγχου περιλαμβάνονται επτά έργα που αφορούν ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ανέργους και εργαζόμενους, μεταξύ των οποίων δράσεις απασχόλησης για ανέργους στις περιοχές Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, αλλά και προγράμματα συμβουλευτικής, κατάρτισης και πιστοποίησης δεξιοτήτων. Πρόκειται για τα προγράμματα reskilling και upskilling που αποτέλεσαν «σκιά» στην χρηματοδότηση εταιρειών εκτός Δυτικής Μακεδονίας για να «τρέξουν» στην περιοχή με υπεργολαβίες.
Οι ελεγκτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εντοπίζουν σειρά αδυναμιών τόσο στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων όσο και στον σχεδιασμό των δράσεων. Στο εκτελεστικό συμπέρασμα της έκθεσης επισημαίνεται ότι οι πρακτικές που εφαρμόζονται μπορεί να δημιουργούν συνθήκες όπου η χειραγώγηση διαδικασιών δεν αποτρέπεται επαρκώς, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο κακής χρήσης ευρωπαϊκών πόρων.
Ένα από τα βασικά ζητήματα που αναδεικνύονται αφορά τον σχεδιασμό των διαγωνισμών για τις υπηρεσίες κατάρτισης. Σε αρκετές περιπτώσεις οι συμβάσεις συγκεντρώνουν διαφορετικές υπηρεσίες, όπως συμβουλευτική, κατάρτιση, πρακτική άσκηση και πιστοποίηση, σε ένα ενιαίο πακέτο, χωρίς να χωρίζονται σε επιμέρους τμήματα. Σύμφωνα με την έκθεση, η επιλογή αυτή ευνοεί μεγάλους παρόχους υπηρεσιών και περιορίζει τη δυνατότητα συμμετοχής μικρότερων ή εξειδικευμένων φορέων, μειώνοντας τον ανταγωνισμό.
Παράλληλα, ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα κριτήρια συμμετοχής στους διαγωνισμούς. Οι ελεγκτές σημειώνουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις επιβλήθηκαν προϋποθέσεις που στην πράξη περιορίζουν τη συμμετοχή φορέων από άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για παράδειγμα, οι πάροχοι κατάρτισης όφειλαν να διαθέτουν ήδη εγκαταστάσεις στην Ελλάδα και άδεια λειτουργίας κέντρου δια βίου μάθησης πριν από την υποβολή προσφοράς, ακόμη και όταν μεγάλο μέρος της εκπαίδευσης πραγματοποιείται εξ αποστάσεως. Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με την Κομισιόν, ενδέχεται να παραβιάζει τις αρχές ίσης μεταχείρισης και ανοικτού ανταγωνισμού που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μάλιστα δημοσιονομική διόρθωση ύψους 25% στα συμβόλαια που εξετάστηκαν. Για το δείγμα των έργων που ελέγχθηκαν η διόρθωση αυτή αντιστοιχεί σε ποσό σχεδόν δύο εκατομμυρίων ευρώ, ενώ επισημαίνεται ότι αντίστοιχες διορθώσεις μπορεί να εφαρμοστούν και σε άλλα συμβόλαια εκτός του δείγματος, εφόσον διαπιστωθεί ότι παρουσιάζουν τα ίδια χαρακτηριστικά.
Το audit εντοπίζει επίσης αδυναμίες στον σχεδιασμό των ίδιων των δράσεων κατάρτισης. Σε αρκετές περιπτώσεις οι στόχοι συμμετοχής φαίνεται να είχαν τεθεί σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από τη ζήτηση που τελικά εκδηλώθηκε. Σε ορισμένα προγράμματα η πραγματική συμμετοχή ήταν πολύ χαμηλότερη από τους αρχικούς στόχους, γεγονός που οδήγησε σε μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ σχεδιασμού και υλοποίησης.
Οι ελεγκτές σημειώνουν ακόμη ότι μεγάλο μέρος της κατάρτισης υλοποιήθηκε εξ αποστάσεως, συχνά μέσω ασύγχρονων μορφών εκπαίδευσης χωρίς ουσιαστική αλληλεπίδραση με εκπαιδευτές. Σύμφωνα με την έκθεση, η πρακτική αυτή μπορεί να μειώνει την αποτελεσματικότητα της κατάρτισης, ιδιαίτερα σε προγράμματα που έχουν στόχο την απόκτηση πρακτικών επαγγελματικών δεξιοτήτων.
Ειδική αναφορά γίνεται και σε έργο που αφορά την επανένταξη αποφυλακισμένων στην αγορά εργασίας. Στην περίπτωση αυτή εντοπίστηκαν αποκλίσεις από τους όρους της σύμβασης, καθώς μεγάλο μέρος της κατάρτισης πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως αντί για δια ζώσης, ενώ δεν υπήρχαν πλήρη στοιχεία για την ολοκλήρωση των εκπαιδευτικών ωρών και την αξιολόγηση των συμμετεχόντων. Η διαχειριστική αρχή ενημέρωσε τους ελεγκτές ότι εξετάζεται η απόσυρση του έργου από τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα ευρήματα της έκθεσης έχουν προς το παρόν προκαταρκτικό χαρακτήρα και οι ελληνικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους πριν από την οριστικοποίηση του ελέγχου. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι αρκετές από τις αδυναμίες που εντοπίστηκαν εμφανίζονται σε περισσότερα από ένα έργα, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να έχουν συστημικό χαρακτήρα.
Για περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, όπου σημαντικό μέρος των πόρων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης κατευθύνεται σε δράσεις κατάρτισης και αναβάθμισης δεξιοτήτων, τα ευρήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αυτών συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια της περιοχής να δημιουργήσει νέες προοπτικές απασχόλησης και ένα διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο μετά την απολιγνιτοποίηση. Ωστόσο, οι παραπάνω επισημάνσεις έγιναν από την πρώτη στιγμή δημόσια μέσω δημοσιευμάτων αλλά και στο περιφερειακό συμβούλιο. Ωστόσο, όπως φάνηκε εκ του αποτελέσματος, τόσο το αρμόδιο υπουργείο όσο και η ΕΥΔΑΜ δεν φάνηκαν να ιδρώνει το αυτί τους.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
