Η δωρεάν παιδεία παρουσιάζεται συχνά ως δεδομένο. Ωστόσο, στην καθημερινότητα των μαθητών και των μαθητριών, αποδεικνύεται κάτι εύθραυστο, υπό όρους και συχνά βίαιο. Ξεκινά πολύ νωρίτερα: από το αν μπορείς να φτάσεις εκεί. Από το αν η διαδρομή προς το σχολείο είναι δικαίωμα ή καθημερινή δοκιμασία.
Η μετακίνηση των μαθητών και μαθητριών δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια του συστήματος. Είναι προϋπόθεση ισότητας. Αν δεν μπορείς να φτάσεις στο σχολείο με ασφάλεια και αξιοπρέπεια, τότε η εκπαίδευση δεν ξεκινά ποτέ πραγματικά. Τα μαθητικά πάσο υπάρχουν. Έχουν δοθεί. Κι όμως, ζητήθηκαν έπειτα από πέντε μήνες από την έναρξη της σχολικής χρονιάς, με τρόπο που δεν είχε καμία σχέση με ουσιαστικό ή τυπικό έλεγχο, αλλά με μια καθαρή επίδειξη ισχύος και επιβολής. Όχι με σεβασμό, αλλά με ένταση. Όχι με διάθεση συνεννόησης, αλλά με απότομες και αυταρχικές συμπεριφορές, που δεν συνάδουν ούτε με την ηλικία μας ούτε με τις αρχές που οφείλει να υπηρετεί ο χώρος της εκπαίδευσης.
Την ίδια ώρα, τα λεωφορεία συνεχίζουν να κινούνται σε κατάσταση που δύσκολα θα χαρακτηριζόταν ασφαλής: πόρτες που μένουν ανοιχτές μέσα στον χειμώνα, καθίσματα φθαρμένα και οροφές που στάζουν. Εκεί, όμως, δεν φαίνεται να υπάρχει η ίδια αυστηρότητα. Δεν ζητούνται απολογίες. Δεν επιβάλλονται όρια. Σαν να έχουμε συμφωνήσει σιωπηρά ότι κάποια πράγματα «έτσι είναι».
Δεν γράφω για να προσωποποιήσω ευθύνες. Γράφω για να μιλήσω για μια κουλτούρα που οι κανόνες εφαρμόζονται μονομερώς. Παράλληλα, τίθεται ένα βαθύτερο ερώτημα. Ποιο πρότυπο πολιτείας διδασκόμαστε όταν οι κανόνες εφαρμόζονται αποσπασματικά; Ποια έννοια δικαιοσύνης εσωτερικεύουμε όταν καλούμαστε να σεβαστούμε ένα πλαίσιο που δεν μας σέβεται ισότιμα;
Αναμφισβήτητα, η νέα γενιά δεν ζητά ευνοϊκή μεταχείριση. Ζητά συνέπεια. Ζητά ισονομία. Ζητά οι θεσμοί να λειτουργούν με την ίδια ευθύνη που απαιτούν από τους μαθητές. Διότι η ηθική συγκρότηση μιας κοινωνίας κρίνεται από τον τρόπο που φέρεται στα παιδιά της.
Εν κατακλείδι, το ζήτημα είναι η απουσία φροντίδας από τη διοίκηση και την αυτοδιοίκηση, που αφήνει τις ευθύνες να κατεβαίνουν πάντα προς τα κάτω. Και αν αυτός ο τρόπος αφήνει ρωγμές, τότε ίσως το πρόβλημα δεν είναι οι μαθητές αλλά όσα έχουμε μάθει να θεωρούμε, φυσιολογικά.
Κατερίνα Α. Μήλιου
Μαθήτρια Λυκείου
