Μειώνεται στα 30 χλμ/ώρα το όριο στις ελληνικές πόλεις
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει προσηλωμένη στον στόχο να μειώσει στο μισό τους θανάτους και τους σοβαρούς τραυματισμούς από τροχαία δυστυχήματα έως το 2030, ωστόσο η μέχρι σήμερα πορεία δείχνει ότι απαιτείται σημαντική επιτάχυνση. Σύμφωνα με την ενδιάμεση έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή του πλαισίου πολιτικής οδικής ασφάλειας 2021 έως 2030, το 2024 έχασαν τη ζωή τους 19.940 άνθρωποι στους δρόμους της ΕΕ.
Ο αριθμός αυτός είναι μειωμένος κατά 12% σε σχέση με το έτος αναφοράς 2019, ωστόσο υπολείπεται του ρυθμού που απαιτείται για την επίτευξη του στόχου. Για να επιτευχθεί μείωση κατά 50% έως το 2030, θα έπρεπε να καταγράφεται ετήσια πτώση της τάξης του 4,6%. Η μείωση του 2% που σημειώθηκε μεταξύ 2023 και 2024 αποτυπώνει πρόοδο, αλλά όχι με την ταχύτητα που απαιτείται.
Οι αποκλίσεις μεταξύ κρατών μελών παραμένουν μεγάλες. Το 2024 ο δείκτης θνησιμότητας κυμαινόταν από 20 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων στη Σουηδία έως 78 στη Ρουμανία. Μόνο περιορισμένος αριθμός χωρών θεωρείται ότι βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης του στόχου του 2030.
Η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στα κράτη που έχουν ήδη διασφαλίσει σταθερή πορεία προς τη μείωση κατά 50%. Ωστόσο, η χώρα αναφέρεται στην έκθεση ως παράδειγμα πρόσφατης θεσμικής παρέμβασης, καθώς στο πλαίσιο του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας μειώθηκαν τα όρια ταχύτητας στις αστικές περιοχές στα 30 χιλιόμετρα την ώρα. Το μέτρο αυτό, που εφαρμόζεται ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, θεωρείται από την Επιτροπή και από διεθνείς οργανισμούς ως ένα από τα αποτελεσματικότερα εργαλεία προστασίας των ευάλωτων χρηστών του οδικού δικτύου.
Σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα που παρατίθενται στην ευρωπαϊκή ανάλυση, αν ένας πεζός παρασυρθεί από όχημα που κινείται με 30 χλμ/ώρα, έχει πιθανότητες επιβίωσης περίπου 90%. Αντίθετα, στα 50 χλμ/ώρα η πιθανότητα επιβίωσης μειώνεται δραματικά. Η μείωση της ταχύτητας στις πόλεις συνδέεται όχι μόνο με λιγότερους θανάτους και σοβαρούς τραυματισμούς, αλλά και με περιβαλλοντικά οφέλη, όπως περιορισμό θορύβου και κατανάλωσης καυσίμων.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι βασικοί παράγοντες κινδύνου παραμένουν σταθεροί εδώ και χρόνια. Η υπερβολική ή ακατάλληλη ταχύτητα σχετίζεται με περίπου το 30% των θανατηφόρων δυστυχημάτων. Η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ εκτιμάται ότι συνδέεται με περίπου το 25% των θανατηφόρων συγκρούσεων. Παράλληλα, η διάσπαση προσοχής, συχνά λόγω χρήσης κινητού τηλεφώνου, καθώς και η μη χρήση ζώνης ασφαλείας εξακολουθούν να στοιχίζουν ζωές.
Στις πόλεις, σχεδόν το 70% των θυμάτων είναι ευάλωτοι χρήστες του οδικού δικτύου, δηλαδή πεζοί, ποδηλάτες και μοτοσικλετιστές. Στην Ελλάδα, όπου το ποσοστό χρήσης δικύκλων είναι υψηλό και η κυκλοφοριακή πίεση στις αστικές περιοχές έντονη, η προστασία των μοτοσικλετιστών αποτελεί κρίσιμο πεδίο παρέμβασης. Στην έκθεση γίνεται αναφορά και σε ανταλλαγές τεχνογνωσίας με χώρες όπως η Ισπανία και η Δανία, με στόχο τη βελτίωση της ασφάλειας για τους χρήστες δικύκλων.
Πέρα από το ανθρώπινο κόστος, η οικονομική διάσταση είναι ιδιαίτερα βαριά. Τα τροχαία δυστυχήματα κοστίζουν στην ΕΕ περίπου το 2% του ΑΕΠ ετησίως, ενώ έως και 100.000 άνθρωποι τραυματίζονται κάθε χρόνο με μόνιμες ή μακροχρόνιες συνέπειες. Η οδική ασφάλεια συνδέεται άμεσα με την ανταγωνιστικότητα, τη λειτουργία των μεταφορών και τη βιωσιμότητα των δημόσιων δαπανών υγείας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει περαιτέρω δράσεις σε πέντε βασικούς τομείς: βελτίωση της ασφάλειας των υποδομών και αξιοποίηση ευφυών συστημάτων μεταφορών, ενίσχυση της επιβολής των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, προώθηση τεχνολογιών ασφάλειας στα οχήματα, ρύθμιση των νέων μορφών κινητικότητας όπως τα ηλεκτρικά πατίνια και ενίσχυση της έρευνας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εφαρμογή της προσέγγισης «ασφαλούς συστήματος», που αντιμετωπίζει το ζήτημα ολιστικά, συνδυάζοντας υποδομές, οχήματα, συμπεριφορά οδηγών και ταχεία αντιμετώπιση μετά από σύγκρουση. Σημαντικό ρόλο παίζει και η τεχνολογία, όπως τα υποχρεωτικά συστήματα ευφυούς ελέγχου ταχύτητας στα νέα οχήματα και το σύστημα αυτόματης κλήσης έκτακτης ανάγκης eCall.
Ο Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολος Τζιτζικώστας υπογράμμισε ότι κάθε θάνατος από τροχαίο αποτελεί τραγωδία και ότι η ΕΕ οφείλει να επιταχύνει τις προσπάθειες ώστε να σωθούν χιλιάδες ζωές.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: η ουσιαστική εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, ιδίως σε επίπεδο επιβολής, και η αλλαγή κουλτούρας οδικής συμπεριφοράς. Η μείωση των ορίων ταχύτητας αποτελεί ένα πρώτο βήμα, όμως η επίτευξη του ευρωπαϊκού στόχου απαιτεί σταθερή πολιτική βούληση, επενδύσεις σε υποδομές και διαρκή ευαισθητοποίηση των πολιτών.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
