Μόλις 0,3% του εκδοτικού τζίρου στη Δυτική Μακεδονία
Πάνω από το 80% του κύκλου εργασιών και της απασχόλησης στα ΜΜΕ, που εξετάζει η νέα μελέτη του ΙΝΕ ΓΣΕΕ και της ΠΟΕΣΥ, συγκεντρώνεται στην Αττική, αφήνοντας πολύ μικρότερο οικονομικό και επαγγελματικό πεδίο στην περιφέρεια.
Η έρευνα, με τίτλο «ΜΜΕ και δημοσιογράφοι στην Ελλάδα: Περιφερειακή διάρθρωση, επαγγελματικά χαρακτηριστικά, κοινωνική ασφάλιση και τάσεις απασχόλησης», αποτυπώνει για τη Δυτική Μακεδονία μια αγορά ενημέρωσης με πολλές μικρές επιχειρήσεις, περιορισμένο αριθμό εργαζομένων και παράλληλα αναδεικνύει τις μεγάλες ανισότητες που χαρακτηρίζουν τον κλάδο,
Αξίζει να σημειωθεί ότι στην περιφέρειά μας οι εκδοτικές δραστηριότητες αντιστοιχούσαν το 2022 μόλις στο 0,3% του εθνικού κύκλου εργασιών, με 38 επιχειρηματικές μονάδες και 62 απασχολουμένους.
Η δύσκολη πραγματικότητα πίσω από την ενημέρωση – Λιγότερες ευκαιρίες στην περιφέρεια, επισφαλής εργασία και εμπόδια για τους νέους
Πόσο εύκολο είναι για έναν νέο άνθρωπο να γίνει δημοσιογράφος στην Ελλάδα, να παραμείνει στο επάγγελμα και να ζήσει από αυτό; Και πόσο χώρο έχει ένας εργαζόμενος για να ερευνήσει μια υπόθεση, όταν πρέπει ταυτόχρονα να γράφει, να φωτογραφίζει, να παράγει βίντεο και να τροφοδοτεί διαρκώς διαφορετικές ψηφιακές πλατφόρμες; Η νέα μελέτη του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ και της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών (ΠΟΕΣΥ) εξετάζει μια δημοσιογραφία που αλλάζει γρήγορα, χωρίς οι συνθήκες εργασίας να συμβαδίζουν πάντοτε με τις απαιτήσεις της. Η συγκέντρωση των μέσων και των οικονομικών πόρων στην Αττική, η εργασιακή ανασφάλεια και η περιορισμένη είσοδος πολύ νέων επαγγελματιών δεν αφορούν μόνο όσους εργάζονται στον Τύπο. Συνδέονται και με το ποια θέματα φτάνουν στη δημοσιότητα και με ποιες προϋποθέσεις μπορούν να ερευνηθούν.
Η έρευνα της Χριστίνας Παρασκευοπούλου και του Κώστα Μπουκουβάλα, που αξιοποιεί στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, του συστήματος ΕΡΓΑΝΗ, του ΕΦΚΑ και των δημοσιογραφικών Ενώσεων, αναδεικνύει μια σημαντική αντίφαση. Το διαδίκτυο έχει πολλαπλασιάσει τις δυνατότητες δημοσίευσης, αλλά η οικονομική δραστηριότητα παραμένει συγκεντρωμένη. Η Αττική συγκεντρώνει πάνω από το 80% του κύκλου εργασιών και της απασχόλησης που εξετάζει η μελέτη, ενώ η ιδιοκτησία και οι οικονομικοί πόροι συγκεντρώνονται επίσης σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων.
Όταν η περιφέρεια μένει με λιγότερους πόρους
Η συγκέντρωση αυτή έχει συνέπειες που δεν αποτυπώνονται μόνο στους ισολογισμούς. Σύμφωνα με την έρευνα, αυτό περιορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης των περιφερειακών μέσων και συνδέεται με ασθενέστερη κάλυψη των τοπικών ζητημάτων. Τα μικρότερα μέσα έχουν λιγότερες δυνατότητες πρόσβασης σε διαφημιστικά έσοδα, χρηματοδότηση, τεχνολογία και εξειδικευμένες δεξιότητες. Η μελέτη επισημαίνει ακόμη ότι η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας δημιουργεί διαχρονικά υψηλό κίνδυνο για την πολυφωνία, καθώς μπορεί να περιορίσει τη διαφορετικότητα των απόψεων και των θεμάτων που αναδεικνύονται.
Η Δυτική Μακεδονία στους αριθμούς
Στη Δυτική Μακεδονία, η δημοσιογραφική αγορά εργασίας παραμένει μικρή, με τις προσλήψεις και τις αποχωρήσεις να παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά. Σύμφωνα με τα στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος ΕΡΓΑΝΗ που αξιοποιεί η μελέτη για την εξαετία 2019–2024, οι προσλήψεις δημοσιογράφων αυξήθηκαν από 17 το 2019 σε 28 το 2024, καταγράφοντας άνοδο 65%. Η αύξηση, ωστόσο, δεν ήταν σταθερή. Το 2022 πραγματοποιήθηκαν μόλις έξι προσλήψεις, ενώ το 2023 έφτασαν τις 30. Την ίδια περίοδο, οι αποχωρήσεις αυξήθηκαν από 16 σε 21, με αποτέλεσμα το 2024 να καταγραφεί θετικό ισοζύγιο επτά προσλήψεων. Συνολικά στην εξαετία σημειώθηκαν 101 προσλήψεις και 87 αποχωρήσεις.
Περιορισμένο παραμένει και το οικονομικό μέγεθος των εκδοτικών δραστηριοτήτων της περιοχής. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2022, το τελευταίο έτος που εξετάζεται στη συγκεκριμένη ενότητα της μελέτης, καταγράφονταν 38 επιχειρηματικές μονάδες, 62 απασχολούμενοι και συνολικός κύκλος εργασιών 2,396 εκατ. ευρώ, μόλις το 0,3% του αντίστοιχου εθνικού συνόλου.
Ένας δημοσιογράφος «ελβετικός σουγιάς»
Ο δημοσιογράφος που άλλοτε είχε ως βασική αποστολή να αναζητήσει την είδηση, να μιλήσει με τις πηγές του και να γράψει το ρεπορτάζ του, καλείται πλέον να κάνει πολύ περισσότερα. Να φωτογραφίσει, να τραβήξει και να επεξεργαστεί βίντεο, να προσαρμόσει το περιεχόμενο για την ιστοσελίδα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να παρακολουθεί τις εξελίξεις σχεδόν αδιάκοπα και να εξοικειώνεται συνεχώς και αδιαλείπτως με νέα ψηφιακά εργαλεία. Ένας εργαζόμενος κάνει πολλές διαφορετικές δουλειές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διαθέτει πάντοτε τον απαραίτητο χρόνο ή την κατάλληλη εκπαίδευση.
Η μελέτη περιγράφει αυτή τη μεταβολή ως αυξανόμενη ανάγκη για πολλαπλές δεξιότητες, επισημαίνοντας ότι η τεχνολογική εξέλιξη δεν συνοδεύεται από αντίστοιχες δυνατότητες οργανωμένης επιμόρφωσης. Το αποτέλεσμα είναι μια άνιση και συχνά δύσκολη προσαρμογή, με μεγαλύτερη ένταση στην καθημερινή εργασία. Η αλλαγή φαίνεται και στις προσλήψεις, καθώς οι γενικοί δημοσιογραφικοί ρόλοι ενισχύονται σε σχέση με ορισμένες εξειδικευμένες ειδικότητες.
Η δυνατότητα ενός ανθρώπου να κάνει περισσότερα πράγματα μπορεί να αποτελεί επαγγελματικό πλεονέκτημα. Όταν όμως οι διαφορετικές εργασίες συσσωρεύονται χωρίς επαρκή υποστήριξη, ο χρόνος για έρευνα, διασταύρωση και ουσιαστική εμβάθυνση περιορίζεται. Και αυτό δεν αφορά μόνο τον εργαζόμενο που προσπαθεί να ανταποκριθεί σε όλα, αλλά και τον πολίτη που περιμένει αξιόπιστη ενημέρωση.
Οι νέοι δυσκολεύονται να μπουν στο επάγγελμα
Ανησυχητική είναι και η ηλικιακή εικόνα των δημοσιογραφικών Ενώσεων. Από τα 8.308 μέλη τους, περίπου ένας στους πέντε είναι συνταξιούχος. Στην ΕΣΗΕΑ μόλις το 1,1% των μελών βρίσκεται μεταξύ 20 και 30 ετών, ενώ μόνο το 8,3% είναι κάτω των 40. Στην ΕΣΗΕΜ-Θ, στην οποία ανήκουν και δημοσιογράφοι της Δυτικής Μακεδονίας, οι ηλικίες 20 έως 30 ετών αποτελούν το 20% των νέων εγγραφών. Η εικόνα ωστόσο, δεν είναι παντού ίδια. Στην Ένωση Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Εύβοιας για παράδειγμα, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 44%.
Οι συγγραφείς δεν μιλούν για γενικευμένη γήρανση του επαγγέλματος, καθώς η ανανέωση συνεχίζεται κυρίως στις ηλικίες 30 έως 50 ετών. Επισημαίνουν, όμως, τη δυσκολία εισόδου πολύ νέων ανθρώπων. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι αυτή οφείλεται αποκλειστικά στις χαμηλές αμοιβές ή στην επισφάλεια. Αναδεικνύει πάντως ένα ουσιαστικό ζήτημα για το μέλλον της δημοσιογραφίας, τη δυνατότητα των νεότερων να αποκτήσουν επαγγελματική εμπειρία, να παραμείνουν στον χώρο και να εξελιχθούν.
Οι ανισότητες όμως δεν περιορίζονται στην ηλικία και στη γεωγραφία. Οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια στην επαγγελματική εξέλιξη και να υποεκπροσωπούνται στις θέσεις ευθύνης. Τα ασφαλιστικά δεδομένα καταγράφουν υψηλότερες μέσες εισφορές για τους άνδρες, διαφορά που οι Παρασκευοπούλου – Μπουκουβάλα τη συνδέουν ως πιθανότητα με τις αμοιβές, την πρόσβαση σε υψηλότερες θέσεις και τη διάρθρωση των συμβάσεων. Η μελέτη επισημαίνει επίσης χαμηλή εκπροσώπηση μειονοτικών ομάδων στα ΜΜΕ, αναδεικνύοντας ότι η πρόσβαση στην ενημέρωση και στο ίδιο το επάγγελμα παραμένει άνιση.
Η ανασφάλεια και το κόστος της καθημερινής δουλειάς
Σε πανελλαδικό επίπεδο, οι προσλήψεις στις δημοσιογραφικές ειδικότητες που εξετάζει η μελέτη εξακολουθούν να υπερβαίνουν τις αποχωρήσεις. Ωστόσο, η μεταξύ τους διαφορά μειώθηκε σημαντικά, από 155 περισσότερες προσλήψεις το 2019 σε μόλις 37 το 2024. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αποχωρήσεις αυξάνονται ταχύτερα από τις προσλήψεις, περιορίζοντας τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Στη Δυτική Μακεδονία ωστόσο, καταγράφηκαν συνολικά 101 προσλήψεις και 87 αποχωρήσεις την εξαετία.
Στο οικονομικό σκέλος, η απουσία ενεργής κλαδικής συλλογικής σύμβασης αφήνει τους δημοσιογράφους χωρίς ιδιαίτερο θεσμοθετημένο κατώτατο μισθό. Στα διαδικτυακά μέσα της ΕΣΗΕΜ-Θ ο μέσος μισθός καταγράφεται στα 919,77 ευρώ, ενώ στις εφημερίδες στα 895,19 ευρώ. Παράλληλα, οι πραγματικές καθαρές αποδοχές των δημοσιογράφων πλήρους απασχόλησης μειώθηκαν περίπου 12% από το 2016 έως το πρώτο τρίμηνο του 2026. Η απώλεια αγοραστικής δύναμης αφορά ευρύτερα τους εργαζομένους στην Ελλάδα, όμως στον δημοσιογραφικό κλάδο προστίθεται στις μεγάλες μισθολογικές διαφορές μεταξύ των μέσων και στην περιορισμένη συλλογική διαπραγμάτευση.
Η πίεση, όμως, δεν αποτυπώνεται μόνο στις αποδοχές και στα ωράρια. Επηρεάζει και την υγεία των δημοσιογράφων, οι οποίοι καλούνται να ανταποκριθούν σε αυστηρές προθεσμίες, αυξημένο φόρτο εργασίας και συνεχή ροή ειδήσεων, συχνά χωρίς επαρκή στελέχωση. Έρευνα του 2024, την οποία επικαλείται η μελέτη του ΙΝΕ ΓΣΕΕ και της ΠΟΕΣΥ, κατέγραψε υψηλά επίπεδα επαγγελματικής εξουθένωσης και μέτρια ψυχική ανθεκτικότητα στους δημοσιογράφους που συμμετείχαν. Η έκθεση σε στρεσογόνα ή τραυματικά γεγονότα, η οικονομική ανασφάλεια και η απουσία σταθερού ωραρίου επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την καθημερινότητά τους, δυσκολεύοντας την ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή.
Η μελέτη εξετάζει και ευρύτερα ευρωπαϊκά δεδομένα για τις επιπτώσεις της εντατικής εργασίας στην υγεία, τα οποία συνδέουν την υψηλή εργασιακή πίεση με πονοκεφάλους, κόπωση των ματιών, μυοσκελετικά προβλήματα και εξάντληση. Καταγράφεται ακόμη το φαινόμενο εργαζομένων που συνεχίζουν να εργάζονται ενώ είναι άρρωστοι. Παρά τη διεθνή αναγνώριση αυτών των κινδύνων, στην Ελλάδα οι πρωτοβουλίες ψυχολογικής υποστήριξης των εργαζομένων στα ΜΜΕ παραμένουν, σύμφωνα με τη μελέτη, αποσπασματικές και χωρίς συγκροτημένο θεσμικό πλαίσιο.
Οι επιπτώσεις των εργασιακών συνθηκών δεν σταματούν στους ίδιους τους δημοσιογράφους. Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς, η εντατικοποίηση της εργασίας και οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης επιβαρύνουν και την ποιότητα της πληροφόρησης. Την ίδια στιγμή, η περιορισμένη ανάπτυξη των ΜΜΕ στην περιφέρεια συνδέεται με ασθενέστερη κάλυψη των τοπικών ζητημάτων, ενώ οι οικονομικές και γεωγραφικές ανισότητες δυσκολεύουν τη λειτουργία των μικρότερων μέσων. Έτσι, οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονται οι δημοσιογράφοι δεν αφορούν αποκλειστικά τον κλάδο τους, αλλά και την ενημέρωση που έχει στη διάθεση της η κοινωνία.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
