Τι δείχνουν τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία του European Innovation Scoreboard 2026 και του Regional Innovation Scoreboard 2025
Η εικόνα της Δυτικής Μακεδονίας στο ευρωπαϊκό τοπίο καινοτομίας είναι σύνθετη και, σε αρκετά σημεία, αντιφατική. Η περιφέρεια διαθέτει αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό, υψηλής ποιότητας επιστημονική παραγωγή και ενδείξεις ουσιαστικής συνεργασίας μεταξύ δημόσιων ερευνητικών φορέων και επιχειρήσεων. Την ίδια στιγμή, όμως, παραμένει χαμηλά στην επιχειρηματική Έρευνα και Ανάπτυξη, στις πατέντες, στις ψηφιακές δεξιότητες υψηλής εξειδίκευσης και στις εξαγωγές προϊόντων μεσαίας και υψηλής τεχνολογίας.
Το βασικό πρόβλημα που συνεχίζει να καταγράφεται δεν είναι η έλλειψη γνώσης. Είναι η αδυναμία μετατροπής της γνώσης σε νέα προϊόντα, πατέντες, ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, εξαγωγές και σταθερές θέσεις εργασίας.
Η συνολική θέση της Δυτικής Μακεδονίας
Σύμφωνα με το Regional Innovation Scoreboard 2025, το οποίο αποτελεί την τελευταία επίσημα διαθέσιμη περιφερειακή αποτύπωση, η Δυτική Μακεδονία κατατάσσεται στην κατηγορία των «Αναδυόμενων Περιφερειών Καινοτομίας» (Emerging Innovators). Ο Regional Innovation Index διαμορφώνεται στο 53,5% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η επίδοση της Περιφέρειας αντιστοιχεί περίπου στο 70,6% του ελληνικού μέσου όρου. Η κατάταξη στην 222η θέση μεταξύ 241 ευρωπαϊκών περιφερειών καταδεικνύει ότι η απόσταση από τα ισχυρότερα οικοσυστήματα καινοτομίας παραμένει μεγάλη.
Η μακροχρόνια μεταβολή από το 2018 είναι οριακά θετική, κατά περίπου 2,5 μονάδες. Ωστόσο, η πρόσφατη εικόνα είναι σαφώς πιο ανησυχητική, καθώς μεταξύ 2023 και 2025 καταγράφεται πτώση περίπου 12,7 μονάδων. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η αρχική κινητοποίηση πόρων και φορέων σε περίοδο με πλήθος διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων δεν έχει δυστυχώς ακόμη μετατραπεί σε μετρήσιμη, σταθερή και αυτοτροφοδοτούμενη επιχειρηματική δυναμική.
| Βασικός δείκτης | Επίδοση |
| Περιφερειακή επίδοση έναντι μέσου όρου ΕΕ | 53,5% |
| Επίδοση έναντι ελληνικού μέσου όρου | 70,6% |
| Κατάταξη στην Ευρώπη | 222η / 241 |
| Μεταβολή 2018–2025 | +2,5 μονάδες |
| Μεταβολή 2023–2025 | –12,7 μονάδες |
Που βρίσκεται η πραγματική ισχύς & δυναμική της Δυτικής Μακεδονίας
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα της περιφέρειας παραμένει το ανθρώπινο κεφάλαιο. Ο δείκτης του πληθυσμού με τριτοβάθμια εκπαίδευση φτάνει περίπου στο 127% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η επίδοση αυτή δείχνει ότι η περιοχή δεν στερείται μορφωμένου και καταρτισμένου δυναμικού, ακόμη και αν ένα μέρος του αναγκάζεται να αναζητήσει επαγγελματικές ευκαιρίες εκτός Περιφέρειας.
Ιδιαίτερα θετική είναι και η ποιότητα της επιστημονικής παραγωγής. Οι επιστημονικές δημοσιεύσεις που ανήκουν στο 10% των περισσότερο αναφερόμενων διεθνώς ξεπερνούν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το αποτέλεσμα αποτυπώνει τον ενισχυμένο ρόλο του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και την ύπαρξη ερευνητικών νησίδων αριστείας.
Παράλληλα, οι επιστημονικές δημοσιεύσεις που εκπονούνται από κοινού από δημόσιους ερευνητικούς φορείς και επιχειρήσεις βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι υπάρχουν συνεργασίες και δίκτυα, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για πιο ώριμες μορφές μεταφοράς τεχνολογίας και εμπορικής αξιοποίησης της έρευνας.
Θετική είναι επίσης η επίδοση στις μη ερευνητικές δαπάνες καινοτομίας των επιχειρήσεων, όπως οι επενδύσεις σε εξοπλισμό, λογισμικό, κατάρτιση, σχεδιασμό και οργανωτικές αλλαγές. Οι επιχειρήσεις της Δυτικής Μακεδονίας εμφανίζουν αξιοσημείωτη επενδυτική δραστηριότητα στον εκσυγχρονισμό. Το ζητούμενο είναι οι δαπάνες αυτές να συνδέονται περισσότερο με νέα προϊόντα, αγορές και τεχνολογική διαφοροποίηση.
Οι αδυναμίες που περιορίζουν τη μετάβαση
Η πιο έντονη αδυναμία αφορά την παραγωγή πατεντών. Οι διεθνείς αιτήσεις PCT βρίσκονται περίπου στο 10% του μέσου όρου της ΕΕ, γεγονός που δείχνει ότι η ερευνητική γνώση σπάνια καταλήγει σε κατοχυρωμένη τεχνολογία και εμπορικά αξιοποιήσιμη πνευματική ιδιοκτησία.
Εξίσου κρίσιμη είναι η χαμηλή παρουσία ειδικών Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών. Η επίδοση βρίσκεται κάτω από το 20% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Για μια περιφέρεια που επιδιώκει να αναπτύξει δραστηριότητες σε έξυπνη ενέργεια, τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματισμούς και προηγμένη βιομηχανία, η έλλειψη εξειδικευμένων ψηφιακών στελεχών αποτελεί σοβαρό αναπτυξιακό εμπόδιο.
Οι επιχειρηματικές δαπάνες Έρευνας και Ανάπτυξης παραμένουν επίσης χαμηλές, κοντά στο 27% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η έρευνα εξακολουθεί να παράγεται κυρίως στο πανεπιστημιακό και δημόσιο πεδίο, χωρίς να ενσωματώνεται επαρκώς στη λειτουργία των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων της περιοχής.
Προβληματική είναι και η εικόνα στις εξαγωγές μεσαίας και υψηλής τεχνολογίας, καθώς και στη διά βίου μάθηση. Η τελευταία αδυναμία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περιοχή απολιγνιτοποίησης, όπου απαιτείται μεγάλης κλίμακας αναβάθμιση δεξιοτήτων, επανειδίκευση εργαζομένων και προσαρμογή σε νέες επαγγελματικές διαδρομές.
Η πτώση των επιχειρηματικών δεικτών αποτελεί προειδοποίηση
Η υποχώρηση μεταξύ 2023 και 2025 είναι ιδιαίτερα έντονη στους δείκτες που αφορούν τις καινοτόμες μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Καταγράφονται μεγάλες μειώσεις στη συνεργασία των ΜμΕ με άλλους φορείς, στην εισαγωγή νέων προϊόντων και επιχειρηματικών διαδικασιών, στις πωλήσεις καινοτόμων προϊόντων και στην απασχόληση σε καινοτόμες επιχειρήσεις. Αν και ορισμένοι δείκτες προέρχονται από δειγματοληπτικές έρευνες και μπορεί να παρουσιάζουν διακυμάνσεις, η συνολική κατεύθυνση δεν μπορεί και δεν πρέπει να αγνοηθεί.
Η οικονομική δομή εξηγεί ένα μέρος της κατάστασης & του προβλήματος
Η Δυτική Μακεδονία διατηρεί πολύ υψηλότερη συμμετοχή της γεωργίας και της εξόρυξης στην απασχόληση σε σχέση με την ΕΕ, χαμηλότερη μεταποιητική βάση και μικρότερο μέσο μέγεθος επιχείρησης. Οι περισσότερες επιχειρήσεις διαθέτουν περιορισμένη οικονομική και διοικητική ικανότητα για να χρηματοδοτήσουν Έρευνα και Ανάπτυξη, να προσλάβουν εξειδικευμένο προσωπικό ή να διεκδικήσουν διεθνείς αγορές. Παράλληλα, η χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και η δημογραφική συρρίκνωση περιορίζουν την κρίσιμη μάζα που χρειάζεται ένα ισχυρό οικοσύστημα καινοτομίας.
Τι σημαίνει το European Innovation Scoreboard 2026
Σε εθνικό επίπεδο, η Ελλάδα παραμένει στην κατηγορία των «Μέτριων Καινοτόμων» (Moderate Innovators). Η χώρα εμφανίζει θετικές επιδόσεις στις καινοτόμες ΜΜΕ, αλλά εξακολουθεί να υστερεί στη διά βίου μάθηση, στους ειδικούς ΤΠΕ, στις πατέντες και στις εξαγωγές τεχνολογικά προηγμένων προϊόντων. Η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται χαμηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο, μολονότι διαθέτει ορισμένα ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα σε ανθρώπινο δυναμικό και ερευνητική ποιότητα.
Από τις ερευνητικές νησίδες σε ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα
Η πολιτική καινοτομίας της επόμενης περιόδου δεν μπορεί να περιοριστεί σε αποσπασματικές επιδοτήσεις ή σε μεμονωμένα ερευνητικά έργα. Χρειάζεται ένας αποτελεσματικός & σταθερός μηχανισμός που θα συνδέει το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, τις επιχειρήσεις, τους επενδυτές, την Περιφέρεια, τους δήμους και τους φορείς της Δίκαιης Μετάβασης. Παραμένουν ως ζητήματα:
- Συστηματική μεταφορά τεχνολογίας και εμπορική αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων.
- Περιφερειακός μηχανισμός υποστήριξης πατεντών, spin-offs και νεοφυών επιχειρήσεων.
- Προσέλκυση και κατάρτιση ειδικών ΤΠΕ και στελεχών προηγμένων τεχνολογιών.
- Κίνητρα για επιχειρηματική Έρευνα και Ανάπτυξη, πιλοτικές εφαρμογές και πρώτες βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
- Ανάπτυξη αλυσίδων αξίας στην καθαρή ενέργεια, στα προηγμένα υλικά, στην αγροδιατροφή, στην κυκλική οικονομία και στις ψηφιακές εφαρμογές.
- Σταθερές συνεργασίες μεταξύ ΜΜΕ, ερευνητικών φορέων και μεγάλων επενδύσεων της Δίκαιης Μετάβασης.
Το κρίσιμο στοίχημα
Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει τα θεμέλια για να βελτιώσει ουσιαστικά τη θέση της: μορφωμένο ανθρώπινο δυναμικό, πανεπιστημιακή παρουσία, ερευνητική ποιότητα και σημαντικούς πόρους μετάβασης.
Η επιτυχία, όμως, θα κριθεί από το κατά πόσο αυτά τα πλεονεκτήματα θα μετατραπούν το συντομότερο σε παραγωγική διαφοροποίηση, νέες επιχειρήσεις, εξαγώγιμα προϊόντα και ποιοτικές θέσεις εργασίας. Η μετάβαση από τις ερευνητικές νησίδες αριστείας σε ένα συνεκτικό, εξωστρεφές και επιχειρηματικά ενεργό οικοσύστημα καινοτομίας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας για την Περιφέρεια.
Πηγές και μεθοδολογική σημείωση
Το άρθρο βασίζεται στα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία του European Innovation Scoreboard 2026 για την Ελλάδα και του Regional Innovation Scoreboard 2025 για τη Δυτική Μακεδονία. Το European Innovation Scoreboard αποτυπώνει κυρίως τις επιδόσεις σε επίπεδο χώρας, ενώ η περιφερειακή ανάλυση πραγματοποιείται μέσω του Regional Innovation Scoreboard, το οποίο εκδίδεται ανά διετία.
Καραμάρκος Κώστας
Σύμβουλος Στρατηγικής
S3 COP Expert
