Εργαζόμενοι, κάτοικοι και τοπικοί φορείς μιλούν στην εκπομπή «Φάσμα» της ΕΡΤ για το τέλος μιας εποχής που σφράγισε τη Δυτική Μακεδονία — και για το κενό που άφησε πίσω της
Στις 15 Μαΐου 2026, ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου τέθηκε οριστικά εκτός συστήματος, σηματοδοτώντας το τέλος της λιγνιτικής εποχής για την Ελλάδα. Ύστερα από τέσσερις δεκαετίες λειτουργίας, το εργοστάσιο που έδωσε ρεύμα σε ολόκληρη τη χώρα έκλεισε — αφήνοντας πίσω του ανθρώπους που δεν ξέρουν τι θα κάνουν την επόμενη μέρα. Η εκπομπή «Φάσμα» της ΕΡΤ κατέγραψε τις φωνές τους.
«Είναι σαν να έχει ξεψυχήσει»
Ο Αλέξανδρος Κοκκινίδης μόλις τελείωσε μία από τις τελευταίες του βάρδιες. Δεκαπέντε χρόνια στον Άγιο Δημήτριο — άλλοτε με οκτάμηνες συμβάσεις, άλλοτε με εργολαβίες. Πατέρας δύο παιδιών, μεγάλωσε με τη θέα των πύργων ψύξης και των φουγάρων από το μπαλκόνι του σπιτιού του.
«Καταλαβαίνεις ότι υπάρχει μια νεκρική εισήγη. Μπαίνεις μέσα στο εργοστάσιο και έχεις την αίσθηση ότι πλέον αυτό δεν θα ξαναδουλέψει. Είναι σαν να έχει ξεψυχήσει», λέει. Και συνεχίζει: «Δεν σβήνουν μόνο οι μονάδες. Σβήνουν κυριολεκτικά οι ζωές μας εδώ πέρα. Και όχι μόνο στα χωριά — μιλάμε για όλη τη Δυτική Μακεδονία. Γιατί πίσω από αυτούς τους αριθμούς είναι οικογένειες, είναι παιδιά, είναι επιχειρήσεις. Είναι μια αλυσίδα σαν domino — θα πέσουν όλα, θα ερημοποιηθεί περισσότερο η περιοχή μας».
Ο Αλέξανδρος Κοκκινίδης θυμάται πώς ο θόρυβος του εργοστασίου είχε γίνει κομμάτι της ίδιας της ζωής: «Για κάποιους που δεν μέναν εδώ, όταν ερχόντουσαν, λέγανε: πώς ζείτε με αυτό το θόρυβο; Για μας, πλέον δεν τον ακούγαμε. Ήταν μέσα μας. Το βράδυ που ήσυχαζόταν, όταν μπαίναν και βγαίναν οι μονάδες, ήταν σαν αεροδρόμιο που απογειώνονται αεροπλάνα ταυτόχρονα. Αλλά ήταν κομμάτι της ζωής μας».
Και καταλήγει με μια φράση που αποτυπώνει κάτι βαθύτερο από την ανεργία: «Νιώθω τεράστια αδικία. Αυτό το εργοστάσιο έδωσε τα φώτα σε όλη την Ελλάδα. Η χώρα αναπτύχθηκε χάρη σε αυτό. Και αυτή τη στιγμή μας πετάνε — και τους λιγνίτες και εμάς».
Το χωριό που έζησε και πλήρωσε
Στον Άγιο Δημήτριο, στην πλάτη του ομόνυμου εργοστασίου, ζουν σήμερα περίπου 600 κάτοικοι. Στους δρόμους του είναι ήδη ορατά τα σημάδια της απολιγνιτοποίησης. Ο Ηλίας Τεντσογλίδης, πρόεδρος της κοινότητας και μόνιμος εργαζόμενος της ΔΕΗ από το 2011, θυμάται πώς τα παιδάκια του δημοτικού, όταν ο δάσκαλος τους ζητούσε να κάνουν μια αφηρημένη ζωγραφιά, ζωγράφιζαν εργοστάσιο με καμινάδες να βγάζουν καπνό. «Αυτό είναι η ζωή μας», λέει απλά.
Ο ίδιος όμως δεν αποφεύγει τη σκληρή αλήθεια: «Έφερε ανάπτυξη στην περιοχή ολόκληρη, αλλά έφερε και μια σειρά από προβλήματα υποβάθμισης. Γιατί δεν έχει καμία αγοραστική αξία τώρα το οικόπεδο και το σπίτι στον Άγιο Δημήτριο». Αναφέρει τη μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα με εξασθενές χρώμιο: «Αυτό εμείς το καταναλώναμε. Χωρίς να ξέρουμε τις συνέπειες. Και το κράτος ήταν απόν». Χωριά χάθηκαν από τον χάρτη — Μαυροπηγή, Κομάνος. Άλλα, όπως η Ποτοκόμοι, παραμένουν εδώ και 15 χρόνια «όμηροι της μετεγκατάστασης», χωρίς να μπορούν ούτε να επενδύσουν στα σπίτια τους ούτε να φύγουν.
Από τον ταινιόδρομο στα φωτοβολταϊκά: «Απορροφήθηκαν μόνο δύο»
Ο Ηλίας Σισμανίδης είναι ένας από τους πρώην εργολαβικούς που πρόλαβε να αλλάξει ρότα. Πριν από δύο χρόνια ξεκίνησε να εργάζεται σε εταιρεία φωτοβολταϊκών. «Κόβουμε τα χόρτα, πλένουμε τα πανέλα. Το συνεργείο μας είναι πολύ καλό, είμαστε ευχαριστημένοι», λέει. Αλλά αμέσως έρχεται η άλλη πλευρά: «Είναι λίγες οι θέσεις. Δεν μπορεί η συντήρηση των φωτοβολταϊκών πάρκων να απορροφήσει αυτόν τον κόσμο. Πόσοι από τους συναδέλφους σου ακολούθησαν το δικό σου δρόμο; Δύο. Γιατί γέμισαν οι θέσεις. Αυτούς ήθελαν. Αυτός ήταν ο αριθμός. Οι υπόλοιποι; Άλλοι στο ταμείο ανεργίας, άλλοι από δω κι από κει».
Ο Σισμανίδης θυμάται και τα χρόνια της «αλυσίδας»: οκτάμηνες συμβάσεις, τέσσερις-πέντε μήνες ταμείο ανεργίας, και μετά νέος διαγωνισμός. «Καθώς ήσουν τρεις μήνες άνεργος, δεν σου φαινόταν και πολύ δύσκολο. Γιατί ήξερες ότι μετά θα βγει κι άλλο οκτάμηνο». Και θυμάται επίσης πότε τα πράγματα άλλαξαν: «Μετά μπήκαν στη μέση βουλευτές. Έπρεπε να ρωτήσεις από αυτούς. Δεν έμπαιναν αξιοκρατικά στη ΔΕΗ. Ήσουν του κόμματος, ήσουν του συστήματος».
«Μαύρη τρύπα» και ο χαμένος χρόνος
Ο Δήμαρχος Κοζάνης Γιάννης Κοκαλιάρης μιλά ανοιχτά για το κενό που δημιουργήθηκε. «Υπάρχει ένα σχέδιο στα χαρτιά, αλλά δεν το βλέπουμε να υλοποιείται στην ώρα του. Έχει δημιουργηθεί μία μαύρη τρύπα. Δεν υπάρχει συνέχεια από το κλείσιμο των μονάδων με τις νέες επιχειρήσεις που έπρεπε να δημιουργηθούν». Επισημαίνει ότι χάθηκε εργατικό δυναμικό με βαθιά τεχνογνωσία που πλέον μεταναστεύει, ενώ τα χωράφια που απαλλοτριώθηκαν από τους κατοίκους βρίσκονται σήμερα γεμάτα φωτοβολταϊκά «στα οποία εμείς δεν έχουμε καμία συμμετοχή ως δήμος και ως κοινωνία».
Για το ζήτημα της τηλεθέρμανσης — μια ανάγκη που κάλυπτε η 5η μονάδα του Αγίου Δημητρίου — ο δήμαρχος εξηγεί το μεταβατικό σχέδιο: δύο θερμαντικές περίοδοι με πετρέλαιο, με το Υπουργείο να καλύπτει τη διαφορά κόστους, ώσπου να ολοκληρωθεί η διασύνδεση με τον ΑΗΣ Καρδιάς, όπου η τηλεθέρμανση θα τροφοδοτείται πλέον από φυσικό αέριο.
«Σταγόνα στον ωκεανό» τα προγράμματα κατάρτισης
Ο Γιάννης Μητλιάγκας, Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Κοζάνης, διαπιστώνει ότι όλοι οι δείκτες της περιοχής — δημογραφικοί, κοινωνικοί, οικονομικοί — βαίνουν μειούμενοι. Ο αριθμός των επιχειρήσεων στο μητρώο του Επιμελητηρίου παραμένει σχεδόν στάσιμος από το 2019 έως το 2025, στις 9.600-9.700. Παρατηρείται μεν αύξηση εταιρειών ανανεώσιμης ενέργειας, αλλά οι περισσότερες ιδρύθηκαν μόνο για να αποκτήσουν άδειες — και δεν λειτουργούν. «Θα έχουμε στο μητρώο μας τα επόμενα χρόνια μια εκροή και αυτών των επιχειρήσεων», προειδοποιεί.
Για τα επιδοτούμενα προγράμματα κατάρτισης, η κρίση του είναι αποστομωτική: «Ήταν κυρίως επιδοματικού χαρακτήρα. Μιλάμε για βασικές δεξιότητες και όχι εξειδικευμένες, οι οποίες θα έρθουν να καλύψουν τις αντίστοιχες θέσεις εργασίας. Είναι σταγόνα στον ωκεανό». Χαρακτηριστικό παράδειγμα: «Να καταρτιστεί ένας ηλεκτροσυγκολητής σε τι αντικείμενο; Το αντικείμενο ήταν πολύ γενικό — πάνω στην πράσινη ανάπτυξη. Εδώ θέλαμε κάτι πιο απτό, πιο συγκεκριμένο».
Ο Πρόεδρος του ΕΒΕ Κοζάνης επισημαίνει επίσης ότι η τεχνογνωσία που υπάρχει στην περιοχή — χωματουργικές, τεχνικές εταιρείες, μηχανουργεία — αντί να αξιοποιηθεί τοπικά, οδηγεί πλέον εργαζόμενους στο εξωτερικό και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Αυτοκριτική και «λάθος στόχοι»
Ο πρώην Δήμαρχος Κοζάνης Λευτέρης Ιωαννίδης — ο οποίος μιλούσε για την επόμενη μέρα πολλά χρόνια πριν από τις επίσημες εξαγγελίες — δεν διστάζει να ασκήσει αυτοκριτική: «Καταναλώσαμε πάρα πολλές δυνάμεις, πολιτικές και κοινωνικές, σε λάθος στόχους. Ζητούσαμε παρατάσεις, εξαιρέσεις, μια σειρά από γνωστά ελληνικά φαινόμενα. Δεν καταφέραμε να χτίσουμε ένα δικό μας τοπικό αφήγημα για το πώς θέλουμε τον τόπο μας».
Απορρίπτει το σενάριο παράτασης λειτουργίας των μονάδων ως μη ρεαλιστικό: «Ένα λάθος δεν διορθώνεται με ένα άλλο λάθος. Ο ελληνικός λιγνίτης δεν είναι ανταγωνιστικός. Ο κύκλος έχει κλείσει». Και καταλήγει με μια εικόνα που ισχύει για ολόκληρη τη χώρα: «Το 2019 δεν ήρθαμε αντιμέτωποι με τη βίαιη απολιγνιτοποίηση. Ήρθαμε αντιμέτωποι με τη βίαιη σύγκρουση με την πραγματικότητα. Αν ένα πρόβλημα δεν το λύσεις την ώρα του, μετά θα σου έρθει σκληρά».
Η «θερμοκοιτίδα» που δεν χρηματοδοτήθηκε
Λίγο έξω από τον Άγιο Δημήτριο, στη δική του κτηνοτροφική μονάδα, ο Στάθης Πασχαλίδης είχε μια ιδέα που δεν βρήκε πόρτα: μια «θερμοκοιτίδα κτηνοτροφίας» που θα υποδεχόταν ανέργους της ΔΕΗ, θα τους παρείχε δωρεάν ζώα και στέγη, και θα τους βοηθούσε να κάνουν τα πρώτα τους βήματα στον πρωτογενή τομέα. Παρουσίασε την ιδέα στην Αθήνα, εισέπραξε θετικά σχόλια — και ποτέ δεν πήρε χρηματοδότηση. «Γιατί τα προγράμματα έβαζαν μόνο τη μεταποίηση, όχι τον πρωτογενή τομέα», εξηγεί.
Ο ίδιος θυμίζει κάτι που ξεχνιέται εύκολα: «Παλιά είχαμε μονοκαλλιέργεια το ζαχαρότευτλο. Έκλεισε το εργοστάσιο, κλάψαμε. Τι θα κάνουμε; Αλλά σκεφτήκαμε, μπήκαμε σε καλλιέργειες πατάτας, κρεμμυδιού, κάναμε διαλογητήρια, μεταποίηση. Πήγαμε στον πρωτογενή τομέα και πετύχαμε. Τώρα το ίδιο κάνουμε; Καθόμαστε και κλαίμε πάνω από τον νεκρό».
Οι υποσχέσεις και η απόσταση
Η ΔΕΗ έχει ανακοινώσει επενδύσεις 5,75 δισ. ευρώ στη Δυτική Μακεδονία — φωτοβολταϊκά, data center 300 MW εκεί που βρισκόταν ο Άγιος Δημήτριος, αποθήκευση ενέργειας 860 MW, μετατροπή του σταθμού Πτολεμαΐδα 5 σε φυσικό αέριο. Σύμφωνα με το πλάνο, θα δημιουργηθούν έως 20.000 θέσεις εργασίας κατά την κατασκευή και έως 2.000 κατά τη λειτουργία. Η εκπομπή «Φάσμα» ζήτησε συνέντευξη από εκπρόσωπο της ΔΕΗ — η εταιρεία αρνήθηκε. Απευθύνθηκε και στην ειδική υπηρεσία του προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης — δεν έλαβε απάντηση.
Για τους ανθρώπους που ζουν σήμερα αυτή την πραγματικότητα, οι αριθμοί φαντάζουν μακρινοί. Ο Αλέξανδρος Κοκκινίδης έχει αποφασίσει να μείνει: «Θέλω να αγωνιστώ όσο μπορώ, έτσι ώστε να μείνω εδώ, στον τόπο μου». Άλλοι, δεν έχουν αποφασίσει ακόμα. «Υπάρχει μια ανασφάλεια, μια αβεβαιότητα και μια στεναχώρια. Όλοι κοιτάμε ο ένας τον άλλον και δεν ξέρουμε τι θα κάνουμε την επόμενη μέρα».
Επιμέλεια κειμένου Χρόνος Κοζάνης- Πηγή Εκπόμπη Φάσμα ΕΡΤ
