Η τεχνική τεκμηρίωση υπήρχε, όμως ο δημόσιος διάλογος άνοιξε όταν τα δέντρα είχαν ήδη κοπεί
Η συζήτηση που άνοιξε στην Κοζάνη, μετά την κοπή των δέντρων στην Πλατεία Αλώνια, δεν αφορά μόνο το ίδιο το έργο, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται και κοινωνούνται οι αποφάσεις για σημαντικές παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο. Η έρευνα του «Χ» δείχνει ότι η κοπή των δέντρων δεν ήταν μια απόφαση της τελευταίας στιγμής. Υπήρχε σχεδιασμός, μελέτες, υπηρεσιακές παρατηρήσεις και εγκρίσεις που ξεκινούν από το 2021 και ολοκληρώθηκαν πριν την έναρξη του έργου. Αυτό, όμως, δεν απαντά από μόνο του στο δεύτερο και εξίσου σημαντικό ερώτημα: γνώριζαν οι κάτοικοι τι επρόκειτο να συμβεί;
Η τεχνική αρτιότητα ενός έργου δεν αναιρεί την ανάγκη για έγκαιρη ενημέρωση και ουσιαστικό διάλογο με την τοπική κοινωνία. Γιατί όταν οι πολίτες πληροφορούνται τις αποφάσεις την ώρα που πέφτουν τα πρώτα δέντρα, τότε είναι πολύ αργά.
Αλώνια: Τι αποκαλύπτει ο φάκελος της ανάπλασης για την κοπή των δέντρων – Η έρευνα του «Χρόνου» στα διοικητικά έγγραφα από το 2021 έως σήμερα φωτίζει το πώς ελήφθησαν οι αποφάσεις, ενώ παραμένει ανοιχτή η συζήτηση για την ενημέρωση και τη διαβούλευση με τους κατοίκους
Η κοπή των δέντρων στην πλατεία Αλώνια αποτέλεσε τις τελευταίες εβδομάδες αντικείμενο έντονης δημόσιας συζήτησης με πολίτες και φορείς να εκφράζουν αντιδράσεις για την απώλεια των δέντρων και γενικότερα του πρασίνου. Ο «Χρόνος» ζήτησε από τον Δήμο Κοζάνης, με επίσημο αίτημα πρόσβασης σε διοικητικά έγγραφα, απαντήσεις για τους λόγους της κοπής, τη διαδικασία λήψης των αποφάσεων, τη διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων και την ύπαρξη διαβούλευσης με την τοπική κοινωνία. Η απάντηση του Δήμου, σε συνδυασμό με τα έγγραφα της μελέτης και των υπηρεσιών από το 2021 έως σήμερα, αποτυπώνει το τεχνικό και διοικητικό ιστορικό του έργου.
Από τη μελέτη του φακέλου προκύπτει ότι η απομάκρυνση συγκεκριμένων δέντρων δεν αποτέλεσε απόφαση της τελευταίας στιγμής, αλλά εντασσόταν στον σχεδιασμό της ανάπλασης ήδη από το στάδιο της προμελέτης. Η διαδικασία ξεκίνησε το 2021 με την προκήρυξη της μελέτης ανάπλασης της πλατείας, ενώ το 2022 οι μελετητές ζήτησαν από την Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου αναλυτικά στοιχεία για τις θέσεις, τις στάθμες και το ριζικό σύστημα των δέντρων, ώστε να μπορέσουν να διαμορφώσουν την πρότασή τους.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει πάντως η αλληλογραφία μεταξύ των μελετητών και της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου ήδη από το καλοκαίρι του 2022. Στα πρώτα στάδια της μελέτης οι αρχιτέκτονες ζητούν να τους υποδειχθεί ποια δέντρα πρέπει να διατηρηθούν, ζητώντας ακόμη στοιχεία για τη θέση και το ριζικό τους σύστημα. Στη συνέχεια, μέσα από τις υπηρεσιακές παρατηρήσεις, ο Δήμος καθορίζει συγκεκριμένες κατευθύνσεις για την απομάκρυνση δέντρων, τη διατήρηση του μεγάλου πλατάνου και τις αλλαγές που κρίθηκαν απαραίτητες για την τελική διαμόρφωση της πλατείας.
Η τελική εικόνα διαμορφώθηκε μέσα από τις παρατηρήσεις και τις οδηγίες της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου, η οποία ζήτησε συγκεκριμένες απομακρύνσεις δέντρων για λόγους σχεδιασμού και λειτουργικότητας.
Η Τεχνική Υπηρεσία, ήδη από τον Ιούνιο του 2022, απάντησε στους μελετητές ότι ο μεγάλος πλάτανος στο νοτιοανατολικό τμήμα της πλατείας θα έπρεπε να διατηρηθεί ως κυρίαρχο στοιχείο του χώρου, ενώ ανέφερε ότι οι λεύκες και η αγριοκορομηλιά θα έπρεπε να απομακρυνθούν, με τη διατήρηση ορισμένων άλλων δέντρων να εξαρτάται από τον τελικό σχεδιασμό. Στις παρατηρήσεις που συνόδευσαν την έγκριση της προμελέτης, τον Ιούλιο του ίδιου έτους, ο Δήμος ζήτησε ακόμη την απομάκρυνση τριών σφενδαμιών για την εγκατάσταση υπόγειων κάδων, την κατάργηση μίας θέσης φύτευσης ώστε να μπορεί να εισέρχεται καλαθοφόρο όχημα για εργασίες συντήρησης, καθώς και τη διεύρυνση του παρτεριού του πλατάνου ώστε να προστατευθεί το ριζικό του σύστημα.
Σύμφωνα με την απάντηση του Δήμου προς τον «Χρόνο» στις 9 Ιουλίου, ο βασικός λόγος που οδήγησε στην απομάκρυνση των περισσότερων δέντρων ήταν η ανάγκη αναδιαμόρφωσης της πλατείας για λόγους προσβασιμότητας. Η μελέτη προβλέπει μείωση της στάθμης του χώρου κατά περίπου 60 εκατοστά, ώστε να εξαλειφθούν οι υψομετρικές διαφορές και τα σκαλοπάτια που δυσχέραιναν την κίνηση πεζών και ατόμων με αναπηρία. Όπως υποστηρίζεται, οι εκσκαφές που απαιτούνταν θα προκαλούσαν σοβαρή διατάραξη του ριζικού συστήματος αρκετών δέντρων, καθιστώντας αδύνατη τη διατήρησή τους.
Παράλληλα, ο Δήμος αναφέρει ότι αρκετά από τα δέντρα προκαλούσαν ήδη σημαντικές φθορές στα πεζοδρόμια και στις υποδομές, καθώς οι ρίζες τους είχαν ανασηκώσει τις πλάκες, δημιουργώντας προβλήματα στην ασφαλή διέλευση των πολιτών. Επιπλέον, κατά τον έλεγχο της κατάστασής τους διαπιστώθηκε εσωτερική σήψη σε ορισμένες λεύκες και φλαμουριές, η οποία, σύμφωνα με την υπηρεσία, δεν ήταν εμφανής εξωτερικά. Στην τελική απόφαση συνυπολογίστηκαν ακόμη οι ανάγκες τοποθέτησης πέντε υπόγειων κάδων απορριμμάτων και η πρόβλεψη πρόσβασης οχημάτων συντήρησης εντός της πλατείας.
Όσον αφορά το πράσινο της νέας πλατείας, ο Δήμος υποστηρίζει ότι διατηρείται το περιβαλλοντικό ισοζύγιο. Όπως αναφέρεται στα σχετικά έγγραφα, τα δέντρα που απομακρύνονται θα αντικατασταθούν με ισάριθμα, συν ένα επιπλέον, ενώ προβλέπεται η φύτευση συνολικά 21 δέντρων και 1.584 μικρών φυτεύσεων, με στόχο τη δημιουργία περισσότερης σκίασης και τη βελτίωση του μικροκλίματος της περιοχής. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη διατήρηση του μεγάλου πλατάνου, για τον οποίο προβλέφθηκαν ειδικά μέτρα προστασίας κατά τη διάρκεια των εργασιών.
Από τον διοικητικό φάκελο προκύπτει ακόμη ότι η μελέτη πέρασε από όλα τα προβλεπόμενα στάδια εγκρίσεων. Μεταξύ άλλων εγκρίθηκε η προμελέτη, η οριστική μελέτη και η μελέτη εφαρμογής, υπήρξε θετική γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής της Περιφερειακής Ενότητας Κοζάνης, ενώ εκδόθηκε και η απαιτούμενη έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας για την κοπή των δέντρων.
Ωστόσο, η έρευνα αναδεικνύει και ένα δεύτερο ζήτημα, πέρα από την τεχνική τεκμηρίωση του έργου. Παρότι στα έγγραφα αποτυπώνεται αναλυτικά η διαδικασία σχεδιασμού και οι υπηρεσιακές αποφάσεις, δεν προκύπτει αντίστοιχη τεκμηρίωση κάποιας οργανωμένης διαδικασίας ενημέρωσης ή διαβούλευσης με τους κατοίκους και τους επαγγελματίες της περιοχής σχετικά με την απομάκρυνση των δέντρων. Ακριβώς σε αυτό το σημείο εστιάζουν και οι αντιδράσεις που διατυπώθηκαν από την Οικολογική Κίνηση Κοζάνης και κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η τοπική κοινωνία πληροφορήθηκε τις αλλαγές όταν πλέον είχαν ξεκινήσει οι εργασίες.
Έτσι, ενώ ο διοικητικός φάκελος δείχνει ότι οι αποφάσεις για την κοπή των δέντρων είχαν ληφθεί και τεκμηριωθεί αρκετά χρόνια πριν από την έναρξη του έργου, η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται πλέον σε ένα διαφορετικό ερώτημα: όχι μόνο αν οι επιλογές ήταν τεχνικά αναγκαίες, αλλά και αν η κοινωνία είχε την ευκαιρία να ενημερωθεί και να συμμετάσχει ουσιαστικά στον διάλογο πριν αυτές περάσουν από το στάδιο της μελέτης στην πράξη.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
