Υποχρεωτική παρακολούθηση εναρμονισμένα όρια και μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας σε όλα τα κράτη μέλη
Από τις 12 Ιανουαρίου τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή ένα νέο πανευρωπαϊκό πλαίσιο για την προστασία του πόσιμου νερού από τις υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες γνωστές ως PFAS, τις λεγόμενες «αιώνιες χημικές ουσίες». Για πρώτη φορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθιερώνεται υποχρεωτική και συστηματική παρακολούθηση των συγκεκριμένων ρύπων με εναρμονισμένο τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της αναδιατυπωμένης Οδηγίας για το Πόσιμο Νερό.
Σύμφωνα με τους νέους κανόνες τα κράτη μέλη υποχρεούνται να μετρούν τα επίπεδα των PFAS στο πόσιμο νερό με κοινές μεθόδους και να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τις νέες ανώτατες τιμές που έχει θεσπίσει η ΕΕ. Παράλληλα οφείλουν να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα αποτελέσματα της παρακολούθησης συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων υπέρβασης των ορίων τυχόν περιστατικών ρύπανσης και παρεκκλίσεων που ενδεχομένως χορηγούνται.
Οι νέες ρυθμίσεις αποτελούν βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων και συνδέονται άμεσα με το δικαίωμα των πολιτών σε ασφαλές πόσιμο νερό. Ταυτόχρονα ανταποκρίνονται στην ανάγκη για άμεση αντιμετώπιση των ρύπων που απειλούν τις πηγές ύδρευσης στην Ευρώπη σε μια περίοδο που οι ανησυχίες για τη χημική ρύπανση αυξάνονται.
Η αναδιατυπωμένη Οδηγία για το Πόσιμο Νερό υιοθετήθηκε το 2020 και τα κράτη μέλη όφειλαν να την ενσωματώσουν στο εθνικό τους δίκαιο έως τον Ιανουάριο του 2023. Ωστόσο προκειμένου να διασφαλιστεί ενιαία εφαρμογή και συγκρίσιμα δεδομένα σε ολόκληρη την Ένωση η Επιτροπή εξέδωσε το 2024 αναλυτικές τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για τις μεθόδους ανάλυσης και μέτρησης των PFAS στο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης.
Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές καθορίζουν τις παραμετρικές τιμές τα όρια ανίχνευσης και τις κατάλληλες εργαστηριακές μεθόδους για τον έλεγχο τόσο του «Αθροίσματος των PFAS» όσο και του «Συνόλου PFAS». Οι τιμές που προβλέπονται στην ευρωπαϊκή νομοθεσία ανέρχονται σε 0,10 μικρογραμμάρια ανά λίτρο για το άθροισμα συγκεκριμένων PFAS και σε 0,50 μικρογραμμάρια ανά λίτρο για το σύνολο των ουσιών αυτής της κατηγορίας με υποχρέωση πλήρους συμμόρφωσης έως τις 12 Ιανουαρίου 2026.
Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται υπέρβαση των οριακών τιμών τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λάβουν άμεσα μέτρα για τη μείωση των επιπέδων PFAS και την προστασία της δημόσιας υγείας. Τα μέτρα αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν το κλείσιμο μολυσμένων πηγαδιών την ενίσχυση της επεξεργασίας του νερού με ειδικά στάδια φιλτραρίσματος ή ακόμη και τον προσωρινό περιορισμό της χρήσης συγκεκριμένων αποθεμάτων πόσιμου νερού. Παράλληλα προβλέπεται υποχρεωτική ενημέρωση του κοινού ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια και η εμπιστοσύνη των πολιτών.
Η εφαρμογή της συστηματικής παρακολούθησης των PFAS αποτελεί τομή για την ευρωπαϊκή πολιτική ύδατος καθώς μέχρι σήμερα οι έλεγχοι ήταν αποσπασματικοί και βασίζονταν σε εθνικές πρακτικές. Το νέο πλαίσιο εισάγει απλούστερο σύστημα αναφοράς σε σχέση με το παρελθόν μειώνοντας τον όγκο των δεδομένων που απαιτείται να υποβάλλονται χωρίς να υποβαθμίζεται η ποιότητα της εποπτείας.
Σε δήλωσή της η Επίτροπος Περιβάλλοντος Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας Γιέσικα Ρούσβαλ υπογράμμισε ότι η ρύπανση του πόσιμου νερού από PFAS αποτελεί αυξανόμενη ανησυχία σε ολόκληρη την Ευρώπη. Όπως ανέφερε με την εναρμόνιση των ανώτατων ορίων και την υποχρεωτική παρακολούθηση τα κράτη μέλη διαθέτουν πλέον σαφείς κανόνες και εργαλεία για τον έγκαιρο εντοπισμό και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ουσιών αυτών προς όφελος της δημόσιας υγείας.
Οι ρυθμίσεις για τα PFAS στο πόσιμο νερό συνδέονται ευρύτερα με την ευρωπαϊκή στρατηγική μηδενικής ρύπανσης και συμπληρώνονται από άλλες νομοθετικές παρεμβάσεις όπως ο νέος Κανονισμός για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας που υιοθετήθηκε τον Δεκέμβριο του 2024. Ο κανονισμός αυτός θέτει αυστηρότερους κανόνες για τη μείωση επικίνδυνων ουσιών στα υλικά συσκευασίας ιδίως σε εκείνα που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα αναγνωρίζοντας τον ρόλο των PFAS ως παράγοντα κινδύνου για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία.
Με τις νέες αυτές παρεμβάσεις η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να κλείσει ένα κρίσιμο κενό στην προστασία των υδάτινων πόρων θέτοντας ενιαία πρότυπα ελέγχου και πρόληψης. Το επόμενο διάστημα η πρόκληση για τα κράτη μέλη θα είναι η πλήρης και ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων ώστε το δικαίωμα σε ασφαλές πόσιμο νερό να μετατραπεί από νομική υποχρέωση σε καθημερινή πραγματικότητα για τους πολίτες.
