Στέλιος Χλιαράς και Χάρης Γκατζόφλιας μιλούν στο «Χ»
Παιδιά της ίδιας πόλης, δύο φίλοι από τα παλιά και δύο εξαιρετικοί καλλιτέχνες που ακολουθούν τη δική τους πορεία στην τέχνη ενώνουν τις δυνάμεις τους με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης Στέλιος Χλιαράς και ο συνθέτης Χάρης Γκατζόφλιας συνεργάζονται στο «Φορτηγό της Ποίησης», μια ιδιαίτερη θεατρική δράση που μετατρέπει το φορτηγό του θεάτρου σε κινητή σκηνή και φέρνει την ποίηση στις πλατείες της Δυτικής Μακεδονίας. Οι δύο καλλιτέχνες μιλούν στο «Χ» για τη συνεργασία τους, την ανάγκη της ποίησης σήμερα και τη σημασία να δημιουργούνται καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες από ανθρώπους της πόλης για την ίδια την πόλη.
Το «Φορτηγό της Ποίησης» αποτελεί μία από τις πιο ιδιαίτερες δράσεις της Β’ Καλλιτεχνικής Περιόδου του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κοζάνης, η οποία συνεχίζει τη δραματουργική διαδρομή που ξεκίνησε τον περασμένο χειμώνα με βασικό άξονα το τρίπτυχο «Μετάβαση – Μετακίνηση – Μεταμόρφωση». Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης, το φορτηγό του θεάτρου μετατρέπεται σε κινητή σκηνή και ταξιδεύει και στις τέσσερις Περιφερειακές Ενότητες της Δυτικής Μακεδονίας, μεταφέροντας την ποίηση στον δημόσιο χώρο.
Η ιδέα γεννήθηκε από μια παλιά σκέψη του Στέλιου Χλιαρά, καθώς τον γοήτευε η δυνατότητα του θεάτρου να βρίσκεται παντού. Όπως εξηγεί, από πολύ νωρίς σκεφτόταν πως το φορτηγό του ΔΗΠΕΘΕ θα μπορούσε να μετατραπεί σε σκηνή, ώστε η ίδια η δομή του να γίνει το σκηνικό μιας παράστασης. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης και μετά τη συνεργασία που είχε ξεκινήσει ήδη από πέρυσι με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, η σκέψη αυτή πήρε σάρκα και οστά. Ο ίδιος σημειώνει ότι στόχος ήταν να έρθει η ποίηση στο επίκεντρο της πόλης και να φτάσει στον περαστικό που μπορεί να βρεθεί τυχαία σε μια πλατεία. Παράλληλα, η πρακτική δυσκολία μιας υπαίθριας δράσης μέσα στον Μάρτιο, με το ενδεχόμενο του κρύου ή κακοκαιρίας, οδήγησε στην ιδέα να αξιοποιηθεί το φορτηγό ως ένας κλειστός χώρος όπου το κοινό θα μπορεί να παρακολουθήσει την παράσταση προστατευμένο.
Η παράσταση έχει διάρκεια περίπου μισής ώρας και παρουσιάζεται σε διαδοχικά γκρουπ θεατών, καθώς μέσα στο φορτηγό μπορούν να βρεθούν περίπου 30 άτομα κάθε φορά. Η παράσταση δεν βασίζεται στην απλή απαγγελία ποιημάτων, αλλά σε μια θεατρική εμπειρία που συνδυάζει λόγο, εικόνα και μουσική, με στόχο η ποίηση να γίνει προσιτή τόσο σε όσους τη γνωρίζουν όσο και σε όσους έρχονται πρώτη φορά σε επαφή μαζί της. Όπως λέει ο σκηνοθέτης, επιλέχθηκαν ποιήματα που μπορούν να αγγίξουν τον θεατή, κάποια ιδιαίτερα γνωστά, αλλά και μελοποιημένη ποίηση, ώστε να δημιουργούνται εικόνες και συναισθήματα. Η εμπειρία, όπως περιγράφει, είναι έντονη και άμεση. Ο θεατής δεν βρίσκεται σε απόσταση από τη σκηνή, αλλά μέσα σε έναν μικρό χώρο όπου ηθοποιοί και κοινό σχεδόν συνυπάρχουν. Η παράσταση φιλοδοξεί να λειτουργήσει σαν μια μικρή «κιβωτός συναισθημάτων», μια εμπειρία που, όπως ήδη φάνηκε σε δοκιμαστικές παρουσιάσεις, μπορεί να αγγίξει βαθιά το κοινό.
Οι θεατές μπορούν να κλείσουν θέση μέσω ειδικού συνδέσμου για κάθε πόλη, επιλέγοντας την επιθυμητή ώρα παρακολούθησης. Οι παραστάσεις προγραμματίζονται αρχικά για το πρωί και, εφόσον υπάρχει μεγάλη ζήτηση, θα προστεθούν και απογευματινές. Η είσοδος είναι ελεύθερη και, εάν υπάρξει διαθεσιμότητα, οι περαστικοί μπορούν να συμμετάσχουν ακόμη και επιτόπου. Στην παράσταση παίζουν οι Σεβαστή Αϊβαζίδου, Παναγιώτης Νάκος και Έλλη Χατζεϊπίδου, ενώ τη μουσική υπογράφει ο Χάρης Γκατζόφλιας. Τη διαμόρφωση του σκηνικού χώρου έχουν αναλάβει φοιτητές του εργαστηρίου Σκηνογραφίας – Ενδυματολογίας της Σχολής Καλών Τεχνών Φλώρινας, υπό την εποπτεία της καθηγήτριας Ευαγγελίας Κιρκινέ. Τους φωτισμούς επιμελείται η Εύη Παπαμάρκου. Η δράση παρουσιάζεται στις 21 Μαρτίου στην Κεντρική Πλατεία Κοζάνης, στις 22 Μαρτίου στην Κεντρική Πλατεία Φλώρινας, στις 28 Μαρτίου στο πάρκινγκ της Νομαρχίας στην Καστοριά και στις 29 Μαρτίου στην Κεντρική Πλατεία Γρεβενών.
Για τον Στέλιο Χλιαρά, το σημαντικότερο στοιχείο της πρωτοβουλίας είναι ότι το θέατρο βγαίνει έξω από την αίθουσα και συναντά τους ανθρώπους στον δημόσιο χώρο. Όπως επισημαίνει, η ποίηση, όπως και το θέατρο για πολλούς ανθρώπους θεωρείται κάτι «κουλτουριάρικο», κάτι που δεν αφορά τον μέσο θεατή. Ωστόσο, οι μεγάλοι Έλληνες ποιητές και μουσικοί έχουν δείξει ότι η ποίηση είναι βαθιά λαϊκή τέχνη, που μιλά για τις ελπίδες, τα πάθη και τα όνειρα των ανθρώπων.
Ο ίδιος θεωρεί ότι το ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης οφείλει να υπηρετεί τον περιφερειακό του ρόλο και να απευθύνεται σε όλη τη Δυτική Μακεδονία. Παρά τις οικονομικές δυσκολίες και τα πρακτικά εμπόδια που συχνά προκύπτουν, στόχος είναι το θέατρο να βρίσκεται όσο το δυνατόν περισσότερο κοντά στις τοπικές κοινωνίες. Όπως επισημαίνει, είναι σημαντικό οι πολίτες της Δυτικής Μακεδονίας να αντιληφθούν ότι το ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης δεν αφορά μόνο την πόλη αλλά ολόκληρη την Περιφέρεια, ωστόσο η παρουσία του σε περισσότερες περιοχές δεν είναι πάντα εύκολη, τόσο για οικονομικούς όσο και για πρακτικούς λόγους, καθώς δεν διαθέτουν όλοι οι δήμοι κατάλληλους θεατρικούς χώρους. Παράλληλα, όπως σημειώνει, εξακολουθούν να υπάρχουν δήμοι που ζητούν ενοίκιο από το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο για να παρουσιάσει παραστάσεις στους χώρους τους, κάτι που, όπως τονίζει, θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης σε θεσμικό επίπεδο, καθώς, όπως λέει, δεν μπορεί το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο της Δυτικής Μακεδονίας ουσιαστικά, να πηγαίνει σε έναν δήμο της περιοχής και να πληρώνει ενοίκιο για να παρουσιάσει τη δουλειά του.
Σημαντική διάσταση της δράσης είναι και η συνεργασία με νέους δημιουργούς. Το σκηνικό της παράστασης σχεδιάστηκε από φοιτητές της Σχολής Καλών Τεχνών της Φλώρινας, οι οποίοι είχαν την ευκαιρία να δουν την ιδέα τους να μετατρέπεται σε πραγματική θεατρική παραγωγή. Για τον καλλιτεχνικό διευθυντή του ΔΗΠΕΘΕ, αυτή η σύνδεση με νέους ανθρώπους και με την καλλιτεχνική κοινότητα της περιοχής αποτελεί βασικό στόχο της δουλειάς του.
Στο μουσικό κομμάτι της παράστασης, ο Χάρης Γκατζόφλιας τονίζει ότι η ποίηση και η μουσική είναι δύο τέχνες που λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Όπως λέει, από τα παλαιότερα χρόνια ο άνθρωπος συνδύαζε λόγο και μουσική για να εκφράσει τα πιο βαθιά του συναισθήματα, και αυτό παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα. Η μουσική που γράφτηκε για την παράσταση είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου πρωτότυπη. Κατά τη διάρκεια των προβών, ο συνθέτης και οι συντελεστές αναζητούσαν τον τρόπο με τον οποίο τα ποιήματα θα «δέσουν» μεταξύ τους, δημιουργώντας μικρά μουσικά σχόλια ανάμεσα στους στίχους ή ακόμη και πάνω στον ίδιο τον ποιητικό λόγο.
Ο Χάρης Γκατζόφλιας, που τα τελευταία χρόνια έχει επιστρέψει στην Κοζάνη μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες απουσίας, επισημαίνει ότι στην επαρχία δεν είναι πάντα εύκολο να βρει κανείς χώρο για να εκφράσει τις ιδέες του. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύει ότι η συνεργασία και η δημιουργία κοινών δράσεων είναι ο μόνος τρόπος για να αναπτυχθεί η καλλιτεχνική ζωή μιας πόλης. Η κοινή τους πορεία, άλλωστε, ξεκινά πολλά χρόνια πριν. Οι δύο καλλιτέχνες γνωρίζονται από παιδιά, όταν συμμετείχαν μαζί στους προσκόπους της πόλης. Όπως θυμάται ο Χάρης Γκατζόφλιας, ακόμη από τότε ο Στέλιος Χλιαράς είχε ιδέες που έμοιαζαν δύσκολο να πραγματοποιηθούν, αλλά τελικά γίνονταν πράξη.
Ο Στέλιος Χλιαράς μιλά με ιδιαίτερη χαρά για αυτή τη συνεργασία, επισημαίνοντας ότι εκτιμούσε τη δουλειά του Χάρη Γκατζόφλια από παλιά και ότι ήθελε να συνεργαστούν εδώ και χρόνια. Όταν ήρθε η στιγμή της πρώτης του σκηνοθεσίας στο ΔΗΠΕΘΕ, ήταν ο πρώτος άνθρωπος που σκέφτηκε για τη μουσική. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μια μικρής διάρκειας παράσταση, όπως τονίζει, αυτό που έχει σημασία δεν είναι το μέγεθος της παραγωγής αλλά η ουσία της δράσης. Για τον ίδιο, το γεγονός ότι η πρωτοβουλία δημιουργείται από ανθρώπους της πόλης και επιστρέφει στην ίδια την πόλη είναι το στοιχείο που της δίνει τη μεγαλύτερη αξία.
Όπως επισημαίνουν και οι δύο, σε μια πόλη της περιφέρειας η συνεργασία είναι σχεδόν αυτονόητη ανάγκη. Η ένωση δυνάμεων μεταξύ καλλιτεχνών μπορεί να ανοίξει δρόμους και να δώσει βήμα σε περισσότερους ανθρώπους που επιλέγουν να δημιουργούν και να ζουν στον τόπο τους. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ουσιαστικό μήνυμα του «Φορτηγού της Ποίησης», ότι η τέχνη μπορεί να γεννηθεί και να ανθίσει παντού, αρκεί άνθρωποι της ίδιας πόλης να πιστέψουν στις ιδέες τους και να τις μοιραστούν με την κοινωνία.
Δείτε εδώ και εδώ το πρόγραμμα
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
