Της Δρ. Ελένης Γερούση*
Πολλές από τις πρόσφατες αναλύσεις που δημοσιεύονται με αφορμή τον θάνατο της εκπαιδευτικού Σοφίας Χρηστίδου, του 3ου ΓΕΛ Θεσσαλονίκης, εστιάζουν κυρίως στην έλλειψη ορίων από την πλευρά των μαθητών και μαθητριών, παραβλέποντας συχνά τις ευρύτερες κοινωνικές αιτίες του φαινομένου. Έτσι, η νεανική παραβατικότητα αποδίδεται συχνά αποκλειστικά στον χαρακτήρα ορισμένων νέων που υποτίθεται ότι έχουν «χάσει τον προσανατολισμό τους».
Όπως έχει επισημάνει ο Γιάννης Πανούσης, σήμερα παρατηρείται μια μετατόπιση από την παραδοσιακή μορφή νεανικής παραβατικότητας —τους «μικροδιάβολους», τους ταραξίες ή τους εφήβους που επιδίδονταν σε προκλήσεις και μικροεντάσεις— προς μορφές πρώιμης εγκληματικότητας ενηλίκων, με συγκρότηση συμμοριών, συστηματική χρήση βίας και όπλων. Το παλιότερο «παιχνίδι» του κυνηγητού με τις αρχές και η συμβολική πρόκληση απέναντι στον καθωσπρεπισμό φαίνεται να έχουν αντικατασταθεί από μια γενικευμένη στάση αντιπαράθεσης προς όλους και από μια χαοτική αντίληψη για τη ζωή. Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, περίπου 1.000 ανήλικοι συλλαμβάνονται κάθε μήνα για διάφορες αξιόποινες πράξεις, ενώ σχεδόν καθημερινά καταγράφονται περιστατικά άγριων ξυλοδαρμών μεταξύ εφήβων ή ακόμη και περιπτώσεις σεξουαλικής βίας μεταξύ ανηλίκων.
Στην εικόνα της αυξανόμενης νεανικής βίας συμβάλλει και η ευρύτερη κουλτούρα της βίας που διαχέεται στην καθημερινότητα και εκδηλώνεται σε πολλούς κοινωνικούς χώρους: στην πολιτική αντιπαράθεση, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αλλά και στον κόσμο του θεάματος. Η συνεχής παρουσία βίαιων προτύπων μεταφέρει το μήνυμα ότι η βία αποτελεί αποδεκτό ή ακόμη και αποτελεσματικό τρόπο έκφρασης και επιβολής.
Μέσα σε αυτό το κοινωνικό περιβάλλον φαίνεται να εδραιώνεται το αξιακό πρότυπο που συμπυκνώνεται στο τρίπτυχο «περιπέτεια – χρήμα – σεξ». Το σχήμα αυτό λειτουργεί ως ένας ιδιαίτερος τρόπος ζωής που, σε συνδυασμό με αυτό που ο Milan Kundera έχει αποκαλέσει «εξεγερτική βαρεμάρα», οδηγεί σε ακραίες μορφές βίας.
Η βία είναι παντού: στις πλατείες, στους δρόμους, στα γήπεδα, στους εργασιακούς χώρους, μέσα στην οικογένεια, στο σχολείο. Πώς θα μπορούσε να λείπει από το σχολείο; Το σχολείο είναι ένα μικροσύστημα που επηρεάζεται απ’ ό, τι συμβαίνει έξω από αυτό. Ας μην πυροβολούμε το σχολείο και τους/τις εκπαιδευτικούς. Είναι ο εύκολος στόχος.
Η νεανική παραβατικότητα είναι ένα φαινόμενο πολυπαραγοντικό και σίγουρα δεν λύνεται με την αυστηροποίηση των ποινών.
*Συμβούλου Εκπαίδευσης Φιλολόγων, Επόπτριας Ποιότητας Εκπαίδευσης στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Καστοριάς
