Ένα θεσμικό μοντέλο συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων φορέων για την οικονομική και κοινωνική ανασυγκρότηση
Καθώς η Δυτική Μακεδονία εξακολουθεί να αναζητά ένα αποτελεσματικό μοντέλο διακυβέρνησης για τη μεταλιγνιτική εποχή, η εμπειρία της Γερμανίας αναδεικνύει έναν θεσμό που θεωρείται καθοριστικός για την ομαλή μετάβαση των ανθρακοφόρων περιοχών. Πρόκειται για τα λεγόμενα «Συμβούλια Μετασχηματισμού», ένα συμμετοχικό όργανο που δημιουργήθηκε με στόχο να συντονίσει όλους τους εμπλεκόμενους φορείς στον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας.
Το μοντέλο βασίζεται στη διαπίστωση ότι η απολιγνιτοποίηση, όπως και συνολικά η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, δεν αποτελεί μόνο ενεργειακή ή περιβαλλοντική πρόκληση, αλλά κυρίως οικονομική και κοινωνική. Για τον λόγο αυτό, οι αποφάσεις δεν αφήνονται αποκλειστικά στην αγορά ή στην κεντρική διοίκηση, αλλά λαμβάνονται μέσα από μια οργανωμένη διαδικασία διαβούλευσης και συνεργασίας.
Σύμφωνα με το Policy Brief (Μάιος 2023) του Ιδρύματος Friedrich Ebert Stiftung που υπογράφει ο Frederik Moch, στα Συμβούλια Μετασχηματισμού συμμετέχουν εκπρόσωποι της κυβέρνησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης, επιχειρήσεις και εργοδοτικοί φορείς, συνδικάτα και εκπρόσωποι εργαζομένων, πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, οργανισμοί απασχόλησης, καθώς και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών και περιβαλλοντικών οργανώσεων. Στόχος είναι η κατάρτιση μιας κοινής στρατηγικής για την οικονομική ανασυγκρότηση κάθε περιοχής, μέσα από ευρεία συναίνεση και αξιοποίηση της τεχνογνωσίας όλων των εμπλεκομένων.
Ο ρόλος των Συμβουλίων δεν είναι εκτελεστικός ούτε αντικαθιστά την πολιτεία. Αναλύουν τις προκλήσεις κάθε περιοχής, καταγράφουν τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, εντοπίζουν τις επενδυτικές και αναπτυξιακές προτεραιότητες και διαμορφώνουν προτάσεις πολιτικής, τις οποίες η κυβέρνηση καλείται να λάβει σοβαρά υπόψη. Η λειτουργία τους στηρίζεται σε διαφάνεια, μόνιμη γραμματειακή υποστήριξη και σαφή θεσμική εντολή.
Η διαδικασία ακολουθεί τρία βασικά στάδια. Αρχικά πραγματοποιείται αναλυτική αποτύπωση των επιπτώσεων του μετασχηματισμού στην οικονομία και την απασχόληση. Ακολουθεί η διαμόρφωση μιας κοινής στρατηγικής ανάπτυξης και, τέλος, η υλοποίηση των προτεινόμενων δράσεων με τη συνεργασία όλων των φορέων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, στην επαγγελματική κατάρτιση, στις επενδύσεις, στην καινοτομία, στις υποδομές και στη στενή συνεργασία επιχειρήσεων και πανεπιστημίων.
Το policy brief του Friedrich Ebert Stiftung επισημαίνει ότι οι επιτυχημένες διαρθρωτικές αλλαγές δεν μπορούν να βασιστούν αποκλειστικά στις δυνάμεις της αγοράς. Αντίθετα, απαιτούν ενεργό κρατική παρέμβαση, δημόσιες επενδύσεις και ισχυρούς μηχανισμούς κοινωνικής συμμετοχής, ώστε να αποφευχθούν οι κοινωνικές ανισότητες και οι μεγάλες απώλειες θέσεων εργασίας που παρατηρήθηκαν σε άλλες χώρες κατά τη βιομηχανική αναδιάρθρωση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Συμβούλιο Μετασχηματισμού του κρατιδίου της Ρηνανίας Παλατινάτου, το οποίο λειτουργεί από το 2019. Στο όργανο συμμετέχουν η κυβέρνηση του κρατιδίου, οι εργοδοτικές οργανώσεις, τα επιμελητήρια, τα συνδικάτα, οι οργανισμοί απασχόλησης και άλλοι θεσμικοί φορείς. Οι πρώτες κοινές αποφάσεις επικεντρώθηκαν στην απασχόληση, την επαγγελματική κατάρτιση, την ενίσχυση της έρευνας και των επενδύσεων, καθώς και στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και του υδρογόνου. Σύμφωνα με την έκθεση, η μέχρι σήμερα εμπειρία θεωρείται θετική, καθώς συνέβαλε στη διαμόρφωση ευρύτερων κοινωνικών συναινέσεων και στη χάραξη κοινά αποδεκτών πολιτικών για τη μετάβαση.
Η γερμανική εμπειρία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τη Δυτική Μακεδονία, όπου η αναζήτηση ενός μόνιμου θεσμού συντονισμού της μεταλιγνιτικής μετάβασης παραμένει διαχρονικό ζητούμενο. Το παράδειγμα των Συμβουλίων Μετασχηματισμού αναδεικνύει ένα μοντέλο στο οποίο η διαμόρφωση του μέλλοντος μιας περιοχής δεν αποτελεί αποκλειστική ευθύνη της κυβέρνησης ή της αγοράς, αλλά προϊόν θεσμοθετημένης συνεργασίας όλων όσοι επηρεάζονται από τις μεγάλες αλλαγές. Δυστυχώς, επιβεβαιώνεται με τον χειρότερο τρόπο πως για την Δυτική Μακεδονία αποφάσισαν άλλοι χωρίς εμάς.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
