Η συνέντευξη στον «Χ» για σήραγγες, μονοδρομήσεις και το πραγματικό τεστ οδικής ασφάλειας στη Δυτική Μακεδονία
Η παρέμβαση του Καθηγητή του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Νίκου Ηλιού στον «Χ» ανέδειξε το εύρος της πρόκλησης που ανοίγεται μπροστά μας. Οι παρεμβάσεις στις σήραγγες της Εγνατίας είναι απαραίτητες, όμως συνεπάγονται μονοδρομήσεις και παρατεταμένες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις που θα διαρκέσουν τουλάχιστον δύο χρόνια. Η ασφάλεια δεν θα κριθεί μόνο στο τελικό αποτέλεσμα των έργων, αλλά κυρίως στον τρόπο που θα διαχειριστούμε αυτή τη μεταβατική περίοδο.
Ο Νίκος Ηλιού, μιλώντας στα Podcast του «Χ» έθεσε το ζήτημα με όρους συστήματος και όχι ατομικής ευθύνης. Σε συνθήκες εργοταξίων, ομίχλης και παγετού, το περιθώριο λάθους μειώνεται δραστικά. Αν δεν υπάρξει αυστηρή επιτήρηση, δυναμική ρύθμιση ταχυτήτων και διαρκής έλεγχος, τότε ο κίνδυνος απλώς θα αλλάξει μορφή. Η συνέντευξη αποτελεί σαφή υπενθύμιση ότι η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται μπροστά σε ένα πραγματικό τεστ οδικής ασφάλειας.
Η οδική ασφάλεια στην Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς ένα στατιστικό πρόβλημα αλλά ένα διαρθρωτικό έλλειμμα σχεδιασμού, διαχείρισης και πολιτικής προτεραιοποίησης. Στο podcast του «Χ» που ηχογραφήθηκε την Τρίτη 3 Μαρτίου, ο καθηγητής του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Νίκος Ηλιού προχώρησε σε μια εκτενή και τεχνικά τεκμηριωμένη αποδόμηση της ελληνικής πραγματικότητας, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην Εγνατία Οδό και στη Δυτική Μακεδονία.
Η συζήτηση ξεκίνησε από το βασικό ερώτημα που συχνά τίθεται μετά από κάθε σοβαρό τροχαίο δυστύχημα. Φταίει ο οδηγός ή το σύστημα; Ο Νίκος Ηλιού ήταν σαφής. Η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση δεν αποδέχεται πλέον την απλουστευτική ερμηνεία του ανθρώπινου λάθους ως μοναδικής αιτίας. Στο πλαίσιο των αρχών Vision Zero και Safe System, το λάθος θεωρείται δεδομένο. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν το οδικό σύστημα είναι σχεδιασμένο ώστε να απορροφά το λάθος χωρίς να το μετατρέπει σε θανατηφόρο γεγονός. «Το ανθρώπινο σώμα έχει συγκεκριμένα βιολογικά όρια αντοχής. Αν το σύστημα επιτρέπει συγκρούσεις σε ταχύτητες που τα υπερβαίνουν, τότε το σύστημα είναι ελαττωματικό», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η Οδηγία 2008/96 και η αναθεώρησή της το 2019 επιβάλλουν ελέγχους οδικής ασφάλειας, επιθεωρήσεις και συστηματική διαχείριση επικινδυνότητας σε όλο το βασικό δίκτυο. Ο καθηγητής τόνισε ότι η Ελλάδα έχει τυπικά ενσωματώσει το πλαίσιο, όμως το πρόβλημα εντοπίζεται στην εφαρμογή. Οι έλεγχοι συχνά δεν έχουν τη συχνότητα και το βάθος που απαιτείται, ενώ η πιστοποίηση και η ανεξαρτησία των ελεγκτών δεν είναι πάντα διασφαλισμένες.
Η πιο αιχμηρή παρέμβαση της συζήτησης αφορούσε τις σήραγγες της Εγνατίας Οδού. Ο Νίκος Ηλιού περιέγραψε με λεπτομέρεια τι σημαίνει τεχνικά η αναβάθμιση και συμμόρφωση σηράγγων με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Δεν πρόκειται απλώς για αλλαγή φωτιστικών ή ανανέωση εξοπλισμού. Αφορά ολοκληρωμένα συστήματα εξαερισμού, διαχείρισης καπνού, πυρασφάλειας, κάμερες επιτήρησης, αισθητήρες, κέντρα ελέγχου και πρωτόκολλα άμεσης αντίδρασης. Σε πολλές περιπτώσεις απαιτούνται κατασκευαστικές παρεμβάσεις, νέες ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις και δοκιμές λειτουργίας.
Το κρίσιμο στοιχείο, όπως ανέφερε, είναι ότι τέτοιου είδους παρεμβάσεις δεν μπορούν να υλοποιηθούν χωρίς σημαντικές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις. Οι μονοδρομήσεις τμημάτων του άξονα, δηλαδή η διοχέτευση της κυκλοφορίας και προς τις δύο κατευθύνσεις σε έναν κλάδο, αποτελούν αναπόφευκτη πρακτική όταν εκτελούνται έργα εντός σηράγγων. Αυτό όμως αυξάνει τον λειτουργικό κίνδυνο, μειώνει το επίπεδο εξυπηρέτησης και απαιτεί αυστηρή ρύθμιση ταχύτητας και εντατική επιτήρηση.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι εργασίες αυτές δεν είναι ζήτημα μερικών μηνών. Η πλήρης αναβάθμιση συστημάτων σε πολλαπλές σήραγγες μπορεί να διαρκέσει τουλάχιστον δύο χρόνια και ενδεχομένως περισσότερο, ανάλογα με το εύρος των τεχνικών παρεμβάσεων και τη χρηματοδότηση. Αυτό σημαίνει ότι η Δυτική Μακεδονία θα βρεθεί για παρατεταμένο χρονικό διάστημα αντιμέτωπη με κυκλοφοριακές ρυθμίσεις που θα δοκιμάσουν τόσο την αντοχή των οδηγών όσο και την επάρκεια της διαχείρισης.
Ο Νίκος Ηλιού υπογράμμισε ότι σε συνθήκες μονοδρόμησης το παραμικρό σφάλμα έχει δυσανάλογες συνέπειες. Η απόσταση ασφαλείας, η ταχύτητα και η πειθαρχία στην οριζόντια και κάθετη σήμανση καθίστανται κρίσιμες. Εάν το σύστημα δεν συνοδεύσει τις ρυθμίσεις με δυναμική πληροφόρηση, ελέγχους και αυστηρή επιτήρηση, τότε η προσωρινή λύση μπορεί να δημιουργήσει νέο πεδίο επικινδυνότητας.
Αναφερόμενος στα διόδια Πολυμύλου και Σιάτιστας, ο καθηγητής εξήγησε ότι η επικινδυνότητα ενός σημείου αξιολογείται με συγκεκριμένους δείκτες. Ροή κυκλοφορίας, γεωμετρικά χαρακτηριστικά, ορατότητα, ιστορικό ατυχημάτων και συνθήκες περιβάλλοντος συνθέτουν το προφίλ κινδύνου. Η ομίχλη που συχνά καλύπτει τμήματα της Εγνατίας στη Δυτική Μακεδονία μεταβάλλει δραστικά τα δεδομένα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ύπαρξη συστημάτων ανίχνευσης ομίχλης και αυτόματης μείωσης ορίου ταχύτητας δεν είναι απλή τεχνολογική προσθήκη αλλά βασικό εργαλείο πρόληψης.
Η Δυτική Μακεδονία έχει ιδιαιτερότητες που δεν απαντώνται σε άλλες περιφέρειες. Υψόμετρο, παγετός, έντονες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις και μεγάλα μήκη σηράγγων δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλής πολυπλοκότητας. Ο Νίκος Ηλιού επισήμανε ότι ο σχεδιασμός οδικών έργων σε τέτοιες περιοχές οφείλει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τη μέση κατάσταση αλλά το δυσμενέστερο σενάριο.
Στο ερώτημα αν το υφιστάμενο δίκτυο είναι επαρκώς προσαρμοσμένο, η απάντηση ήταν επιφυλακτική. Υπάρχουν τμήματα με υψηλές προδιαγραφές, όμως η συντήρηση και η λειτουργική διαχείριση δεν είναι πάντα στο επίπεδο που απαιτούν οι συνθήκες. Η έλλειψη συστηματικής συλλογής και ανάλυσης δεδομένων σε πραγματικό χρόνο αποτελεί επίσης αδυναμία.
Η συζήτηση επεκτάθηκε και στο επαρχιακό και αστικό δίκτυο. Στην Κοζάνη και σε άλλες πόλεις της περιοχής, η διαχείριση ταχυτήτων και η προστασία ευάλωτων χρηστών παραμένουν ζητούμενα. Ο καθηγητής τόνισε ότι η αποσπασματική τοποθέτηση διαβάσεων ή σαμαριών χωρίς συνολικό σχεδιασμό δεν συνιστά πολιτική οδικής ασφάλειας. Απαιτείται ανάλυση ροών, επανασχεδιασμός κόμβων και συστηματικός έλεγχος.
Εάν έπρεπε να ιεραρχηθούν οι τρεις βασικοί κίνδυνοι για τη Δυτική Μακεδονία, ο Νίκος Ηλιού ανέφερε την ταχύτητα σε συνθήκες μειωμένης ορατότητας, την υποτίμηση των καιρικών φαινομένων από τους οδηγούς και την περιορισμένη επιτήρηση κρίσιμων τμημάτων. Με δεδομένους τους περιορισμένους πόρους, προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε μέτρα υψηλής απόδοσης, όπως η δυναμική ρύθμιση ταχύτητας, η ενίσχυση φωτισμού σε επιλεγμένα σημεία και η αυστηρή επιβολή κανόνων σε περιόδους έργων.
Το κεντρικό μήνυμα της συζήτησης ήταν σαφές. Η οδική ασφάλεια δεν είναι θέμα συγκυρίας ούτε απλής αυστηροποίησης ποινών. Είναι ζήτημα συστημικού σχεδιασμού, διαρκούς αξιολόγησης και πολιτικής βούλησης. Οι παρεμβάσεις στις σήραγγες της Εγνατίας και οι μονοδρομήσεις που θα συνοδεύσουν τα έργα για τουλάχιστον δύο χρόνια αποτελούν κρίσιμη δοκιμασία. Αν αντιμετωπιστούν με οργάνωση, τεχνική επάρκεια και αυστηρή διαχείριση, μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστική αναβάθμιση της ασφάλειας. Αν όχι, ο κίνδυνος θα μετατοπιστεί αλλά δεν θα εξαλειφθεί.
Για τη Δυτική Μακεδονία, που επιδιώκει ανάπτυξη και επενδύσεις σε μια περίοδο μετάβασης, η ασφαλής και αξιόπιστη μετακίνηση αποτελεί βασική προϋπόθεση. Το στοίχημα, όπως προκύπτει από τη συζήτηση στον «Χ», είναι αν η γνώση που υπάρχει θα μετατραπεί σε συνεκτική πολιτική πράξη.
Μπορείτε να ακούσετε όλο το επεισόδιο με τη συνέντευξη του Νίκου Ηλιού εδώ:
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
