Γράφει ο Πάρις Καραχάλιος*
Μέρος Γ’
Μετά την αποχώρηση του Αρχιμουσικού το Μάιο του 1984, αντιμετωπίσαμε και οικονομικό πρόβλημα. Έτσι το διοικητικό συμβούλιο πήρε την απόφαση να διαλυθεί η «Πανδώρα». Σαν Γενικός Γραμματέας, συνέταξα ένα πρωτόκολλο παράδοσης όλων των υλικών και οργάνων στο Δήμο.
Την 1η Ιουνίου πήγαμε στον Δήμαρχο, που τότε ήταν ο κ. Γιάννης Παγούνης. Του παρέδωσα το Πρωτόκολλο και τα κλειδιά, το διάβασε και οργισμένος μας λέει: Τι ρα, θα διαλύσετε αυτό το Ιστορικό Σωματείο; Είσαστε με τα σωστά σας; Του είπαμε ότι έχουμε πρόβλημα Αρχιμουσικού. Απευθύνθηκε σε μένα και λέει: Και συ δεν μπορείς να αναλάβεις; Του λέω ότι εγώ μπορώ να διευθύνω την Εκκλ. Χορωδία, αλλά αυτό που ζητάς για μένα είναι σοβαρό. Μου λέει, πάρε τα κλειδιά και κόψε το σβέρκο σου να βρεις τα παιδιά, γιατί στις 28 Οκτωβρίου εγώ θέλω Πανδώρα. Του είπα ότι δεν έχω τα φόντα για μια τόση σοβαρή δουλειά. Τότε ο Δήμαρχος μου λέει, λεφτά δεν μπορώ να σας δώσω αλλά σε δυό τρεις μήνες θα την κάνω Δημοτική και τότε θα βρεθεί Αρχιμουσικός, οπότε πείσθηκα και ανέλαβα παράλληλα με τη χορωδία και την Πανδώρα. Τον Αύγουστο σε μιά πρόβα ήρθε στην Πανδώρα και γεμάτος χαρά μου δείχνει το ΦΕΚ λέγοντας ότι από σήμερα η Πανδώρα είναι Δημοτική, εσύ όμως θα συνεχίσεις, γιατί είσαι Κοζανίτης και γνωρίζεις καλύτερα τους ανθρώπους της πόλης. Συγκινήθηκα και μαζί με τα παιδιά φωνάξαμε «ζήτω ο ευεργέτης μας», οπότε ήταν η σειρά του να συγκινηθεί.
Κάναμε αρκετές πρόβες, βοηθούσε και ο πατέρας μου μέχρι να εξοικειωθώ στη νέα θέση, το καλοκαίρι δεν κλείσαμε γιατί έπρεπε να διδάξω στα νέα παιδιά που ερχόταν για να γίνουν μαθητές.
Στις 28 Οκτωβρίου έγινε η παρέλαση, η μπάντα καταχειροκροτήθηκε γιατί ο κόσμος γνώριζε το πρόβλημά μας. Ο Δήμαρχος για να μας ευχαριστήσει, μας έκανε νέες κόκκινες στολές, χοντρές για να μην κρυώνουμε!
Δεν πέρασε πολύς καιρός κι ένα βράδυ που είχαμε πρόβα μας λέει: Από τον άλλο μήνα θα πληρώνεστε, θα φέρνεις την κατάσταση στον ταμία και θα δίνεις στα παιδιά τα χρήματα. Δεν αντέξαμε και ζητωκραυγάζαμε από τη χαρά μας. Με την ευκαιρία σας γνωρίζω ότι μέχρι την ώρα που με αποχώρησαν, τα παιδιά έπαιρναν το χαρτζιλίκι τους, δηλαδή μέχρι το 2016. Μετά δεν γνωρίζω τι καθεστώς επικρατούσε.
Σιγά – σιγά τα όργανα άρχισαν να χαλούν, ιδιαίτερα τα χάλκινα και αυτό εξαιτίας από τα σάλια, οξειδώνοντας τις σωλήνες τους, οπότε τα πηγαίναμε στο μάστορα Γιώργο Καραγκούνη κι επειδή είχα τα παιδιά του στη μουσική δεν μας έπαιρνε χρήματα. Ο Δήμαρχος Παγούνης δεν μπορούσε να μας αγοράσει καινούρια γιατί μας είχε κάνει νέες στολές.
Η προσφορά μας στην πόλη ήταν πολύ μεγάλη. Στις Εθνικές γιορτές, είχε προστεθεί και η 11η Οκτωβρίου, πρωί – πρωί παίζαμε το εωθινό, που είχε γράψει ο πατέρας μου, σε όλες τις γειτονιές ξυπνώντας τους κατοίκους ευχάριστα και μετά συμμετείχαμε στην παρέλαση. Συμμετείχαμε σε όλες τις θρησκευτικές εκδηλώσεις, του Αγίου Νικολάου, τη Μ. Παρασκευή, την Κυριακή του Θωμά. Την πρώτη μέρα του Πάσχα στη δεύτερη Ανάσταση, παίζαμε Δημοτικούς χορούς στην αυλή του Δεσποτικού και χόρευαν οι γέροντες μέχρι να ντύσουν τον Δεσπότη, οπότε μετά και πάλι παίζοντας πηγαίναμε στον Άγιο Νικόλαο για να γίνει η λειτουργία. Το καλοκαίρι συχνά στις Κυριακές εκτελούσαμε πρόγραμμα για την ψυχαγωγία των κατοίκων. Γενικά συμμετείχαμε σε όλες τις εκδηλώσεις της πόλης.
Το 1991 άλλαξε η πόλη Δήμαρχο κι ανέλαβε ο Πάρις. Ακολούθησε τα βήματα του Παγούνη και μας περιέβαλε με πολύ αγάπη και φροντίδα σε ό,τι ζητούσα για ανάγκες της Φιλαρμονικής, πραγματικός συμπαραστάτης σε όλα τα χρόνια της Δημαρχίας του.
Μια μέρα ήρθε στο γραφείο μου, υπηρετούσα Επιθεωρητής των Ελληνικών Ταχυδρομείων, ένας κύριος ευγενέστατος, ο οποίος μου ζήτησε αν μπορεί να επισκεφθεί την Πανδώρα γιατί διετέλεσε μαθητής από το 1926 έως το 1929. Πήγαμε, είδε τις φωτογραφίες και μου είπε ότι το 1926 ως νέος μαθητής έπαιζε πιάτα, μετά έμαθε κλαρίνο και το 1929 έδωσε εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο κι έφυγε οικογενειακώς στη Θεσσαλονίκη.
Με ρώτησε πως μπορεί να τις πάρει κι εγώ του ζήτησα τη διεύθυνσή του και υποσχέθηκα να τους τις στείλω. Του έδειξα και την αποθήκη των οργάνων λέγοντάς του ότι είναι πολύ παλιά και σε κακή κατάσταση.
Ένα πρωί μου τηλεφωνεί ο Πάρις να πάω αμέσως στο Δημαρχείο γιατί είχε στα χέρια του μία επιταγή έξι εκατομμυρίων για την αγορά νέων οργάνων. Αποστολέας Βαντής Διαμαντής από Θεσ/νικη. Θυμήθηκα τις φωτογραφίες ότι ήταν ο ίδιος και είπα την ιστορία τους στο Δήμαρχο, τον οποία παρακάλεσα να του τηλεφωνήσουμε. Την επομένη ο Δήμαρχος πηγαίνοντας για την Αθήνα αεροπορικώς, πέρασε από τη Θεσσαλονίκη, πήγε τον βρήκε και τον ευχαρίστησε για τη δωρεά.
Ο Πάρις μετά βρήκε αρμόδιους και μια εταιρία μας έφερε τα νέα όργανα από την Ιταλία. Η χαρά μας δεν περιγράφεται, γιατί με τα παλιά έβγαινε το λάδι των παιδιών και δεν ακουγόταν καλά τα κομμάτια. Μετά ο κ. Βαντής μας έδωσε άλλα τέσσερα εκατομμύρια για να αγοράσουμε κι άλλα όργανα, γιατί όπως του είπα, είχαμε πολλούς μαθητές και δεν έφταναν τα ήδη υπάρχοντα. Τον κάλεσε ο Δήμαρχος νάρθει στην Κοζάνη, πράγμα που έκανε, ήρθε με τη συμπαθέστατη γυναίκα του, τους πήγαμε στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου, το οποίο τον ανακήρυξε ευεργέτη. Στην ομιλία του ο ευεργέτης, μας αποκάλυψε ότι είναι γέννημα Κοζανίτης και κατοικούσε Στα Κατσκάθκα. Είχε έρθει πολλές φορές, έψαξε και δεν βρήκε συγγενείς του, αλλά επειδή ήταν γραμμένος κι αυτός κι η γυναίκα του όλα τα χρόνια στα δημοτολόγια της Κοζάνης, κάθε τέσσερα χρόνια ερχόταν και οι δύο και ψήφιζαν στις εκλογές, γιατί δεν ήθελε να ξεκόψει.
Θυμάμαι ότι ο Πάρις για αρκετές χρόνιες διατέλεσε Πρόεδρος της ΚΕΔΚΕ. Μια απ’ αυτές ανέλαβε μαζί με τον Δήμαρχο της Καλαμαριάς να διοργανώσει ένα διεθνές φεστιβάλ νεολαίας, το YOUTH.GR στην Αθήνα. Μου ζήτησε να ετοιμάσω τη μπάντα γιατί θα μας έπαιρνε στην Αθήνα. Τρελαθήκαμε από τη χαρά μας. Τον ρώτησα τι θα παίξουμε και που. Χωρίς να τον ρωτήσω, πήρα την πρωτοβουλία και έστειλα επιστολή στον Δήμαρχο των Αθηνών, αν μπορούσαμε να γυρίσουμε στους κεντρικούς δρόμους παίζοντας δημοτικά τραγούδια. Μετά έμαθα ότι Δήμαρχος ήταν ο κ. Αβραμόπουλος. Μου τηλεφωνεί στο γραφείο και μου λέει: Όχι μόνο θα έρθετε, αλλά θα σας δώσω και τη Δημοτική Αστυνομία να μας διευκολύνει σε ποιους δρόμους θέλετε να παίζετε, αυτό θα είναι πρωτάκουστο. Ξεκινήσαμε από την οδό Ερμού, περάσαμε την πλατεία Συντάγματος, διασχίσαμε την Πανεπιστημίου, φτάσαμε στην Ομόνοια, την οδό Αθηνας και επιστρέψαμε στην Ερμού. Το τι έγινε δεν μπορώ να σας περιγράψω, δεν θυμάμαι την οδό που μας έριχναν λουλούδια.
Όταν φτάσαμε στην Ερμού και περιμέναμε το Δήμαρχο να μας πάρει στο ξενοδοχείο όπου παίζαμε, βγαίνει μια κυρία από το κατάστημά της με δυό κόκκινα τριαντάφυλλα, με φιλάει, μου τα δίνει λέγοντάς μου: Σας ευχαριστώ γιατί μ’ αυτά που παίζατε μου θυμίσατε την πατρίδα μου. Πως να μη συγκινηθείς.
Όταν ανέλαβε ο πατέρας μου την Πανδώρα, πρώτα συνέθεσε προς τιμήν την το εμβατήριο Πανδώρα. Μετά και επειδή πλησίαζαν οι Αποκριές, συνάντησε τους αρμόδιους των φανών, κατέγραψε όλα τα αποκριάτικα τραγούδια, τα ενοργάνωσε για τη μουσική που από τότε και μέχρι σήμερα μονάχα αυτή τα παίζει χωρίς ο νέος κόσμος να τα γνωρίζει. Σ’ αυτό ίσως φταίγουν και οι φανοί που νομίζουν ότι Αποκριές είναι μονάχα το (11) έντεκα και αφήνουν τα ξένα συγκροτήματα να παίζουν τα δικά τους τραγούδια.
Μετά απ’ αυτό δημιούργησα ομάδα μαθητών, τα οποία γνώριζαν πολύ καλά τα Κοζανίτικα και με τη βοήθεια του Δημάρχου Πάρι, έπαιζαν και μέχρι σήμερα στους φανούς διατηρώντας το έθιμο σωστά. Με την ευκαιρία που έρχονται οι Αποκριές, παρακαλώ θερμά τους υπεύθυνους των φανών να μάθουν και να τραγουδούν τα τραγούδια μας για να τα ακούνε οι ξένοι και να μαθαίνουν την ιστορία της πόλης μας.
Σε συνέχεια ο Αρχιμουσικός Λευτέρης, κατέγραψε και τα κάλαντα Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς, που ακουγόταν σε όλη την πόλη. Όταν ήμουν μαθητής, μια χρονιά με ένα τμήμα της μουσικής, πήγαμε στη Σκ’ρκα, που τότε είχε η πόλη πολύ χιόνι, αλλά εμείς ήμασταν μικροί και δεν φοβηθήκαμε. Έκπληκτος είδα τους ανθρώπους να στέκονται έξω από τα σπίτια τους και οι νοικοκυρές μας κέρασαν γιαπράκια και κρασί να ζεσταθούμε.
Όταν ανέλαβα ως αρχιμουσικός, την ίδια εικόνα έβλεπα από τους κατοίκους, γιατί όταν βγαίναμε για τα κάλαντα, οι ένοικοι των πολυκατοικιών μας έριχναν τα χρήματά τους με μανταλάκια για να φτάνουν σε μας. Με τον τρόπο αυτό μας έδειχναν ότι τους αρέσουμε, οπότε η ευγνωμοσύνη μας μεγάλωνε. Έτσι πήρα την απόφαση και μετά την έγκριση του Δημάρχου, πηγαίναμε και παίζαμε στις γειτονιές, προκαλώντας ακόμα μεγαλύτερη χαρά και ευχαρίστηση στους κατοίκους.
Η φήμη της μπάντας απλώθηκε παντού και το κατάλαβα από ένα γεγονός. Μαθητής μας υπηρετούσε στην Ορεστιάδα. Μια μέρα πήγε στη Φιλαρμονική της να τους ακούσει. Πώς από δω, ρωτάει ο μαέστρος; Ήρθα να σας ακούσω γιατί κι εγώ είμαι μουσικός, παίζω τρομπέτα. Πού έμαθες και από που είσαι; Είμαι από την Κοζάνη. Στην Πανδώρα έμαθες; Γνωρίζεις τη μουσική μας; Και ποιος δε ξέρει την Πανδώρα, είναι ονομαστή. Από αύριο θα έρχεσαι γιατί σε χρειάζομαι κι εγώ θα σου πάρω άδεια, γνωρίζω το διοικητή σου.
Η Πανδώρα από 25 μαθητές όταν ανέλαβα, έφτασε τις πενήντα. Ευτυχώς που ο κ. Παγούνης μας έκανε τόσες στολές και ο κ. Βαντής μας γέμισε με όργανα. Τα παιδιά είχαν μάθει πειθαρχία, σεβασμό, αγάπη μεταξύ τους, ευγένεια και απέδιδαν θαυμάσια, οπότε η υποχρέωσή μου μεγάλωνε και τους μάθαινα και διπλά όργανα, που όλοι τους ήθελαν και ήμουν περήφανος γι’ αυτούς.
Το 2015 μετά από εντολή του τότε αξιότιμου Δημάρχου κ. Λευτέρη Ιωαννίδη, πραγματοποίησα συναυλία στην Αίθουσα Τέχνης. Στο διάλειμμα ανεβαίνει στη σκηνή μ’ ένα κάδρο κι ένα κουτάκι. Μαέστρο, μου λέει, για τις πολλές υπηρεσίες που πρόσφερες στην πόλη, το Δημοτικό Συμβούλιο κι εγώ, σου απονέμουμε το Χρυσό Μετάλλιο της Κοζάνης. Λύγισαν τα πόδια μου από συγκίνηση και κόντευα να πέσω. Ευτυχώς συνήλθα και του είπα ότι αποτελεί ύψιστη τιμή για την ταπεινότητά μου, γιατί αγαπώ την πόλη μου και είχα υποχρέωση να εργαστώ γι’ αυτήν και να την τιμήσω. Μου έδωσε και το κάδρο που περιείχε όλα τα ονόματα των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου.
Το 2016 που θα συμπλήρωνα 32 χρόνια ως μαθητής και μετά ως Αρχιμουσικός, άρχισα να προετοιμάζω τα παιδιά για μια συναυλία στην πλατεία, διαλέγοντας τα πιο ωραία κομμάτια που είχε γράψει ο πατέρας μου.
Πάνω στην προετοιμασία, μου τηλεφωνεί κυρία από τη Διεύθυνση, ότι επειδή δεν έχω πτυχίο διεύθυνσης της μπάντας, πρέπει να αποχωρίσω από τη θέση. Μα αυτό της λέω το ήξεραν ο μακαρίτης κ. Παγούνης, ο κ. Πάρις, ο κ. Μαλούτας, ο κ. Ιωαννίδης και πάλι ο κ. Μαλούτας, δεν τους το είχα κρύψει. Ανένδοτη μου είπε να παραδώσω τη μουσική γιατί θα βρούμε άλλον Αρχιμουσικό. Μετά από έγκριση του κ. Ιωαννίδη έκανα την παρέλαση στις 28 Οκτωβρίου και μετά αποχώρησα.
Στην Πανδώρα ο πατέρας διατηρούσε φοριαμό όπου τακτοποιούσε τα κομμάτια που έγραφε όλα τα χρόνια. Αξίζει να σας γνωρίσω ότι στους 120 μεγάλους φακέλους, υπήρχαν κομμάτια από όπερες, οπερέτες ελληνικές και ξένες, συνθέσεις Ελλήνων συνθετών, Θεοδωράκη, Χατζηδάκη, Ξαρχάκου, Κουγιουμτζή, Βενιέρη και πολλά άλλα ελληνικά και ξένα που τώρα δεν θυμάμαι. Έκτος αυτών και επειδή ως στρατιωτικός υπηρέτησε σε όλες σχεδόν τις στρατιωτικές μουσικές, έγραψε περί τα 50 εμβατήρια ελληνικά και ξένα και περίπου περί τις 40 μάρτσιες για όλες τις περιπτώσεις, για λιτανείες, για κηδείες και Μ. Παρασκευή. Επίσης ενοργάνωσε και κινηματογραφικά τραγούδια, Δόκτορα Ζιβάγκο, Λαβ Στόρι κλπ., είχε πάθος με τους Δημοτικούς χορούς, γι’ αυτό τους μάζεψε από όλη την Ελλάδα και τους κατέγραψε σε τετράδια και τα παίζαμε κατά περίπτωση. Αυτά τα τετράδια με τους χορούς τα δώρισα στο Μουσικό Γυμνάσιο Σιάτιστας, τον φοριαμό τον δώρισα στην Πανδώρα.
Αυτή είναι η ιστορία της οικογένειάς μου και η προσφορά της στο στολίδι της πόλης που λέγεται Πανδώρα. Να είστε όλοι καλά και σας ευχαριστώ για την αγάπη σας.
Ευχαριστίες
Ευγνωμοσύνη. Μονάχα αυτή η λέξη τους πρέπει, τους ανθρώπους που με επέλεξαν και εμπιστεύτηκαν στην ταπεινότητά μου ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης, την Πανδώρα. Αν και γνώριζαν ότι δεν ήμουν αυτός που θα έπρεπε γι’ αυτή τη θέση, όμως μου την εμπιστεύτηκαν, γι’ αυτό η παραπάνω λέξη είναι η σωστή γι’ αυτούς και όχι ευχαριστίες που είναι λίγη και φτωχή.
Ευγνωμονώ τον αείμνηστο, τον οποίο θεωρώ ευεργέτη, τον Δήμαρχο Γιάννη Παγούνη, που έσωσε την Πανδώρα από διάλυση, αλλά προπαντός που την έκανε Δημοτική γι’ αυτό αυτή ζει μέχρι σήμερα.
Στη συνέχεια τους παλιούς Δημάρχους κ. Μαλούτα, κ. Κουκουλόπουλο, κ. Ιωαννίδη που μου εμπιστεύτηκαν όλα αυτά τα χρόνια (32) τη διεύθυνση της Πανδώρας, αν και γνώριζαν ότι παρ’ όλα δεν είχα τα απαραίτητα χαρτιά, εντούτοις με εμπιστεύτηκαν, πράγμα που μου είναι αδύνατο να το ξεχάσω. Εύχομαι στους επιζώντες ο θεός να τους έχει καλά και να τους χαρίζει προ πάντων υγεία.
Δεν ξεχνώ τους συμπολίτες μου, που μας περιέβαλαν με αγάπη σε σημείο να μου κάνουν τη μεγάλη τιμή να με εκλέξουν και Δημοτικό Σύμβουλο. Γι’ αυτό κι εγώ προσπαθούσα κάθε φορά να τους ευχαριστήσω, παίζοντας σε όλες τις γειτονιές με την Πανδώρα.
Θα θυμάμαι όσο ζω τους παλιούς συμμαθητές μου, όταν μας είχε ο πατέρας μου. Επίσης θα θυμάμαι κι αυτούς που μαζί συνεργαστήκαμε όλα τα χρόνια που ήμουν στη μουσική και είναι αναρίθμητοι.
Ευχαριστώ το στυλοβάτη, που όλα αυτά τα χρόνια, σαν μαθητής και στη συνέχεια βοηθός, με συμπαραστάθηκε στο δύσκολο έργο, τον Κώστα Φασνάκη.
Τέλος, παρακαλώ δημόσια το νέο μας Δήμαρχο να βρει τρόπο και να ξαναβάλει ταμπέλα σε οδό της πόλης με το όνομα «Πανδώρα Κοζάνης», γιατί αυτή αποτελεί από το 1902 μέχρι σήμερα την Ιστορία της πόλης.
Όσον αφορά τον Βαντή Διαμαντή, περίμενα 20 χρόνια, αλλά τίποτα.
*Πάρις Καραχάλιος
Πρώην Δημοτικός Σύμβουλος, πρώην Αρχιμουσικός Πανδώρας,
πρώην Μαέστρος της Εκκλησιαστικής Χορωδίας «Ο Άγιος Νικόλαος» Κοζάνης, πρώην Επιθεωρητής των Ταχυδρομείων
