Εκατό μαθητές από τη Δυτική Μακεδονία έμαθαν να ξεχωρίζουν την αλήθεια από την παραπληροφόρηση
Πώς μπορούμε να καταλάβουμε αν μια είδηση είναι αληθινή; Μπορούμε να εμπιστευόμαστε όσα βλέπουμε σε μια φωτογραφία ή σε ένα βίντεο; Και πόσο εύκολο είναι πλέον να παραπλανηθούμε από περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη; Εκατό μαθητές από σχολεία της Δυτικής Μακεδονίας κλήθηκαν να απαντήσουν σε αυτά τα ερωτήματα, όχι μέσα από μια συνηθισμένη διάλεξη, αλλά δοκιμάζοντας οι ίδιοι τις γνώσεις και την κρίση τους. Η ευκαιρία δόθηκε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, στη ΖΕΠ Κοζάνης, στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Talk about Tech», που έφερε στο ίδιο τραπέζι μαθητές, πανεπιστημιακούς, ερευνητές και ανθρώπους της δημοσιογραφίας.
Η εκδήλωση, με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη & Παιδεία στα Μέσα Ενημέρωσης», πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του «Talk about Tech», με επίκεντρο την παραπληροφόρηση, τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης και κυρίως την ανάγκη να αποκτήσουν οι πολίτες, ξεκινώντας από τη μαθητική ηλικία, τα εφόδια για να αξιολογούν όσα διαβάζουν, βλέπουν και κοινοποιούν. Την εκδήλωση διοργανώθηκε από την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, μέσω της Αντιπεριφέρειας Διαφάνειας, Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Ψηφιακού Μετασχηματισμού, σε συνδιοργάνωση με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, τα Εργαστήρια Εφαρμογών Πληροφορικής στα ΜΜΕ και Ηλεκτρονικών ΜΜΕ του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Μεσογειακό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (MedDMO).
Εκατό μαθητές έγιναν «ντετέκτιβ» της πληροφορίας
Το πρωινό πρόγραμμα περιλάμβανε τρία διαδραστικά εργαστήρια στην Πολυτεχνική Σχολή, με τους μαθητές να εξετάζουν ειδήσεις, τίτλους, φωτογραφίες και βίντεο, προσπαθώντας να διακρίνουν το πραγματικό από το κατασκευασμένο περιεχόμενο. Αργότερα εξαίρετοι ομιλητές διαμόρφωσαν δύο πάνελ συζήτησης που έδωσαν «τροφή» για σκέψη στο κοινό.
Στο εργαστήριο της Ιωάννας Κωσταρέλλα, αναπληρώτριας καθηγήτριας του Τμήματος Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τα παιδιά χρησιμοποίησαν τα κινητά τους τηλέφωνα, σκάναραν το QR code που υπήρχε στην οθόνη και συμμετείχαν ηλεκτρονικά στο εργαστήριο. Κλήθηκαν να αναγνωρίσουν εικόνες, τίτλους και βίντεο που είχαν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη, deepfakes και παραπλανητικές ειδήσεις, εξηγώντας παράλληλα τις επιλογές τους.
Η ανταπόκριση ήταν ιδιαίτερα θετική, με τους μαθητές να συμμετέχουν πρόθυμα και να εκφράζουν τις απόψεις τους. Στο τέλος, περιέγραψαν με μία λέξη όσα κράτησαν από την εμπειρία. «Ρεαλισμός», «γνώσεις», «επαλήθευση», «προσοχή», «προστασία», «παραπληροφόρηση» και «κριτική σκέψη» ήταν μερικές από τις απαντήσεις τους.
«Δεν χρειάζεται να έχουμε σε όλα τα πράγματα τις σωστές απαντήσεις. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι γιατί επιλέγουμε να δώσουμε μια απάντηση. Ποιος είναι ο λόγος της επιλογής μας και ποια είναι τα στοιχεία που μας βοηθούν να καταλήξουμε στο συμπέρασμα», επισήμανε η κ. Κωσταρέλλα, δίνοντας το στίγμα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Ο αντιπεριφερειάρχης Διαφάνειας, Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Ψηφιακού Μετασχηματισμού Δυτικής Μακεδονίας, Αναστάσιος Ραφαηλίδης, εξέφρασε την ικανοποίησή του για τη συμμετοχή των 100 μαθητών στα διαδραστικά εργαστήρια, επισημαίνοντας ότι βασικός στόχος της διοργάνωσης είναι η εκπαίδευση και η ενημέρωση των πολιτών για τις εξελίξεις στις νέες τεχνολογίες.
«Η καταιγίδα είναι εδώ»
Για τις διαστάσεις που λαμβάνει η παραπληροφόρηση μίλησε ο Νίκος Σαρρής, ερευνητής του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) και συντονιστής του Μεσογειακού Παρατηρητηρίου Ψηφιακών Μέσων (MedDMO). Όπως εξήγησε, το παρατηρητήριο αποτελεί έναν από τους 15 ευρωπαϊκούς κόμβους για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, καλύπτοντας την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα. Οι δράσεις του περιλαμβάνουν ελέγχους γεγονότων, ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού.
«Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης δυστυχώς είναι μεγάλο και γίνεται όλο και μεγαλύτερο με τη συνδρομή της τεχνητής νοημοσύνης», σημείωσε, εξηγώντας ότι τα ίδια εργαλεία που αξιοποιούνται για την αντιμετώπιση του φαινομένου χρησιμοποιούνται και για τη γρήγορη παραγωγή ψευδούς περιεχομένου.
«Το βλέπαμε να έρχεται εδώ και χρόνια αλλά τώρα η καταιγίδα είναι εδώ και δυστυχώς θα γίνεται χειρότερη με τα χρόνια», προειδοποίησε, επιμένοντας στην ανάγκη εκπαίδευσης από την πρώτη Δημοτικού έως την τρίτη ηλικία.
Ο Ανδρέας Βέγλης, καθηγητής του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, αναφέρθηκε στη μεταβολή του ψηφιακού γραμματισμού. Όπως εξήγησε, πριν από είκοσι χρόνια η δυνατότητα περιήγησης στο διαδίκτυο και χρήσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ήταν αρκετή για να θεωρείται κάποιος ψηφιακά εγγράμματος. Σήμερα απαιτείται κατανόηση των αλγορίθμων, αναγνώριση κατασκευασμένου περιεχομένου και διερεύνηση του τρόπου και του σκοπού παραγωγής του.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο Χαράλαμπος Δημούλας, καθηγητής του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, επισήμανε ότι εικόνες, ήχοι και βίντεο, που χρησιμοποιούνται ως τεκμήρια αξιοπιστίας, μπορούν πλέον εύκολα να παραποιηθούν. «Πάντα πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση. Τίποτα δεν είναι δεδομένο. Όλα πρέπει να ελέγχονται», τόνισε, περιγράφοντας την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης ως ένα συνεχές κυνηγητό.
Ο πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών Μακεδονίας Θράκης (ΕΣΗΕΜΘ), Γιάννης Βοϊτσίδης, χαρακτήρισε σημαντικές τις πρωτοβουλίες ενημέρωσης για την τεχνητή νοημοσύνη, επισημαίνοντας ότι οι αλλαγές που φέρνει δεν περιορίζονται στη δημοσιογραφία, αλλά επηρεάζουν συνολικά την καθημερινότητα. Αναφέρθηκε τόσο στις δυνατότητες όσο και στους προβληματισμούς που δημιουργεί η αξιοποίησή της στον δημοσιογραφικό κλάδο, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις θέσεις εργασίας και το ενδεχόμενο αντικατάστασης δημοσιογράφων.
Παράλληλα, τόνισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για διεκπεραιωτικές εργασίες, όπως η απομαγνητοφώνηση, οι μεταφράσεις και ο υποτιτλισμός, με την προϋπόθεση ότι το τελικό περιεχόμενο θα φέρει πάντοτε τη σφραγίδα του δημοσιογράφου.
Ο κ. Βοϊτσίδης υπογράμμισε και την πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών (ΠΟΕΣΥ), που παρουσίασε πέρυσι τον Κώδικα Δεοντολογίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, με στόχο την αντιμετώπιση των ηθικών διλημμάτων που προκύπτουν από τη χρήση της. Όπως επισήμανε, έχουν γίνει θεσμικά βήματα, ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο θα αξιοποιηθούν τα νέα εργαλεία παραμένει ευθύνη του ίδιου του δημοσιογράφου.
Οι δυνατότητες και οι κίνδυνοι της τεχνητής νοημοσύνης
Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στους κινδύνους, αλλά ανέδειξε και τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης στην έρευνα, στην εκπαίδευση και στην καθημερινότητα.
Ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας, Γιώργος Αμανατίδης, απευθυνόμενος στους μαθητές, υπογράμμισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο βοηθό, αρκεί να συνοδεύεται από κριτική σκέψη. «Πρέπει όμως να αποκτήσετε κριτική σκέψη και να αξιολογείτε τα δεδομένα που παίρνετε», επισήμανε.
Ο Παναγιώτης Σαρηγιαννίδης, καθηγητής του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, αναφέρθηκε στις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης από την έξυπνη γεωργία και την κτηνοτροφία έως την κυβερνοασφάλεια και την προστασία της ψηφιακής δημοκρατίας. Στάθηκε ιδιαίτερα στα παραπλανητικά ηλεκτρονικά μηνύματα, τα γνωστά phishing emails, τα οποία γίνονται ολοένα δυσκολότερο να αναγνωριστούν, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται και από όσους δρουν κακόβουλα.
Ο Νίκος Πλόσκας, αναπληρωτής καθηγητής του ίδιου Τμήματος, τάχθηκε υπέρ της χρήσης των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, υπό την προϋπόθεση ότι αξιοποιούνται σωστά και όχι αλόγιστα. Από την πλευρά του, ο Μάρκος Τσίπουρας, καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, αναφέρθηκε στη μακρόχρονη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο της υγείας, ιδιαίτερα στην επεξεργασία σημάτων και στην ανάλυση δεδομένων.
Η εκδήλωση ανέδειξε μια πραγματικότητα που αφορά πλέον όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας. Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται ήδη στην καθημερινότητά μας, στις πληροφορίες που αναζητούμε, στις ειδήσεις που διαβάζουμε και στις εικόνες που βλέπουμε. Οι εκατό μαθητές που συμμετείχαν στα εργαστήρια της Κοζάνης δεν έμαθαν απλώς να αναζητούν μια σωστή απάντηση. Κλήθηκαν να σκεφτούν γιατί τη θεωρούν σωστή και ποια στοιχεία τη στηρίζουν. Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη γνώση που μπορούν να πάρουν μαζί τους. Γιατί σε μια εποχή όπου ακόμη και όσα βλέπουμε με τα μάτια μας μπορεί να μην είναι αληθινά, η κριτική σκέψη και η επαλήθευση γίνονται πιο απαραίτητες από ποτέ.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
