Η Αντιρατσιστική Πρωτοβουλία μιλά για την πόλη, τα προβλήματά της και την ανάγκη για συλλογική δράση
Έντεκα διοργανώσεις, μια μεγάλη διακοπή στα χρόνια της πανδημίας και μια νέα ομάδα ανθρώπων που πήρε τη σκυτάλη για να συνεχίσει κάτι που είχε ήδη αφήσει το αποτύπωμά του στην Κοζάνη. Το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ επιστρέφει φέτος για τρεις ημέρες, στις 3, 4 και 5 Σεπτεμβρίου στο θεατράκι του Αγ. Δημητρίου, μεγαλύτερο κατά μία ημέρα από πέρυσι, με θεατρικές παραστάσεις, εργαστήρια για παιδιά και εφήβους, προβολές, συζητήσεις και τέσσερις μπάντες.
Πίσω, όμως, από το πρόγραμμα βρίσκεται μια ομάδα που επιμένει σε κάτι που στις μέρες μας μοιάζει να γίνεται όλο και δυσκολότερο, στη συλλογικότητα. Ο Ανδρέας Μίχος και η Θεοδούλη Κορκά, μέλη της Αντιρατσιστικής Πρωτοβουλίας Κοζάνης, μιλούν για το φεστιβάλ, αλλά η κουβέντα γρήγορα ξεφεύγει από τα όρια μιας τριήμερης διοργάνωσης. Πηγαίνει στην Κοζάνη του σήμερα, στους ανθρώπους που έφυγαν, σε εκείνους που δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα, στον φόβο απέναντι στη συλλογική δράση και στην ανάγκη να δημιουργηθούν ξανά δεσμοί μεταξύ ανθρώπων.
Μέχρι το 2019 το φεστιβάλ διοργανωνόταν από την Άρσις Κοζάνης. Ακολούθησε η διακοπή της πανδημίας και πέρυσι, μέσα από ένα ανοιχτό κάλεσμα, συναντήθηκαν νέοι άνθρωποι και δημιουργήθηκε η Αντιρατσιστική Πρωτοβουλία, η οποία ανέλαβε να συνεχίσει τη διοργάνωση. Η επιστροφή δεν έμεινε μόνο στο φεστιβάλ. Η συνέλευση απέκτησε σταθερή παρουσία και δράση στην πόλη, με παρεμβάσεις, προβολές και συμμετοχή σε κινητοποιήσεις.
Η πόλη, λένε, δεν είναι πια ίδια. Ο Ανδρέας περιγράφει μια Κοζάνη πιο δύσκολη από το παρελθόν, με κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που μεγαλώνουν και μια ολόκληρη γενιά να λείπει. Άνθρωποι της ηλικίας τους βρίσκονται πλέον στο εξωτερικό ή σε άλλες ελληνικές πόλεις, καθώς η Κοζάνη δεν μπορεί να τους προσφέρει όσα χρειάζονται για να μείνουν και να ζήσουν εδώ. Η Θεοδούλη στέκεται σε μια ακόμη αλλαγή που δεν αφορά μόνο την περιοχή, στο ότι το συλλογικό συρρικνώνεται και η ατομικότητα κερδίζει συνεχώς έδαφος.
Κάπου εκεί βρίσκεται και ο λόγος για τον οποίο επιμένουν να κρατούν την Πρωτοβουλία ανοιχτή. Σήμερα περίπου 12 με 15 άνθρωποι ασχολούνται πιο ενεργά με το 11ο Φεστιβάλ, ενώ σε συνελεύσεις έχουν βρεθεί ακόμη και 30 με 35 άτομα. Δεν υπάρχει, όπως εξηγούν, κλειστή ομάδα ή απαίτηση σταθερής παρουσίας. Κάποιος μπορεί να έρθει σε μία συνέλευση, να βοηθήσει μόνο στο φεστιβάλ ή να εμφανιστεί με μια δική του ιδέα.
Η Πρωτοβουλία δηλώνει πολιτική, αλλά όχι κομματική. Είναι αυτοοργανωμένη και αυτοχρηματοδοτούμενη, με μεγάλο μέρος της δουλειάς να γίνεται από τα ίδια τα μέλη της, ανάλογα με όσα γνωρίζει και μπορεί να προσφέρει ο καθένας. Παράλληλα, τοπικές επιχειρήσεις βοηθούν το φεστιβάλ με χορηγίες, γεύματα ή καλύτερες τιμές στη διαμονή. Οι κοινοί άξονες είναι σαφείς: αντιρατσισμός, αντισεξισμός, αντιπολεμική δράση, έμφυλα και ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα.
Το δύσκολο είναι να πειστούν περισσότεροι άνθρωποι να περάσουν από το «εγώ» στο «εμείς». Η Θεοδούλη θεωρεί ότι υπάρχει φόβος ακόμη και απέναντι σε τέτοιες πρωτοβουλίες, συχνά λόγω στερεοτύπων για το ποιοι συμμετέχουν σε αυτές. Ο Ανδρέας μιλά για έλλειψη κουλτούρας συλλογικής δράσης και για μια καθημερινότητα στην οποία, ακόμη κι όταν τα προβλήματα είναι κοινά, έχουμε μάθει να προσπαθούμε να τα λύσουμε μόνοι μας.
Για εκείνους, η αξία μιας συνέλευσης μπορεί να ξεκινά από κάτι πολύ απλό, το ότι δύο άνθρωποι ανακαλύπτουν ότι αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα. Μπορεί να μην καταφέρουν να το λύσουν, μπορούν όμως να βρουν έναν τρόπο να το διαχειριστούν μαζί. «Δημιουργεί και μια ανακούφιση. Συζητάς κάτι και λες “δεν είμαι μόνος”», λέει η Θεοδούλη, περιγράφοντας αυτό που θεωρεί ίσως το σημαντικότερο κέρδος της συλλογικότητας.
Οι θεματικές του φετινού φεστιβάλ πατούν ακριβώς πάνω σε αυτήν την πραγματικότητα. Πόλεμοι, κοινωνική ανασφάλεια, φτώχεια, ενεργειακή φτώχεια και έμφυλη βία μπαίνουν στη συζήτηση χωρίς, όπως λένε, να μπορεί να δημιουργηθεί κάποια «ιεραρχία» μεταξύ τους. Η συζήτηση για την ενεργειακή φτώχεια αποκτά ιδιαίτερο βάρος στην Κοζάνη, καθώς η περιοχή περνά στη μεταλιγνιτική εποχή και ένας ακόμη χειμώνας βρίσκεται μπροστά. Για τον Ανδρέα, πίσω από τους σχεδιασμούς υπάρχει μια πολύ απλή καθημερινή πραγματικότητα, το ότι εκείνος που έχει χρήματα θα μπορέσει να ζεσταθεί και εκείνος που δεν έχει θα κρυώσει. Στην ίδια εικόνα προσθέτει την ανεργία, τους χαμηλούς μισθούς και το αυξημένο κόστος διαβίωσης.
Το φεστιβάλ μεγαλώνει φέτος από δύο σε τρεις ημέρες, αλλά κανείς δεν βιάζεται να το κάνει ακόμη μεγαλύτερο. Η Θεοδούλη το χαρακτηρίζει ένα πρώτο «test drive». Το ζητούμενο δεν είναι να προστεθούν ημέρες για χάρη του μεγέθους, αλλά να υπάρχει συμμετοχή και πραγματική ανάγκη και ζήτηση από την πόλη. Και υπάρχει και το πρακτικό κομμάτι, το ότι πίσω από τρεις ημέρες εκδηλώσεων βρίσκονται λίγοι άνθρωποι, πολύς προσωπικός χρόνος και πολλή δουλειά.
Το επόμενο βήμα, τουλάχιστον όπως το σκέφτεται ο Ανδρέας, είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Το φεστιβάλ μπορεί να είναι η αφετηρία μιας συζήτησης, όχι το τέλος της. Αν η ομάδα μεγαλώσει, θα μπορούσε να δοκιμάσει πιο απτές παρεμβάσεις γύρω από ζητήματα όπως η ενεργειακή φτώχεια ή η εργασία στην πόλη. Μετά το φεστιβάλ θέλουν να επιστρέψουν στη συνέλευση, να δουν τι πέτυχε, τι δεν λειτούργησε και τι μπορεί να ακολουθήσει. Η Θεοδούλη περιμένει σε αυτήν τη συζήτηση και τον ίδιο τον κόσμο, ακόμη και με ιδέες που η ομάδα δεν έχει σκεφτεί.
Και ο ρατσισμός; Για τα μέλη της Πρωτοβουλίας δεν περιορίζεται στην καταγωγή. Τον βλέπουν στον σεξισμό της καθημερινότητας, στην πόλη που παραμένει δύσκολα προσβάσιμη για έναν άνθρωπο με αμαξίδιο, αλλά και στο διαδίκτυο, όπου η απόσταση της οθόνης επιτρέπει συμπεριφορές που ίσως δύσκολα θα εκδηλώνονταν πρόσωπο με πρόσωπο. Θεωρούν ακόμη ότι σήμερα μπορεί να εμφανίζεται πιο συγκαλυμμένος ή και περισσότερο θεσμικός. «Φοράει καλύτερες γραβάτες», λέει χαρακτηριστικά ο Ανδρέας, με τη Θεοδούλη να συμπληρώνει ότι πλέον μπορεί να γίνεται «με το γάντι».
Στο ερώτημα γιατί χρειάζεται ακόμη ένα Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ, η απάντησή τους επιστρέφει τελικά εκεί από όπου ξεκίνησε όλη η κουβέντα, στην κοινότητα. Ο Ανδρέας παρομοιάζει ένα τέτοιο φεστιβάλ με μια μικρή λάμπα που μπορεί να φωτίσει και τον διπλανό και να γίνει αφορμή για κάτι άλλο, ακόμη και για μια γειτονιά που θα αποφασίσει να οργανωθεί για το δικό της πάρκο. Η Θεοδούλη φέρνει ένα ακόμη πιο καθημερινό παράδειγμα, έναν γείτονα που δυσκολεύεται και δεν έχει φαγητό.
Από εκεί μπορεί να αρχίσει ένα δίκτυο κοινωνικής αλληλεγγύης. Ή, όπως το συνοψίζουν και οι δύο σε λίγες λέξεις, «από τον άνθρωπο για τον άνθρωπο. Να συναντηθούμε εκεί και να είμαστε άνθρωποι».
Μπορείτε να ακολουθήσετε την Αντιρατσιστική Πρωτοβουλία Κοζάνης στα Social Media της.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
