Η χορογράφος μιλά στο «Χ» για τα «(Α)ΔΙΑΦΑΝΑ ΣΩΜΑΤΑ» που παρουσιάζονται στην Κοζάνη
Στις πρόβες για τα «(Α)ΔΙΑΦΑΝΑ ΣΩΜΑΤΑ», η Ελεονώρα Ηλία έπιανε τον εαυτό της να βουρκώνει παρακολουθώντας τις χορεύτριες. Αυτό συνέβαινε ιδιαίτερα στο δεύτερο μέρος της παράστασης, όταν τα σώματα άρχιζαν να πλησιάζουν, να αγγίζονται, να στηρίζονται το ένα στο άλλο. «Ήταν σαν να αναγνώριζα μέσα σε αυτές τις εικόνες κάτι βαθιά προσωπικό, αλλά ταυτόχρονα και κάτι που μας αφορά όλους», λέει. Είχε ξεκινήσει να ερευνά το βάρος που αφήνουν οι εμπειρίες στο σώμα και, μέσα στη δημιουργία, βρήκε και η ίδια ανακούφιση.
Την Κυριακή 8 Νοεμβρίου, στις 9 το βράδυ, η παράσταση της A Priori Dance Co. παρουσιάζεται στην Αίθουσα Τέχνης του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης, με την πόλη να αποτελεί τον πρώτο σταθμό της περιοδείας. Η δημιουργός της μιλά στο «Χ» για όσα δυσκολευόμαστε να δείξουμε ακόμη και στους ανθρώπους μας, για την ανάγκη να ακουμπήσουμε κάπου όταν δεν αντέχουμε και για τον χορό, στον οποίο έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής της.
Η αφετηρία της παράστασης βρίσκεται σε μια καθημερινότητα που αναγνωρίζει γύρω της και έχει βιώσει και προσωπικά. Στη διαρκή επισφάλεια, στο άγχος, στην υπερεργασία, στην εξάντληση. Έπειτα από περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια διαδοχικών κρίσεων στην Ελλάδα, παρατηρεί ότι αυτές οι συνθήκες έχουν γίνει σχεδόν κανονικότητα.
«Ζούμε σε μια εποχή όπου συχνά εργαζόμαστε για να επιβιώσουμε, αντί να εργαζόμαστε για να ζούμε, και όπου οι επιπτώσεις αυτών των συνθηκών στην ψυχική και σωματική μας υγεία είναι ολοένα πιο αισθητές» σημειώνει.
Αυτό που την απασχόλησε ήταν πού πηγαίνουν όλες αυτές οι εμπειρίες. Πώς εγγράφονται στο σώμα, πώς το προσωπικό βίωμα συνδέεται με το συλλογικό τραύμα και τι συμβαίνει με όσα δεν βρίσκουν λέξεις για να εκφραστούν. Για την ίδια, στο σώμα συνυπάρχουν η σκέψη, το συναίσθημα, η μνήμη και η εμπειρία. Το βάρος τους δημιουργεί την ανάγκη για φροντίδα, ανακούφιση και απελευθέρωση.
Μέσα από την κίνηση, την αναπνοή, το άγγιγμα και τη συλλογική σωματική εμπειρία, θέλησε να αναζητήσει τη δυνατότητα αναγνώρισης και μετασχηματισμού αυτού του πόνου. Χωρίς να θεωρεί ότι ο χορός προσφέρει μια εύκολη θεραπεία, αναζητά έναν τρόπο να συναντηθούμε ξανά με το σώμα μας και με τους άλλους.
Πόσο αφήνουμε τους άλλους να μας δουν
Στον τίτλο «(Α)ΔΙΑΦΑΝΑ ΣΩΜΑΤΑ» χωρούν η ευθραυστότητα και η προσπάθεια να την κρατήσουμε κρυφή. Η Ελεωνόρα μιλά για το πόσο δύσκολο είναι να επιτρέψουμε στους άλλους να δουν τις αδυναμίες μας, ακόμη κι όταν πρόκειται για τους πιο κοντινούς μας ανθρώπους.
«Συχνά δείχνουμε πολύ πιο δυνατοί από όσο πραγματικά αισθανόμαστε. Μαθαίνουμε να αντέχουμε, να συνεχίζουμε, να ανταποκρινόμαστε στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, κρύβοντας τις ρωγμές, τους φόβους και τις στιγμές της προσωπικής μας κατάρρευσης» τονίζει.
Αναρωτιέται πόσα από αυτά που ζούμε αντιλαμβάνονται τελικά οι άλλοι, αλλά και πόσο μπορούμε εμείς να ακούσουμε και να κατανοήσουμε τον άνθρωπο δίπλα μας. Στην παράσταση, αυτή η δυσκολία αποκτά μορφή μέσα από τις γυμνές πλάτες των χορευτριών. Μια πλάτη φανερώνει την ευαλωτότητα του σώματος, κρατώντας συγχρόνως κρυμμένα το πρόσωπο, το βλέμμα και την προσωπική ιστορία. «Για μένα, αυτή η εικόνα έχει μια ιδιαίτερη ποιητική και συγκινησιακή δύναμη. Ένα σώμα που εκτίθεται και συγχρόνως παραμένει εν μέρει απροσπέλαστο», εξηγεί.
Την ενδιαφέρει ιδιαίτερα η στιγμή που επιτρέπουμε στον εαυτό μας να μην είναι δυνατός. Που αποδεχόμαστε ότι μπορεί να καταρρεύσουμε και ότι χρειαζόμαστε κάποιον άλλον για να στηριχτούμε. Εκεί βρίσκει τη σημασία της επαφής, της αλληλεγγύης και της κοινής προσπάθειας να συνεχίσουμε.
Τα σώματα της παράστασης αποκαλύπτουν την ευθραυστότητα και την επιθυμία για επικοινωνία, κρατούν όμως και όσα δεν είναι ακόμη έτοιμα να εκφράσουν. «Κανένας άνθρωπος δεν είναι ποτέ απολύτως διάφανος ή “αδιαφανής”», λέει.
Οι μνήμες που φτάνουν ως εμάς
Στη διάρκεια της έρευνας, μέσα από τη μελέτη ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων και επιστημονικών αντιλήψεων γύρω από τη μνήμη και το τραύμα, την απασχόλησαν και όσα μπορεί να μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Οι οικογενειακές αφηγήσεις, οι συμπεριφορές, οι φόβοι και οι σιωπές που περνούν στους επόμενους, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούν.
Σκέφτεται την ελληνική ιστορία, τις πολεμικές συγκρούσεις, τις πολιτικές διώξεις και τις κοινωνικές αναταραχές και αναρωτιέται κατά πόσο ίχνη απώλειας, φόβου και επιβίωσης μπορούν να ενεργοποιούνται ξανά από τη σημερινή ανασφάλεια και τη διαρκή πίεση.
Όπως αναφέρει, η χορογραφία δεν αναπαριστά συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα ή τραυματικές εμπειρίες. Με τη μικροκίνηση, την επανάληψη, την αναπνοή και τις σωματικές εντάσεις επιχειρεί να δημιουργήσει μια συνθήκη μέσα στην οποία ο θεατής μπορεί να ανακαλέσει δικές του μνήμες, συναισθήματα και συνειρμούς. Οι διαφορετικές αντιδράσεις στις πρώτες παρουσιάσεις έδειξαν στην ομάδα πόσο προσωπικά μπορεί να διαβαστεί το ίδιο έργο.
Από την επανάληψη στην αγκαλιά
Η Μαρία Βλάχου, η Άννα Παπανικολάου και η Τζίνα Χρύση βρίσκονται στη σκηνή, συμμετέχοντας στη δημιουργία της κινητικής γλώσσας της παράστασης. Άλλοτε η κίνηση είναι ανεπαίσθητη, σχεδόν εσωτερική, και άλλοτε γίνεται επαναληπτική, έντονη ή εκρηκτική.
Η μουσική σύνθεση του Κωνσταντίνου Τσιώλη και η φωνή της Αντωνίας Μαυρονικόλα προσθέτουν, όπως περιγράφει η χορογράφος, τραγικότητα, τελετουργία και λύτρωση. Η φωνή είναι και αυτή προέκταση του σώματος, ένας ακόμη τρόπος να εκφραστούν όσα δεν μπορούν πάντοτε να ειπωθούν με λέξεις.
Στις εικόνες της παράστασης μπορεί κανείς να αναγνωρίσει μυθολογικά ή ζωώδη πλάσματα, σειρήνες, υπάρξεις που μοιάζουν να αναδύονται από το νερό και να αποβάλλουν το περίβλημα που τις κρατούσε εγκλωβισμένες. Κάποιοι θεατές, όπως αναφέρει, είδαν σε αυτή τη διαδρομή μια μεταφορά της εξέλιξης της ζωής, από το νερό στη γη και τελικά στον αέρα. Η Ελεωνόρα αφήνει χώρο σε αυτές τις αναγνώσεις, χωρίς να ζητά από όλους να ακολουθήσουν την ίδια ιστορία.
Στο πρώτο μέρος κυριαρχούν ο περιορισμός, η επανάληψη και η εσωστρέφεια. Στο δεύτερο, μέσα από αγγίγματα, συγκρούσεις και συναντήσεις, η κίνηση σταδιακά απελευθερώνεται. Τα σώματα περνούν στην αγκαλιά, στον κοινό παλμό, στη συλλογική κίνηση.
Σε αυτή τη συνάντηση η ίδια αναγνωρίζει και μια πολιτική διάσταση. Τη δυνατότητα να μοιραστούμε ορισμένα από τα βάρη που επιβάλλουν οι κοινωνικές συνθήκες και να αναζητήσουμε άλλους τρόπους συνύπαρξης. Το τραύμα παραμένει, όμως η αναγνώριση του και το μοίρασμα μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο συνεχίζουμε μαζί.
Η προσωπική συγκίνηση στις πρόβες την έκανε να αισθανθεί ακόμη πιο έντονα πόσο λυτρωτικά εξακολουθεί να λειτουργεί για εκείνη ο χορός. Η δημιουργία προσφέρει νόημα, ανακούφιση και ελευθερία. Ελπίζει ότι κάτι από αυτή την εμπειρία μπορεί να φτάσει και στους θεατές.
«Δεν ξέρω αν ο χορός μπορεί να μας απαλλάξει οριστικά από το συλλογικό βάρος που κουβαλάμε. Ξέρω όμως ότι μπορεί να μας προσφέρει στιγμές ουσιαστικής σύνδεσης, ανακούφισης και ελευθερίας» σημειώνει.
Η δημιουργία δεν μπορεί να εξαρτάται μόνο από την αντοχή
Η Ελεονώρα Ηλία δραστηριοποιείται στα Ιωάννινα εδώ και δεκατέσσερα χρόνια, ως χορογράφος, χορεύτρια και καθηγήτρια χορού. Μιλά για το αξιόλογο καλλιτεχνικό δυναμικό της Ελλάδας, αλλά και για την απόσταση ανάμεσα στις δυνατότητες του και στις συνθήκες εργασίας.
Θεωρεί ότι λείπει ένα σταθερό πλαίσιο υποστήριξης, με χρηματοδότηση, χώρους έρευνας, παραγωγής και παρουσίασης και δομές που θα στηρίζουν τις ομάδες σε βάθος χρόνου. Στις μεταπτυχιακές σπουδές χορογραφίας στην Ολλανδία γνώρισε ένα ευρύτερο δίκτυο οργανισμών και χώρων, που δεν περιοριζόταν στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Στην Ελλάδα, παρατηρεί ότι η παραγωγή και η παρουσίαση σύγχρονου χορού συγκεντρώνονται κυρίως στην Αθήνα και, σε μικρότερο βαθμό, στη Θεσσαλονίκη. Στις υπόλοιπες πόλεις, η συνέχεια στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην προσωπική προσπάθεια λίγων καλλιτεχνών και των σχολών χορού.
Η περιοδεία των «(Α)ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ» πραγματοποιείται, όπως αναφέρει, με οικονομική υποστήριξη και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού. Η ίδια επισημαίνει ότι φέτος τα ποσά για περιοδείες ήταν μειωμένα, ενώ το κόστος παραγωγής, μετακινήσεων και φιλοξενίας έχει αυξηθεί σημαντικά.
Από τους δήμους θα ήθελε περισσότερες επενδύσεις σε δημοτικές σχολές, χώρους πρόβας και δημιουργίας και δομές φιλοξενίας καλλιτεχνών. Η ιδέα μιας στέγης χορού σε κάθε πόλη είναι για εκείνη ένας στόχος που αξίζει να διεκδικηθεί. Προτείνει επίσης σταθερότερη ένταξη του σύγχρονου χορού στον προγραμματισμό των ΔΗΠΕΘΕ, με ειδικούς πόρους από το υπουργείο, θεωρώντας τη φιλοξενία στην Κοζάνη θετικό παράδειγμα συνεργασίας.
«Γιατί μια παράσταση δεν ολοκληρώνει τη διαδρομή της στην πρεμιέρα. Χρειάζεται να μπορεί να ταξιδεύει, να συναντά διαφορετικά κοινά και να συμβάλλει ουσιαστικά στην πολιτιστική ζωή των πόλεων της χώρας» τονίζει.
Ο θεατής δεν χρειάζεται να φοβάται ότι θα κάνει λάθος
Στα Ιωάννινα έχει διαμορφωθεί, όπως λέει, ένα σταθερό κοινό που παρακολουθεί και στηρίζει τη δουλειά της. Τα τελευταία χρόνια, όμως, σημαντικό μέρος των παραστάσεων μεταφέρθηκε στον δημόσιο χώρο. Εκεί συνάντησε και ανθρώπους που ενδεχομένως δεν είχαν δει ποτέ σύγχρονο χορό.
Την ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι συζητήσεις μετά την παράσταση. Ακόμη και όσοι αρχικά νιώθουν αμήχανα αρχίζουν να μοιράζονται εικόνες, συναισθήματα και προσωπικούς συνειρμούς. Μέσα από αυτές τις συναντήσεις διαπιστώνει ότι η σχέση του κοινού με τον χορό είναι πιο ανοιχτή από όσο συχνά πιστεύουμε.
Σε κάποιον που διστάζει να έρθει επειδή φοβάται ότι δεν θα καταλάβει τον σύγχρονο χορό, θα του έλεγε να μην αναζητά μια συγκεκριμένη απάντηση. «Ο σύγχρονος χορός δεν απαιτεί από τον θεατή να αποκωδικοποιήσει μια μοναδική, σωστή αφήγηση».
Περιγράφει την παρακολούθηση ως ευκαιρία να παρατηρήσουμε, να ακούσουμε, να φανταστούμε και να αισθανθούμε, χωρίς τον φόβο του λάθους. Για να αποκτήσουν περισσότεροι αυτή την εμπειρία, χρειάζονται, όπως τονίζει, ανοιχτές πρόβες, εργαστήρια, συζητήσεις με δημιουργούς, παραστάσεις και έξω από τις αίθουσες, αλλά και συστηματική παρουσία του χορού στη γενική εκπαίδευση.
Η πρώτη συνάντηση με την Κοζάνη
Την Κοζάνη δεν την έχει επισκεφθεί ξανά και περιμένει αυτή την πρώτη συνάντηση με χαρά. Έχει ήδη αισθανθεί τη ζεστή υποδοχή του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΔΗΠΕΘΕ Στέλιου Χλιαρά, της Έλενας Κράλλια στην παραγωγή και των ανθρώπων που προετοίμασαν τη φιλοξενία της ομάδας.
Περιμένει να μοιραστεί την παράσταση με το κοινό, να ακούσει τις σκέψεις του και να ανακαλύψει πώς θα διαβαστεί το έργο σε μια νέα πόλη. «Για μένα και την A Priori Dance Co., κάθε τέτοια συνάντηση είναι μια ευκαιρία ουσιαστικής επικοινωνίας και ανταλλαγής».
Η παράσταση διαρκεί 45 λεπτά, με γενική είσοδο 13 ευρώ και μειωμένο εισιτήριο 10 ευρώ. Μειωμένο δικαιούνται άνεργοι, φοιτητές, άτομα άνω των 65 ετών, έφηβοι 12–18 ετών, ΑμεΑ, μέλη κλαδικών σωματείων και μαθητές των θεατρικών εργαστηρίων του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης.
Η ίδια βρίσκεται ήδη στην επόμενη δημιουργική αναζήτηση. Στα τέλη Νοεμβρίου, όπως αναφέρει, παρουσιάζει στα Ιωάννινα τη νέα παραγωγή της ομάδας «Ό,τι απομένει / What Remains», ένα χορογραφικό ντουέτο που συνεχίζει την έρευνα γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις, τη συνύπαρξη και την ανάγκη σύνδεσης. Για τη συνέχεια θέλει περισσότερες ευκαιρίες πρόσβασης σε φεστιβάλ, καλλιτεχνικούς οργανισμούς και δίκτυα συνεργασίας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, τόσο για την ομάδα της όσο και για άλλους δημιουργούς της περιφέρειας.
Όταν μιλά για τη δική της σχέση με τον χορό, λέει ότι, παρά τις δυσκολίες, δεν μπορεί να φανταστεί τον εαυτό της να κάνει κάτι άλλο. «Είναι παιχνίδι, πάθος, φως, λύτρωση, ανθρώπινες σχέσεις. Είναι ένα διαρκές μάθημα ζωής, αλλά και επιβίωσης» τονίζει.
Η τελευταία της σκέψη επιστρέφει στους ανθρώπους με τους οποίους μοιράζεται αυτή τη ζωή, είτε χορεύοντας είτε δημιουργώντας είτε διδάσκοντας.
«Και πάνω απ’ όλα, είναι εκείνη η μοναδική αίσθηση ότι μπορώ να αγκαλιάσω ολόκληρο τον κόσμο, έστω για λίγες στιγμές. Είτε βρίσκομαι πάνω στη σκηνή ως χορεύτρια, είτε στην πλατεία ως χορογράφος, είτε στην αίθουσα διδασκαλίας, μοιράζομαι κάτι βαθιά ανθρώπινο με τους άλλους. Και αυτό, για μένα, είναι ανεκτίμητο» καταλήγει.
www.facebook.com/
www.instagram.com/eleonora_
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
