Τι προβλέπει το νομοσχέδιο για τα ανταποδοτικά οφέλη από τα κέντρα δεδομένων και τι σημαίνει για την Κοζάνη
Μια νέα και ιδιαίτερα σημαντική διάσταση αποκτά η σχεδιαζόμενη επένδυση της ΔΕΗ για τη δημιουργία μεγάλου κέντρου δεδομένων στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης, καθώς σχέδιο νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας προβλέπει την καταβολή ετήσιου ειδικού τέλους προς τις τοπικές κοινωνίες που θα φιλοξενούν τέτοιες εγκαταστάσεις.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη περιλαμβάνεται στο άρθρο 27 του νομοσχεδίου που κατατέθηκε στη Βουλή στις 31 Οκτωβρίου 2026 και βρίσκεται από τις 5 Νοεμβρίου στη φάση της επεξεργασίας από τη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου.
Σύμφωνα με τη διάταξη, οι επιχειρήσεις που λειτουργούν κέντρα δεδομένων θα υποχρεούνται να καταβάλλουν ετήσιο ειδικό τέλος ύψους 15.000 ευρώ για κάθε μεγαβάτ (MW) μέγιστης ισχύος κατανάλωσης, με δικαιούχους τους οικιακούς καταναλωτές και τους δήμους των περιοχών εγκατάστασης.
Για την Κοζάνη, όπου η ΔΕΗ σχεδιάζει την ανάπτυξη data center αρχικής ισχύος 300 MW, με δυνατότητα επέκτασης έως τα 1.000 MW, η προτεινόμενη ρύθμιση μεταφράζεται σε δυνητικό ετήσιο οικονομικό όφελος από 4,5 έως 15 εκατ. ευρώ.
Πρόκειται για σημαντικά ποσά, τα οποία, εφόσον η διάταξη ψηφιστεί και εφαρμοστεί στη συγκεκριμένη επένδυση, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια σταθερή πηγή οικονομικής ανταπόδοσης για την περιοχή, πέρα από τις θέσεις εργασίας και την οικονομική δραστηριότητα που αναμένεται να συνοδεύσουν την κατασκευή και λειτουργία του έργου.
Τι προβλέπει το άρθρο 27
Το νομοσχέδιο φέρει τον τίτλο «Βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1711 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2024 για την τροποποίηση των οδηγιών (ΕΕ) 2018/2001 και (ΕΕ) 2019/944 και λοιπές διατάξεις».
Με το άρθρο 27 προτείνεται η προσθήκη του άρθρου 50Ζ στον νόμο 4951/2022, το οποίο ρυθμίζει την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των κέντρων δεδομένων από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά και την καταβολή ειδικού τέλους προς τις τοπικές κοινωνίες.
Η παράγραφος 7 προβλέπει συγκεκριμένα ότι οι κάτοχοι των κέντρων δεδομένων υποχρεούνται, από την έναρξη λειτουργίας τους, να καταβάλλουν ετήσιο ειδικό τέλος υπέρ των οικιακών καταναλωτών και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρώτου βαθμού των περιοχών εγκατάστασής τους.
Το ύψος του τέλους καθορίζεται σε 15.000 ευρώ ετησίως ανά MW μέγιστης ισχύος κατανάλωσης.
Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ποσό δεν εξαρτάται από την κερδοφορία της επιχείρησης ή τον αριθμό των εργαζομένων, αλλά από τη μέγιστη ισχύ κατανάλωσης της εγκατάστασης.
Παράλληλα, δεν πρόκειται για εφάπαξ καταβολή κατά την περίοδο κατασκευής, αλλά για ετήσια υποχρέωση που θα αρχίζει με την έναρξη λειτουργίας του κέντρου δεδομένων.
Από τα 4,5 στα 15 εκατ. ευρώ ετησίως
Η εφαρμογή του προτεινόμενου τέλους στο σχεδιαζόμενο data center της ΔΕΗ στον Άγιο Δημήτριο δίνει μια πρώτη εικόνα του οικονομικού μεγέθους που θα μπορούσε να αφορά την Κοζάνη.
Στην αρχική φάση της επένδυσης, που προβλέπει ισχύ 300 MW, το ετήσιο τέλος υπολογίζεται σε 4,5 εκατ. ευρώ. Εφόσον το έργο επεκταθεί στη μέγιστη προβλεπόμενη ισχύ του 1 GW, δηλαδή των 1.000 MW, το αντίστοιχο ποσό φτάνει τα 15 εκατ. ευρώ ετησίως. Με βάση αυτό το σενάριο, σε βάθος δεκαετίας το συνολικό ποσό θα μπορούσε να ανέλθει στα 150 εκατ. ευρώ, ενώ σε ορίζοντα εικοσαετίας στα 300 εκατ. ευρώ.
Οι υπολογισμοί αυτοί προϋποθέτουν ότι η ισχύς που αναφέρεται στον επενδυτικό σχεδιασμό θα αντιστοιχεί στη μέγιστη ισχύ κατανάλωσης που λαμβάνει υπόψη η νομοθετική διάταξη, ότι το έργο θα λειτουργεί με αυτή την ισχύ για ολόκληρη την αντίστοιχη περίοδο και ότι το ύψος του τέλους θα παραμείνει αμετάβλητο. Δεν αποτελούν, επομένως, εγγυημένα έσοδα, αλλά ενδεικτικούς υπολογισμούς με βάση το προτεινόμενο νομοθετικό πλαίσιο.
Τα 15 εκατ. ευρώ δεν είναι αποκλειστικά έσοδα του Δήμου Κοζάνης
Εδώ βρίσκεται και μια από τις σημαντικότερες διευκρινίσεις που πρέπει να γίνουν σχετικά με το πραγματικό οικονομικό όφελος της περιοχής. Τα 15 εκατ. ευρώ που αντιστοιχούν στην πλήρη ανάπτυξη του data center στο 1 GW αποτελούν το συνολικό δυνητικό ετήσιο ειδικό τέλος και όχι ποσό που θα καταλήγει εξ ολοκλήρου στα ταμεία του Δήμου Κοζάνης.
Η προτεινόμενη διάταξη προβλέπει ότι δικαιούχοι είναι τόσο οι οικιακοί καταναλωτές όσο και οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρώτου βαθμού των περιοχών εγκατάστασης. Για τον τρόπο απόδοσης του τέλους γίνεται παραπομπή στην αναλογική εφαρμογή του άρθρου 87 του νόμου 4964/2022. Συνεπώς, το ακριβές οικονομικό όφελος για τον δήμο και τους κατοίκους θα εξαρτηθεί από τον τρόπο κατανομής των χρημάτων, σύμφωνα με το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο. Το ίδιο ισχύει και για τα 4,5 εκατ. ευρώ που υπολογίζονται για την αρχική φάση των 300 MW.
Επιπλέον, ιδιαίτερη σημασία έχει η γεωγραφική οριοθέτηση των δικαιούχων. Θα αφορά η ενίσχυση όλους τους οικιακούς καταναλωτές του Δήμου Κοζάνης ή θα εφαρμοστούν ειδικότερα κριτήρια για τις κοινότητες που βρίσκονται κοντά στην εγκατάσταση; Θα υπάρχει συγκεκριμένο ποσοστό που θα αποδίδεται στην τοπική αυτοδιοίκηση και θα προβλέπονται περιορισμοί ή συγκεκριμένες χρήσεις για τα χρήματα αυτά; Πρόκειται για ερωτήματα που χρειάζονται σαφείς απαντήσεις, προκειμένου να αποτυπωθεί το πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα της επένδυσης στην τοπική κοινωνία.
Υποχρεωτικά το 60% της ενέργειας από νέες ΑΠΕ
Το άρθρο 27 περιλαμβάνει και μια δεύτερη σημαντική πρόβλεψη, η οποία αφορά τον τρόπο κάλυψης των μεγάλων ενεργειακών αναγκών των κέντρων δεδομένων. Σύμφωνα με το προτεινόμενο πλαίσιο, τα data centers θα πρέπει να καλύπτουν τουλάχιστον το 60% της συνολικής ετήσιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας από νέους σταθμούς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η υποχρέωση αυτή μπορεί να καλύπτεται μέσω απευθείας σύνδεσης με σταθμούς ΑΠΕ και συστήματα αποθήκευσης ή μέσω διμερών συμβάσεων προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας. Η διάταξη προβλέπει επίσης ότι οι σταθμοί ΑΠΕ και τα συστήματα αποθήκευσης που θα χρησιμοποιούνται για την εκπλήρωση της συγκεκριμένης υποχρέωσης πρέπει να έχουν τεθεί σε λειτουργία το αργότερο έως την ηλέκτριση του κέντρου δεδομένων. Διαφορετικά, η ηλέκτριση αναστέλλεται μέχρι την εκπλήρωση της προϋπόθεσης.
Η συμμόρφωση θα ελέγχεται σε ετήσια βάση από τον αρμόδιο διαχειριστή, με βάση τα στοιχεία παραγωγής και κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Για τη Δυτική Μακεδονία, όπου βρίσκονται σε εξέλιξη σημαντικές επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και αποθήκευση, η συγκεκριμένη πρόβλεψη παρουσιάζει πρόσθετο ενδιαφέρον.
Ωστόσο, το νομοσχέδιο δεν επιβάλλει οι σταθμοί ΑΠΕ που θα καλύπτουν τις ανάγκες ενός data center να βρίσκονται υποχρεωτικά στην ίδια περιοχή με την εγκατάσταση. Επομένως, η συγκεκριμένη υποχρέωση δεν συνεπάγεται αυτομάτως νέες ενεργειακές επενδύσεις στην Κοζάνη.
Σε επεξεργασία στη Βουλή, όχι ακόμη νόμος
Παρά τη σημασία της πρόβλεψης, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι πρόκειται για σχέδιο νόμου και όχι για ήδη ψηφισμένη και ισχύουσα διάταξη. Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατατέθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2026 και, σύμφωνα με τα στοιχεία της Βουλής στις 5 Νοεμβρίου, βρίσκεται στη φάση της επεξεργασίας από τη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου.
Στο συγκεκριμένο στάδιο οι διατάξεις εξετάζονται από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και ενδέχεται να τροποποιηθούν πριν από την τελική συζήτηση και ψήφιση στην Ολομέλεια. Στο αναρτημένο φωτοτυπημένο σχέδιο νόμου επισημαίνεται, επίσης, ότι δεν αποτελεί το τελικό κείμενο, καθώς εκκρεμούν ορθογραφικές και συντακτικές διορθώσεις.
Επομένως, τα ποσά που προκύπτουν για το data center της Κοζάνης βασίζονται στη σημερινή μορφή της προτεινόμενης ρύθμισης και στον γνωστό επενδυτικό σχεδιασμό της ΔΕΗ.
Η τελική μορφή του νόμου, η πραγματική ισχύς κατανάλωσης της εγκατάστασης και κυρίως η κατανομή του ειδικού τέλους θα καθορίσουν το ύψος και τους τελικούς δικαιούχους των οικονομικών ωφελειών.
Σε κάθε περίπτωση, η συγκεκριμένη πρόβλεψη εισάγει ένα νέο και μετρήσιμο στοιχείο στη συζήτηση για το μέλλον της περιοχής του Αγίου Δημητρίου και του Δήμου Κοζάνης. Μια συζήτηση που μέχρι σήμερα επικεντρωνόταν κυρίως στο ύψος της επένδυσης, τις υποδομές και τις θέσεις εργασίας, αποκτά πλέον και μια σαφή οικονομική διάσταση για τους κατοίκους και την τοπική αυτοδιοίκηση.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
