Η δίκη της Meta στις ΗΠΑ και το ευρωπαϊκό μέτωπο για τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών
Μια από τις σημαντικότερες δικαστικές αναμετρήσεις για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκεται σε εξέλιξη στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τη Meta να βρίσκεται αντιμέτωπη με κατηγορίες ότι σχεδίασε το Facebook και το Instagram με χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν την υπερβολική και καταναγκαστική χρήση από παιδιά και εφήβους.
Η δίκη ξεκίνησε στις 18 Αυγούστου σε ομοσπονδιακό δικαστήριο στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας. Πρόκειται για υπόθεση που προέκυψε από την προσφυγή 29 αμερικανικών Πολιτειών κατά της Meta το 2023, με την Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ να ηγούνται της συγκεκριμένης φάσης της δικαστικής διαδικασίας. Οι Πολιτείες υποστηρίζουν ότι η εταιρεία σχεδίασε Facebook και Instagram κατά τρόπο που κρατά τα παιδιά για όλο και περισσότερο χρόνο στις πλατφόρμες, ενώ παράλληλα την κατηγορούν για συλλογή δεδομένων παιδιών κάτω των 13 ετών χωρίς την απαιτούμενη γονική συναίνεση.
Η Meta απορρίπτει τις κατηγορίες. Κατά τις εναρκτήριες αγορεύσεις, η υπεράσπιση υποστήριξε ότι οι πλατφόρμες δεν σχεδιάστηκαν ώστε να προκαλούν εθισμό και αμφισβήτησε το κατά πόσο υπάρχει επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση για τη σύνδεση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με τις βλάβες που επικαλούνται οι ενάγοντες.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται λειτουργίες που αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινής εμπειρίας εκατομμυρίων χρηστών: η απεριόριστη κύλιση της οθόνης, η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και οι αλγόριθμοι που προσαρμόζουν τις προτάσεις με στόχο τη διατήρηση της προσοχής του χρήστη.
Αυτό ακριβώς το ζήτημα αναδεικνύει με παρέμβασή του ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Σάκης Αρναούτογλου, θέτοντας το ερώτημα «ποιος βάζει τα όρια όταν απέναντι στις πλατφόρμες βρίσκονται παιδιά;». Όπως σημειώνει, η συζήτηση πλέον δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο που βλέπει ένα παιδί, αλλά και τον ίδιο τον σχεδιασμό της πλατφόρμας που του το προβάλλει.
Η Ευρώπη έχει ήδη ανοίξει το ίδιο μέτωπο
Η αμερικανική δίκη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το ίδιο ζήτημα έχει περάσει στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας.
Στις 10 Ιουλίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τα προκαταρκτικά συμπεράσματα έρευνας κατά της Meta, εκτιμώντας ότι ο εθιστικός σχεδιασμός του Facebook και του Instagram παραβιάζει τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, τον γνωστό DSA.
Η Κομισιόν εξετάζει ακριβώς τις ίδιες λειτουργίες που βρίσκονται στον πυρήνα της αμερικανικής αντιπαράθεσης: infinite scroll, autoplay, push notifications και ιδιαίτερα εξατομικευμένα συστήματα συστάσεων. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά ευρήματά της, η Meta δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργεί ο συγκεκριμένος σχεδιασμός στη σωματική και ψυχική ευεξία των χρηστών, συμπεριλαμβανομένων των ανηλίκων και των ευάλωτων ενηλίκων.
Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι τα υφιστάμενα εργαλεία διαχείρισης του χρόνου στο Facebook και το Instagram μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν και δεν οδηγούν σε ουσιαστικό περιορισμό της χρήσης. Μεταξύ των αλλαγών που εξετάζει ως αναγκαίες αναφέρει την απενεργοποίηση εξ ορισμού λειτουργιών όπως το autoplay και το infinite scroll, αποτελεσματικότερα διαλείμματα από την οθόνη και συστήματα προτάσεων λιγότερο προσανατολισμένα στη μεγιστοποίηση της εμπλοκής του χρήστη. Τα συμπεράσματα είναι προς το παρόν προκαταρκτικά και η Meta έχει δικαίωμα να απαντήσει. Εάν όμως επιβεβαιωθούν, η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμο έως και 6% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρείας.
Το Ευρωκοινοβούλιο ζητά όριο στα 16 και περιορισμό των εθιστικών λειτουργιών
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ήδη τοποθετηθεί με μεγάλη πλειοψηφία από τον Νοέμβριο του 2025. Με 483 ψήφους υπέρ, 92 κατά και 86 αποχές, υιοθέτησε έκθεση για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, προτείνοντας εναρμονισμένο ευρωπαϊκό ψηφιακό όριο ηλικίας στα 16 έτη για την πρόσβαση σε social media χωρίς γονική συναίνεση.
Ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τη σημερινή υπόθεση έχει ότι οι ευρωβουλευτές ζήτησαν την απαγόρευση των πλέον επιβλαβών εθιστικών πρακτικών και την εξ ορισμού απενεργοποίηση άλλων τέτοιων λειτουργιών για τους ανηλίκους, αναφέροντας συγκεκριμένα το infinite scrolling, το autoplay και άλλους μηχανισμούς που επιδιώκουν τη συνεχή εμπλοκή του χρήστη. Ζήτησαν επίσης την απαγόρευση για ανηλίκους των συστημάτων συστάσεων που βασίζονται στη μεγιστοποίηση του engagement.
Εισηγήτρια της έκθεσης ήταν η Δανή ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών Christel Schaldemose, η οποία είχε υπογραμμίσει ότι οι πλατφόρμες πρέπει να είναι ασφαλείς για τα παιδιά από τον ίδιο τους τον σχεδιασμό. Στην ίδια συζήτηση, η Ολλανδή ευρωβουλευτής των Πρασίνων Kim Van Sparrentak υποστήριξε ότι πρέπει να απαγορευτούν για τα παιδιά τόσο τα εθιστικά εξατομικευμένα συστήματα συστάσεων όσο και οι επιβλαβείς πρακτικές εθιστικού σχεδιασμού.
Ο Σάκης Αρναούτογλου υπενθυμίζει ότι υπερψήφισε το συγκεκριμένο ψήφισμα, συνδέοντας τη σημερινή δίκη με τη συζήτηση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην Ευρώπη.
Ο ίδιος ξεκαθαρίζει πάντως ότι η αμερικανική δικαστική διαδικασία και η ευρωπαϊκή έρευνα δεν είναι ίδιες υποθέσεις και δεν πρέπει να εξισώνονται. Αυτό που τις συνδέει είναι η μετατόπιση της συζήτησης από το τι περιεχόμενο φιλοξενούν οι πλατφόρμες στο πώς είναι κατασκευασμένες ώστε να κρατούν τον χρήστη συνδεδεμένο.
Η δίκη στην Καλιφόρνια αναμένεται να διαρκέσει περίπου έξι εβδομάδες και μεταξύ των προσώπων που αναμένεται να καταθέσουν βρίσκονται κορυφαία στελέχη της Meta, ενώ ήδη κατέθεσε ο πρώην μηχανικός της εταιρείας και whistleblower Arturo Béjar.
Η έκβασή της παρακολουθείται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς πέρα από τις οικονομικές αξιώσεις των Πολιτειών, το σημαντικότερο διακύβευμα μπορεί να είναι οι αλλαγές που ενδεχομένως επιβληθούν στον ίδιο τον σχεδιασμό και στους αλγορίθμους του Facebook και του Instagram.
«Το ζήτημα δεν είναι να τους αφαιρέσουμε την τεχνολογία. Το ζήτημα είναι να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία δεν σχεδιάζεται με στόχο να τους αφαιρεί όσο περισσότερο χρόνο μπορεί», σημειώνει ο Σάκης Αρναούτογλου, υπογραμμίζοντας ότι ευθύνη δεν έχουν μόνο οι γονείς και οι θεσμοί, αλλά και οι ίδιες οι εταιρείες που σχεδιάζουν τις πλατφόρμες.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
