Λιγότεροι νέοι, συρρίκνωση των πανεπιστημίων και ανάγκη άμεσων πολιτικών για πληθυσμιακή και κοινωνική αναστροφή
Η δημογραφική κρίση της Ελλάδας αποτυπώνεται πλέον με αριθμούς που δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ακαδημαϊκής ομάδας εργασίας στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο αριθμός των υποψηφίων στις Πανελλαδικές Εξετάσεις αναμένεται να μειωθεί δραματικά τις επόμενες δεκαετίες. Το 2040 οι υποψήφιοι εκτιμάται ότι θα περιοριστούν στους 35.000, από περίπου 75.000 σήμερα, γεγονός που αντανακλά τη συνεχή μείωση του πληθυσμού και προοιωνίζεται βαθιές αλλαγές στο εκπαιδευτικό και κοινωνικό τοπίο της χώρας.
Την εικόνα αυτή περιγράφει ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών Χρήστος Μπούρας, μέλος της συγκεκριμένης ομάδας εργασίας, επισημαίνοντας ότι τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί οδηγούν σε δυσοίωνες προβλέψεις για το μέλλον της ανώτατης εκπαίδευσης και της ελληνικής κοινωνίας συνολικά. Όπως σημειώνει, η μείωση των υποψηφίων δεν αποτελεί απλώς ένα εκπαιδευτικό ζήτημα, αλλά ένδειξη μιας ευρύτερης δημογραφικής κατάρρευσης, η οποία, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, θα οδηγήσει σε απρόβλεπτες συνέπειες από το 2035 και μετά. Στο πλαίσιο αυτό, δεν αποκλείεται η εξαφάνιση πανεπιστημιακών τμημάτων, καθώς η συρρίκνωση του φοιτητικού πληθυσμού θα καταστήσει μη βιώσιμη τη λειτουργία πολλών ακαδημαϊκών δομών.
Ο ίδιος, μέσα από δημόσιες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών, έχει επανειλημμένα αναδείξει το δημογραφικό ως ένα από τα πιο κρίσιμα προβλήματα της χώρας. Ωστόσο, όπως τονίζει, η πολιτεία δεν έχει ανταποκριθεί με την απαιτούμενη σοβαρότητα και στρατηγική. Η απουσία μιας συνεκτικής πολιτικής για τον πληθυσμό, την οικογένεια και τη μετανάστευση επιτείνει το πρόβλημα και περιορίζει τις δυνατότητες αναστροφής των τάσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην έλλειψη πολιτικής ενσωμάτωσης μεταναστών, επισημαίνοντας ότι μια χώρα που έχει βιώσει μαζικά μεταναστευτικά ρεύματα στο παρελθόν οφείλει να αντιμετωπίζει το ζήτημα του πληθυσμού με ρεαλισμό και στρατηγική. Κατά τον ίδιο, η Ελλάδα θα πρέπει να ασχοληθεί ουσιαστικά με την αναπλήρωση του ανθρώπινου δυναμικού που έχει χάσει, όχι με αποσπασματικά μέτρα, αλλά με ολοκληρωμένες πολιτικές που θα συνδυάζουν κοινωνική συνοχή, οικονομική ανάπτυξη και εκπαιδευτικές προοπτικές.
Ως παράδειγμα ενεργητικής προσέγγισης, ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών αναφέρεται στις πρωτοβουλίες του ιδρύματος για διεθνοποίηση των σπουδών. Το πανεπιστήμιο έχει προχωρήσει στη δημιουργία παραρτημάτων στο εξωτερικό και ειδικότερα στην Κίνα, επιδιώκοντας την προσέλκυση ξένων φοιτητών στην Ελλάδα. Κάθε χρόνο, περίπου 100 Κινέζοι φοιτητές έρχονται στη χώρα, ενώ ο στόχος είναι η αύξηση αυτού του αριθμού σε 1.000 ή 1.500, ώστε να καλυφθεί μέρος των απωλειών που προκαλεί η δημογραφική συρρίκνωση. Όπως σημειώνει, τέτοιες πρωτοβουλίες δεν υποκαθιστούν την ανάγκη εθνικής στρατηγικής, αλλά αποτελούν ενδεικτικό παράδειγμα του πώς τα πανεπιστήμια επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της πληθυσμιακής μείωσης.
Παράλληλα, ο ίδιος υπογραμμίζει ότι το κρίσιμο ζήτημα για τη δημογραφική επιβίωση της χώρας δεν είναι μόνο η προσέλκυση φοιτητών από το εξωτερικό, αλλά κυρίως η διαμόρφωση πολιτικών που θα ενισχύουν την παραμονή των νέων στην Ελλάδα και τη δημιουργία οικογένειας. Η στήριξη της οικογένειας, όπως τονίζει, δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές διακηρύξεις, αλλά πρέπει να μεταφράζεται σε συγκεκριμένες πολιτικές για την εργασία, την κατοικία, την πρόσβαση σε παιδικούς σταθμούς και τις κοινωνικές υποδομές. Χωρίς τέτοιες παρεμβάσεις, η διαρροή του ανθρώπινου δυναμικού θα συνεχιστεί, υπονομεύοντας τις προοπτικές ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.
Ο Χρήστος Μπούρας διευκρινίζει ότι η ανησυχία του δεν αφορά αποκλειστικά το μέλλον του Πανεπιστημίου Πατρών, το οποίο χαρακτηρίζει ισχυρό ίδρυμα με φιλοδοξία περαιτέρω ενίσχυσης. Το ζήτημα, όπως τονίζει, είναι ευρύτερο και αφορά το σύνολο του ελληνικού πανεπιστημιακού συστήματος και της κοινωνίας. Η μείωση των υποψηφίων στις Πανελλαδικές δεν αποτελεί απλώς ένα στατιστικό δεδομένο, αλλά προειδοποίηση για τις βαθιές αλλαγές που έρχονται.
Καθώς η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο έντονων δημογραφικών μεταβολών, οι προβλέψεις για το 2040 λειτουργούν ως καμπανάκι κινδύνου. Η αντιμετώπιση του δημογραφικού δεν μπορεί να αναβάλλεται, ούτε να περιορίζεται σε αποσπασματικές πολιτικές. Αντίθετα, απαιτείται μια συνολική στρατηγική που θα συνδέει την εκπαίδευση, την οικονομία, την κοινωνική πολιτική και τη μετανάστευση. Διαφορετικά, οι Πανελλαδικές του μέλλοντος ενδέχεται να αποτελέσουν το πιο σαφές σύμπτωμα μιας χώρας που συρρικνώνεται, όχι μόνο πληθυσμιακά, αλλά και αναπτυξιακά.
Όλγα Τουφεγγοπούλου – www.xronos-kozanis.gr
