Από τους Καβαλάρηδες της Σιάτιστας στους Τρανούς Χορούς της Βλάστης και της Σαμαρίνας
Κάθε Δεκαπενταύγουστο, η Δυτική Μακεδονία επιστρέφει στις ρίζες της. Τα χωριά γεμίζουν ξανά κόσμο, όσοι ζουν μακριά επιστρέφουν στον τόπο τους και έθιμα που κρατούν στον χρόνο ζωντανεύουν ξανά.
Η μεγάλη γιορτή της Παναγίας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ανταμώματα της χρονιάς για τη Δυτική Μακεδονία. Από τους Καβαλάρηδες της Σιάτιστας μέχρι τον Τρανό Χορό της Βλάστης και τον «Τσιάτσιο» της Σαμαρίνας, κάθε τόπος γιορτάζει με τον δικό του τρόπο, κρατώντας ζωντανά έθιμα άρρηκτα δεμένα με την ιστορία και την παράδοσή του.
Η Σιάτιστα των Καβαλάρηδων
Στη Σιάτιστα, Δεκαπενταύγουστος σημαίνει Καβαλάρηδες. Ένα από τα γνωστότερα έθιμα της Δυτικής Μακεδονίας ζωντανεύει κάθε χρόνο, με τις παρέες να προετοιμάζονται αρκετές ημέρες νωρίτερα και την πόλη να κινείται στους ρυθμούς της μεγάλης γιορτής.
Τα άλογα στολίζονται, τα χάλκινα δίνουν τον τόνο και οι γειτονιές γεμίζουν κόσμο. Ανήμερα της Παναγίας, οι Καβαλάρηδες κατευθύνονται στην Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μικροκάστρου για το καθιερωμένο προσκύνημα και στη συνέχεια επιστρέφουν έφιπποι στη Σιάτιστα για τη μεγάλη παρέλαση.
Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε και φέτος, με τους δρόμους της Σιάτιστας να γεμίζουν άλογα, μουσικές και κόσμο. Ξεχωριστή ήταν για ακόμη μία χρονιά η παρουσία των νέων ανθρώπων, που συμμετέχουν ενεργά στις παρέες και κρατούν το έθιμο ζωντανό, δίνοντάς του συνέχεια από γενιά σε γενιά. Μετά την παρέλαση, η γιορτή συνεχίστηκε στις γειτονιές, σε μια παράδοση που παραμένει αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας της πόλης.
Ο κύκλος της Βλάστης που δεν σπάει
Στη Βλάστη, ο Δεκαπενταύγουστος είναι συνδεδεμένος με τον Τρανό Χορό. Κάθε χρόνο στα Λιβάδια, οι συμμετέχοντες σχηματίζουν έναν μεγάλο κύκλο, τραγουδώντας και χορεύοντας χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων.
Ο Τρανός Χορός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έθιμα της Βλάστης, με τη συμμετοχή της κοινότητας και έντονη την παρουσία διαφορετικών γενεών.
Η αξία του έχει αναγνωριστεί και διεθνώς. Ο «Εορτασμός του Δεκαπενταύγουστου σε δύο ορεινές κοινότητες της Βόρειας Ελλάδας: ο Τρανός Χορός στη Βλάστη και το Πανηγύρι στο Συρράκο» εγγράφηκε το 2022 στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO.
Το έθιμο αναβίωσε και φέτος στα Λιβάδια, με παλαιότερους και νεότερους Βλατσιώτες να συμμετέχουν στον Τρανό Χορό και να συνεχίζουν μια παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά.
Στη Σαμαρίνα η γιορτή συνεχίζεται
Στη Σαμαρίνα, οι εκδηλώσεις του Δεκαπενταύγουστου συνεχίζονται στις 16 Αυγούστου με την Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία και τον «Τσιάτσιο», τον παραδοσιακό Τρανό Χορό του ιστορικού βλαχοχωρίου των Γρεβενών.
Πρόκειται για ένα από τα πιο εμβληματικά έθιμα της περιοχής, που περνά από γενιά σε γενιά εδώ και αιώνες. Εκατοντάδες άνθρωποι πιάνονται στον μεγάλο κυκλικό χορό, με φόντο το ιστορικό χωριό της Πίνδου, τις παραδοσιακές φορεσιές και τη μουσική να συμπληρώνουν την εικόνα.
Ο «Τσιάτσιος» πραγματοποιήθηκε και φέτος, την Κυριακή 16 Αυγούστου, μετά την Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία, συγκεντρώνοντας εκατοντάδες κατοίκους και επισκέπτες στη Σαμαρίνα.
Τα χωριά ξαναγεμίζουν
Ίσως αυτή να είναι τελικά η εικόνα που χαρακτηρίζει περισσότερο τον Δεκαπενταύγουστο στη Δυτική Μακεδονία. Όχι μόνο τα πανηγύρια, οι χοροί ή τα άλογα, αλλά τα χωριά που για λίγες ημέρες ξαναγεμίζουν.
Οι άνθρωποι επιστρέφουν στα πατρικά τους, συναντούν συγγενείς και φίλους, ξαναπιάνουν τον χορό που έμαθαν από τους μεγαλύτερους. Οι πλατείες γεμίζουν τραπέζια, οι γειτονιές μουσικές, γέλια και χαμόγελα και οι κοινότητες αποκτούν ξανά, έστω για λίγο, τον κόσμο που έχασαν μέσα στη χρονιά.
Στη Σιάτιστα αυτό γίνεται πάνω στη σέλα. Στη Βλάστη μέσα στον μεγάλο κύκλο του Τρανού Χορού. Στη Σαμαρίνα με τον «Τσιάτσιο». Τρεις από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες ενός Δεκαπενταύγουστου που στη Δυτική Μακεδονία εξακολουθεί να σημαίνει επιστροφή, αντάμωμα και παράδοση.
Τόποι που τον υπόλοιπο χρόνο βλέπουν τον κόσμο τους να λιγοστεύει γεμίζουν ξανά φωνές, παρέες και νέους ανθρώπους. Σε μια Δυτική Μακεδονία που «αιμορραγεί» πληθυσμιακά, ακόμη κι αυτές οι ημέρες μοιάζουν με ένα μικρό «φιλί της ζωής».
Το μεγάλο ζητούμενο, ωστόσο, είναι αυτή η επιστροφή να μη διαρκεί μόνο λίγες ημέρες τον Αύγουστο. Η Δυτική Μακεδονία πρέπει να μπορέσει να κρατήσει τους νέους της και να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε όσοι έφυγαν να μπορούν να επιστρέψουν μόνιμα και να χτίσουν ξανά τη ζωή τους στον τόπο τους. Για να υπάρχει και η επόμενη γενιά που θα πάρει τη θέση της στον κύκλο, στην παρέα, στο χωριό.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
