Παρουσιάστηκε την περασμένη Τρίτη η μελέτη χαρτογράφησης του περιφερειακού συστήματος παραγωγής γνώσης, καινοτομίας και επιχειρηματικότητας της Δυτικής Μακεδονίας, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο της υποστήριξης της RIS3 της Περιφέρειας για την προγραμματική περίοδο 2021-2027. Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία Innovatia Systems, παρουσία του Περιφερειάρχη Δυτικής Μακεδονίας Γιώργου Αμανατίδη, στελεχών της Περιφέρειας, του Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης, της Δομής RIS και της ΑΝΚΟ.
Η μελέτη αποτυπώνει μια περιφέρεια που βρίσκεται σε φάση βαθιάς μετάβασης, με έντονες δημογραφικές και οικονομικές πιέσεις, αλλά και με ενδείξεις ενίσχυσης της ερευνητικής και καινοτομικής της δραστηριότητας.
Δημογραφική και οικονομική πίεση
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, η Δυτική Μακεδονία έχασε περίπου 28.000 κατοίκους την περίοδο 2014-2023, καταγράφοντας μείωση πληθυσμού κατά 10,1%, ρυθμό σημαντικά υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο. Παράλληλα, αποτελεί πλέον την πιο γερασμένη περιφέρεια της χώρας, με διάμεση ηλικία τα 49,9 έτη και αυξανόμενο δείκτη ηλικιακής εξάρτησης που αντιστοιχεί σε 0,615 εξαρτώμενους ανά άτομο παραγωγικής ηλικίας.
Σε οικονομικό επίπεδο, η περιοχή παρουσίασε σημαντική υποχώρηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, από το 69% το 2014 στο 45% το 2023, εξέλιξη που συνδέεται άμεσα με τη μακρά περίοδο απολιγνιτοποίησης και τη συρρίκνωση της ενεργειακής οικονομίας.
Ωστόσο, η μελέτη καταγράφει και ορισμένες θετικές τάσεις. Η απασχόληση αυξήθηκε κατά 11,5 χιλιάδες θέσεις εργασίας την τελευταία δεκαετία, ενώ για πρώτη φορά εμφανίζεται μετρήσιμη συμμετοχή τομέων υψηλής τεχνολογίας στην περιφερειακή απασχόληση.
Ενίσχυση της ερευνητικής δραστηριότητας
Η μελέτη διαπιστώνει σημαντική βελτίωση στους δείκτες έρευνας και ανάπτυξης μετά το 2020, με αύξηση των ερευνητών, των δαπανών Ε&Α και της επιστημονικής παραγωγής της περιοχής. Η συνεισφορά της Περιφέρειας στην εθνική ερευνητική παραγωγή διπλασιάστηκε, από 1,1% την περίοδο 2011-2019 σε 2,1% μετά το 2020. Παρότι η Δυτική Μακεδονία εξακολουθεί να υπολείπεται του εθνικού και ευρωπαϊκού μέσου όρου στους δείκτες καινοτομίας, καταγράφεται σταδιακή ενίσχυση του οικοσυστήματος γνώσης.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η οικονομία της Περιφέρειας εξακολουθεί να στηρίζεται κυρίως σε δραστηριότητες χαμηλής έντασης έρευνας και τεχνολογίας, γεγονός που περιορίζει τη μεταφορά της παραγόμενης γνώσης στην πραγματική οικονομία.
Οι 8 στρατηγικοί τομείς της RIS3
Η ανάλυση της μελέτης οργανώνεται γύρω από τους οκτώ τομείς προτεραιότητας της Εθνικής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης:
- Αγροδιατροφική Αλυσίδα
- Αειφόρος Ενέργεια
- Υλικά – Κατασκευές και Βιομηχανία
- Περιβάλλον και Κυκλική Οικονομία
- Ψηφιακές Τεχνολογίες
- Τουρισμός και Πολιτισμός
- Βιοεπιστήμες – Υγεία
- Μεταφορές και Εφοδιαστική Αλυσίδα
Η μελέτη καταγράφει ως ισχυρότερους τομείς περιφερειακής εξειδίκευσης την Ενέργεια, την Αγροδιατροφή, το Περιβάλλον και τα Υλικά, ενώ επισημαίνει ότι άλλοι τομείς, όπως η Υγεία και οι Μεταφορές, δεν διαθέτουν ακόμη την απαιτούμενη κρίσιμη μάζα. Ο τομέας της Αειφόρου Ενέργειας ξεχωρίζει με υπερδιπλασιασμό του κύκλου εργασιών (+145,2%) και πρώτη θέση στη χρηματοδότηση ΕΤΑΚ με 30,47% των συνολικών κονδυλίων της Περιφέρειας. Ο τομέας Τουρισμού & Πολιτισμού αντιμετωπίζει σοβαρή πίεση, καθώς ο αριθμός επισκεπτών μειώθηκε κατά 42% την περίοδο 2018-2024.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην αλυσίδα αξίας «Γούνα – Δέρμα», η οποία εξετάστηκε ξεχωριστά λόγω της ιδιαίτερης σημασίας της για τη Δυτική Μακεδονία και των σοβαρών επιπτώσεων που προκάλεσαν οι κυρώσεις στη Ρωσία στις εξαγωγικές επιδόσεις του κλάδου. Το μερίδιο του κλάδου στις συνολικές εξαγωγές της Περιφέρειας υποχώρησε από 56% το 2019 στο 28% το 2024.
Το βασικό συμπέρασμα
Κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης αποτελεί ότι η Δυτική Μακεδονία εμφανίζει πλέον βελτιωμένη ερευνητική και επιστημονική βάση, χωρίς όμως αυτή να έχει μεταφραστεί ακόμη σε αντίστοιχο παραγωγικό και αναπτυξιακό αποτέλεσμα.
Η μελέτη επισημαίνει την ανάγκη:
- στενότερης σύνδεσης επιχειρήσεων και ερευνητικών φορέων,
- ενίσχυσης της εμπορικής αξιοποίησης της γνώσης,
- επιτάχυνσης του ψηφιακού και τεχνολογικού μετασχηματισμού των επιχειρήσεων,
- και καλύτερης ευθυγράμμισης των παρεμβάσεων RIS3 με το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης.
Όπως υπογραμμίζεται, το μεγάλο στοίχημα για την επόμενη περίοδο δεν είναι μόνο η παραγωγή γνώσης, αλλά η μετατροπή της σε βιώσιμη επιχειρηματικότητα, ποιοτικές θέσεις εργασίας και πραγματική αναπτυξιακή ανασυγκρότηση της Δυτικής Μακεδονίας.
