Τι δείχνουν τα στοιχεία της Eurostat για κόστος κατοικίας ποιότητα στέγασης και αντοχές των νοικοκυριών
Η εικόνα της στέγασης στην Ευρώπη χαρακτηρίζεται από έντονες διαφοροποιήσεις ανά χώρα ως προς το κόστος την ποιότητα και την προσβασιμότητα. Μέσα σε αυτό το μωσαϊκό η Ελλάδα ξεχωρίζει όχι για θετικούς δείκτες αλλά για τη συσσώρευση πιέσεων στα νοικοκυριά όπως προκύπτει από την έκθεση Housing in Europe – 2025 edition της Eurostat. Τα στοιχεία αποτυπώνουν μια χώρα με σχετικά χαμηλό κόστος κατοικίας σε ευρωπαϊκή σύγκριση αλλά με δυσανάλογα υψηλή επιβάρυνση για τους πολίτες ιδιαίτερα για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το 68% των πολιτών ζει σε ιδιόκτητη κατοικία ποσοστό που παραμένει σταθερό τα τελευταία χρόνια. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με υψηλά ποσοστά ιδιοκατοίκησης γεγονός που ιστορικά λειτουργούσε ως δίχτυ κοινωνικής προστασίας. Ωστόσο η ιδιοκτησία δεν συνεπάγεται και οικονομική ασφάλεια. Αντιθέτως τα στοιχεία δείχνουν ότι η κατοικία μετατρέπεται σε βασική πηγή οικονομικής πίεσης για τα ελληνικά νοικοκυριά.
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο αφορά τη συμμετοχή του κόστους στέγασης στο διαθέσιμο εισόδημα. Στην Ελλάδα το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών κατευθύνεται στην κάλυψη στεγαστικών αναγκών ποσοστό μακράν το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ανέρχεται στο 19%. Η απόκλιση αυτή δεν εξηγείται από υψηλές τιμές κατοικίας αλλά από τα χαμηλά εισοδήματα γεγονός που καθιστά τη στέγη δυσανάλογα βαριά οικονομική υποχρέωση.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν εξεταστούν τα στοιχεία για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές. Το 43% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζει σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις σε στεγαστικά δάνεια ενοίκια ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ με τεράστια απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 9%. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει τη σωρευτική επίδραση της μακροχρόνιας οικονομικής κρίσης της ενεργειακής ακρίβειας και της χαμηλής αγοραστικής δύναμης.
Στον τομέα της ποιότητας στέγασης η Ελλάδα εμφανίζει επίσης κρίσιμους δείκτες. Το 19% του πληθυσμού δηλώνει ότι αδυνατεί να διατηρήσει την κατοικία του επαρκώς θερμαινόμενη ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ευρώπη και ισότιμο με αυτό της Βουλγαρίας. Η ενεργειακή φτώχεια παραμένει δομικό πρόβλημα ιδιαίτερα σε παλαιά κτίρια και σε περιοχές με ψυχρότερο κλίμα επιβαρύνοντας περαιτέρω τα νοικοκυριά.
Παράλληλα η Ελλάδα καταγράφει χαμηλά ποσοστά υποκατοίκησης μόλις 13% έναντι 33% στην ΕΕ γεγονός που υποδηλώνει ότι τα περισσότερα νοικοκυριά ζουν σε κατοικίες που αντιστοιχούν οριακά στις ανάγκες τους χωρίς πλεονάζον χώρο. Την ίδια στιγμή το πρόβλημα του υπερπληθυσμού δεν είναι τόσο έντονο όσο σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης γεγονός που δείχνει ότι το πρόβλημα στη χώρα δεν είναι τόσο η επάρκεια χώρου όσο η οικονομική βιωσιμότητα της κατοικίας.
Στο πεδίο των τιμών η Ελλάδα αποτελεί ιδιόμορφη περίπτωση. Οι τιμές κατοικίας σε επίπεδο χώρας παραμένουν χαμηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά περίπου 29%. Ωστόσο αυτή η εικόνα συγκαλύπτει τις ισχυρές αυξήσεις σε αστικά κέντρα και τουριστικές περιοχές αλλά και το γεγονός ότι τα εισοδήματα δεν ακολουθούν αντίστοιχη ανοδική πορεία. Οι τιμές ενοικίων στην Ελλάδα είναι η μοναδική περίπτωση στην ΕΕ όπου καταγράφεται συνολική μείωση από το 2010 έως το 2024 κατά 16% στοιχείο που συνδέεται περισσότερο με την κατάρρευση της προηγούμενης δεκαετίας παρά με βελτίωση της σημερινής κατάστασης.
Στον κατασκευαστικό τομέα η Ελλάδα εμφανίζει από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ευρώπη. Η συμμετοχή της οικοδομής στο ακαθάριστο προστιθέμενο προϊόν ανέρχεται μόλις στο 2,2% έναντι 5,5% στην ΕΕ. Παράλληλα η επένδυση σε κατοικίες αντιστοιχεί στο 2,6% του ΑΕΠ ποσοστό από τα χαμηλότερα στην Ένωση γεγονός που δείχνει περιορισμένη παραγωγή νέου στεγαστικού αποθέματος.
Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία της Eurostat είναι ότι η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σύνθετη στεγαστική κρίση που δεν ορίζεται μόνο από τις τιμές αλλά κυρίως από τη σχέση εισοδήματος και κόστους ζωής. Η στέγη παραμένει ιδιόκτητη για την πλειονότητα των πολιτών αλλά ταυτόχρονα οικονομικά δυσβάσταχτη ενεργειακά ευάλωτη και κοινωνικά επισφαλής.
Σε μια Ευρώπη όπου οι ανισότητες στη στέγαση διευρύνονται η ελληνική περίπτωση αναδεικνύει την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές στήριξης ενεργειακής αναβάθμισης και ενίσχυσης του εισοδήματος. Διαφορετικά η κατοικία από θεμέλιο κοινωνικής συνοχής κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μόνιμη πηγή κοινωνικής πίεσης.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
