του Ευστάθιου Χιώτη
Πρόλογος
Η αντιλιγνιτική πολιτική, η οποία εξαγγέλθηκε στον ΟΗΕ το 2019 από τον Πρωθυπουργό κύριο Μητσοτάκη, με επίδειξη περιβαλλοντικής ευαισθησίας, ολοκληρώνεται εντός του 2026. Ο αφανισμός δημόσιων επενδύσεων πολλών δις, η απόλυση χιλιάδων εργαζόμενων και η μεταβίβαση στη ιδιωτικοποιημένη, πολυεθνική ΔΕΗ τεράστιων εκτάσεων αγροτικής γης που είχε απαλλοτριωθεί υπέρ του Δημοσίου αποκλειστικά για τη λιγνιτική εκμετάλλευση είναι χωρίς προηγούμενο και δημιουργούν ερωτήματα νομιμότητας. Και όλα αυτά εν μέσω ενεργειακών κρίσεων που κόστισαν επτά δις το 2021-22 και αναδεικνύουν σήμερα την Ελλάδα σε ευρωπαϊκή πρωταθλήτρια της ακρίβειας στην ηλεκτρική ενέργεια.
Αντί για κοινωνικό διάλογο και υπεύθυνη τεκμηρίωση, ακούσαμε μόνο συνθήματα από υπουργούς: ο λιγνίτης είναι βαρίδι, ο λιγνίτης είναι ακριβό σπορ, να τελειώνουμε με το λιγνίτη, με τρόπο που δεν θα ξανανοίξει ποτέ˙ και το κορυφαίο «Εάν είχαμε κλείσει τα εργοστάσια λιγνίτη και συνεχίζαμε να πληρώνουμε τους εργαζόμενους, θα μας κόστιζαν λιγότερο!» Και τα συνθήματα αυτά διανθίστηκαν στη Βουλή και στον Τύπο με κατηγορίες για ψέματα και fake news. Έχω αναφερθεί σ’ αυτά σε πρόσφατο άρθρο και δεν θα τα επαναλάβω.
Σήμερα πλέον οι κυβερνητικές επιλογές αποκαλύπτουν τα βαθύτερα αίτια της απολιγνιτοποίησης και αποτελούν αντικείμενο αυτού του άρθρου. Θα περιοριστώ στη περιγραφή των πολιτικών επιλογών, και αφήνω στη κρίση σας την εξαγωγή συμπερασμάτων.
Τα στάδια απολιγνιτοποίησης προ του 2019
Διακηρυγμένος αυτοσκοπός η βαθμιαία αποκατάσταση λιγνιτικών εδαφών για επανακαλλιέργεια.
Πριν από πενήντα χρόνια ο επιστημονικός κόσμος είχε αποκρυσταλλώσει όραμα βαθμιαίας απολιγνιτοποίησης με παράλληλη αποκατάσταση των λιγνιτικών εδαφών για επανακαλλιέργεια. Ήταν ένα από τα αντικείμενα Συνεδρίου του 1977 (Το ενεργειακό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας σήμερα), με εισηγήσεις του Γεωργίου Ανδρεάκου, τέως Γενικού Διευθυντή ΛΙΠΤΟΛ και του Γεωργίου Γκρος, Καθηγητή ΕΜΠ, Τεχνικού Συμβούλου ΔΕΗ.
Ο Γκρος τόνιζε ότι τα λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδας αναπτύχθηκαν μέσα σε μια περιοχή καθαρά γεωργοκτηνοτροφικού χαρακτήρα και θα πρέπει να επιδιωχθεί, όπου και εφόσον είναι δυνατό, η επαναδημιουργία γεωργικά ή κτηνοτροφικά, εκμεταλλεύσιμης γης. Επισήμανε ότι οι νέες γεωργικές επιφάνειες μπορούν να επιμεριστούν σε μεγάλα αγροτεμάχια και έτσι να γίνει δυνατή η εκμηχάνιση της εκμεταλλεύσεως. Και συμπέρανε ότι «είναι βέβαιο ότι πολύ σύντομα θα επανέλθει η κατεστραμμένη φύση σε μια οικολογικά μελετημένη και λειτουργούσα περιοχή, ένα παράδειγμα, το πρώτο στη Χώρα, εξυγειάνσεως μιάς βιομηχανικής ερήμου, ένα πρότυπο κατασκευασμένης φύσης».
Προβλέψεις λογικές, αλλά υπεραισιόδοξες με τα σημερινά δεδομένα, γιατί διαχρονικά η Πολιτεία αδιαφόρησε και τελικά προτίμησε στη θέση της βιομηχανικής ερήμου την «έρημο φωτοβολταϊκών» σε τεράστιες εκτάσεις που παραχώρησε άνευ όρων και χωρίς ανταλλάγματα στην πολυεθνική ΔΕΗ, αντί των φυσικών δικαιούχων, των αγροτών, οι οποίοι θα πρέπει να αρκεστούν σε εκτάσεις «αναψυχής» και αναδάσωσης.
Ο Ανδρεάκος επισήμανε ότι το Κράτος έχει υποχρέωση να προχωρήσει με ειδική Νομοθεσία προς την αξιοποίηση περιοχών οι οποίες ανήκουν σ’ αυτό για δημιουργία μεγάλων υποδειγματικών εκμεταλλεύσεων. Τέτοια περιοχή είναι η λιγνιτική λεκάνη Πτολεμαΐδας εκτάσεως 120.000 στρεμμάτων. Παρουσίασε επίσης σε χάρτη λιγνιτικές περιοχές εκτάσεως τριάντα χιλιάδων στρεμμάτων, οι οποίες θα μπορούσαν να παραδοθούν για επανακαλλιέργεια μέχρι το 1991. Θα ήταν ασυγχώρητο, έγραφε, μια που η έκταση αυτή εμφανίζεται με μοναδικό ιδιοκτήτη το Κράτος, να μείνει χωρίς έγκαιρο προγραμματισμό για την αρίστη χρησιμοποίηση από κάθε άποψη.
Πρώτο βήμα αλλοτρίωσης: ο σφετερισμός εκτάσεων του δημοσίου από τη ΔΕΗ
Το ενεργητικό της ΔΕΗ υπήρξε στόχος από το πρώτο ήδη μνημόνιο. Ειδικότερα, τα λιγνιτικά εδάφη που είχαν απαλλοτριωθεί υπέρ του Δημοσίου επιχειρήθηκε σε πρώτη φάση να θεωρηθούν περιουσία της ΔΕΗ, που θα ήταν ευάλωτη σε επόμενη φάση.
Αίτηση της ΔΕΗ το 2011 για ακύρωση της υπέρ του Δημοσίου απαλλοτρίωσης
Αίτηση της ΔΕΗ στις 11 Οκτωβρίου 2011 προς το ΣτΕ (Συμβούλιο της Επικρατείας) με την οποία η αιτούσα εταιρεία επιδιώκει να ακυρωθεί η υπ’ αριθμ. Δ9/Δ/Φ53/20643/3785/7.9.2011 απόφαση του Γενικού Γραμματέα Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής και κάθε άλλη σχετική πράξη ή παράλειψη της Διοικήσεως.
Απόφαση ΣτΕ 2515/2013
Το ΣτΕ δέχθηκε την κρινόμενη αίτηση κατά πλειοψηφία και ακύρωσε εν μέρει την Δ9/Δ/Φ53/20643/3785/7.9.2011 (ΦΕΚ ΑΑΠ 234/14.9.2011) απόφαση του Γενικού Γραμματέα Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Κατά τη γνώμη της Παρέδρου Θ. Ζιάμου, η προσβαλλόμενη πράξη πρέπει να ακυρωθεί καθ’ ο μέρος κηρύσσει απαλλοτρίωση υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και όχι υπέρ της ΔΕΗ που υποχρεούται στην καταβολή των δαπανών της. Κατόπιν αυτών αποβαίνει περιττή η εξέταση των λοιπών λόγων ακυρώσεως. Η διάσκεψη έγινε στην Αθήνα στις 6 Ιουνίου 2012 και η απόφαση δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 26ης Ιουνίου 2013 Απόφαση κατά πλειοψηφία, μειοψηφούντος του Προέδρου (ΣτΕ 2515/2013).
Τροπολογία Μανιάτη-Χάρδούβελη στο Νόμο 4273 περί Δημιουργία νέας καθετοποιημένης εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας
Στο Νόμο 4273/2014 για τη δημιουργία νέας καθετοποιημένης εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας προστέθηκε ως άρθρο 15 η τροπολογία Μανιάτη – Χαρδούβελη:
«Η αναγκαστική απαλλοτρίωση ακινήτων και η σύσταση εμπραγμάτων δικαιωμάτων υπέρ αυτών, για τις ανάγκες εκμετάλλευσης στερεών καυσίμων (λιγνίτη, τύρφης κλπ) σε περιοχές, όπου έχουν παραχωρηθεί αποκλειστικά δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης στη Δ.Ε.Η. Α.Ε., δυνάμει των διατάξεων του Ν.Δ. 4029/1959 (ΦΕΚ250/Α), του Ν. 134/1975 (ΦΕΚ 180/Α) κ.α., καθώς και των αποφάσεων, που έχουν εκδοθεί κατ’ εξουσιοδότηση των ανωτέρω διατάξεων, κηρύσσονται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 128-138 του Ν.Δ. 210/1973 «Περί Μεταλλευτικού Κώδικος» (ΦΕΚ 277/Α), υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, με δαπάνες του αιτούντος την κήρυξη της απαλλοτρίωσης».
Το άρθρο έχει γενική ισχύ, αφορά και τις παλιότερες απαλλοτριώσεις και λαμβάνει υπόψη του ότι το δικαίωμα εκμετάλλευσης του λιγνίτη έχει εξαιρεθεί υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, οπότε μετά το πέρας της εκμετάλλευσης, οι απαλλοτριωμένες εκτάσεις ακολουθούν την τύχη του μεταλλείου, το οποίο ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο. Η ιδιομορφία αυτή δεν είχε ληφθεί υπόψη στην απόφαση 2515/2013 του ΣτΕ και θεραπεύεται με την τροπολογία.
Το σκεπτικό της τροπολογίας είναι:
«Με την προτεινόμενη διάταξη ρυθμίζεται ένα ιδιαίτερα σημαντικό θέμα, το οποίο έχει προκύψει σε σχέση με τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις εδαφικών εκτάσεων για τις ανάγκες εκμετάλλευσης στερεών καυσίμων (λιγνίτη, τύρφης κλπ) σε περιοχές, όπου έχουν παραχωρηθεί αποκλειστικά δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης στη Δ.Ε.Η. Α.Ε. Οι απαλλοτριώσεις αυτές κηρύσσονται σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 128-138 του Ν.Δ. 210/1973 «Περί Μεταλλευτικού Κώδικος», στις οποίες γίνεται μνεία μόνο σχετικά με τον αιτούντα την κήρυξη της απαλλοτρίωσης (ο μεταλλειοκτήτης ή ο διάδοχος αυτού ή οποιοσδήποτε έλκει δικαιώματα εκμετάλλευσης από τους προηγούμενους) και όχι σε σχέση με τον υπέρ ου η απαλλοτρίωση».
Κονοβουλετική ερώτηση προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας το 2016
Στην αποκορύφωση του τρίτου μνημονίου, η κυβέρνηση επιδεικτικά αγνοεί την τροπολογία Μανιάτη – Χαρδούβελη και επικαλείται την απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας. Σε ερώτηση προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας (4487/5-4-2016) από βουλευτές του ΚΚΕ για την επαναπόδοση εξορυχθέντων εδαφών από την ΔΕΗ ΑΕ αποκαλύπτονται οι διαχρονικές προσπάθειες της ΔΕΗ με νομοθετική υποστήριξη των κυβερνήσεων από το 2001 να οικειοποιηθεί τα λιγνιτικά εδάφη εις βάρος των αγροτών. Υποτίθεται χάριν της ισχυρής θέσης της στο Χρηματιστήριο, στη πράξη όμως για την καταστρατήγηση του βασικού όρου της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, την απόδοση των λιγνιτικών εδαφών στο Δημόσιο, μετά την εκμετάλλευση.
Η απάντηση του Υπουργού κ. Π. Σκουρλέτη είναι αποκαλυπτική έως εξομολογητική. Υποστηρίζεται ότι σύμφωνα με το ν. 2941/2001, η ΔΕΗ δεν έχει υποχρέωση παραχώρησης, χωρίς αντάλλαγμα, στο δημόσιο των εκτάσεων που αποκτηθήκαν με οποιονδήποτε τρόπο για την εκμετάλλευση στερεών καυσίμων. Η επαναπόδοση χωρίς αντάλλαγμα των αποκατεστημένων εδαφών της ΔΕΗ στο δημόσιο μπορεί να λάβει χώρα έπειτα από νομοθετική ρύθμιση, η οποία όμως δεν θα πρέπει να ζημιώσει οικονομικά τη δημόσια επιχείρηση. Επίσης το ΥΠΕΝ αναγνωρίζει την αναγκαιότητα της αξιοποίησης των ανεκμετάλλευτων εκτάσεων της ΔΕΗ καθώς και την αναγκαιότητα ενίσχυσης των τοπικών κοινωνιών. Περιέργως, το άρθρο 15 του Ν.4273/2014 δεν ελήφθη υπόψιν στην ανωτέρω απάντηση του ΥΠΕΝ κ. Π. Σκουρλέτη το 2016.
Βέβαια, χάρις στην τροπολογία Μανιάτη – Χαρδούβελη, όταν το 2018 χρειάστηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση έκτασης 188.241,60 m2 (ΟΑ11) για την αποκατάσταση της ευστάθειας των πρανών στην περιοχή της κατολίσθησης του Ορυχείου Αμυνταίου συνεδρίασε το Δ.Σ. της ΔΕΗ Α.Ε στις 04.09.2018 σε τακτική συνεδρίαση το Δ.Σ. και αποφάσισε ΟΜΟΦΩΝΑ να απαλλοτριωθούν αναγκαστικά υπέρ του Δημοσίου και με δαπάνες της ΔΕΗ Α.Ε. εκτάσεις συνολικού εμβαδού 188.241,60 m2 (Απαλλοτρίωση ΟΑ11) με τα συστατικά και παραρτήματα για τις ανάγκες των εκμεταλλεύσεων του ΛΚΔΜ.
Παρά ταύτα, στη Γενική Συνέλευση των μετόχων στις 28-06-2019, αναφέρθηκε η αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας, λογιστικής αξίας άνω του 1,1 δις και ανακοινώθηκε η ίδρυση δύο θυγατρικών για Διαχείριση και Ανάπτυξη με προοπτική άντλησης 150 εκατ. το 2020. Δηλώθηκε επίσης ότι πλειοψηφία του Δημοσίου στο μετοχικό κεφάλαιο δεν χρειάζεται, αντίθετα είναι προτιμότερη η μειοψηφία.
Εθεωρείτο μάλιστα το 2017 ότι «Η ένταξη της ΔΕΗ στο λεγόμενο Υπερταμείο αποτελεί σημαντική διαρθρωτική αλλαγή, η οποία υπό προϋποθέσεις μπορεί να έχει θετική επίπτωση, με την έννοια ότι θα στηρίξει και θα ενισχύσει τα εταιρικά χαρακτηριστικά της λειτουργίας της, χωρίς τις αγκυλώσεις και τον ασφυκτικό εναγκαλισμό του δημοσίου».
Με αυτές τις συνθήκες διαφαίνεται ότι η ακίνητη περιουσία της ΔΕΗ ήταν για το Υπερταμείο το «πετράδι του στέμματος».
Βέβαια, η ιδέα αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας της ΔΕΗ κυριάρχησε από την πρώτη δεκαετία του 2000. Σε δημοσίευμα του 2007 τονίζεται ότι «η ΔΕΗ είναι από τους φορείς του Δημοσίου που έχει καθυστερήσει σημαντικά να προχωρήσει στην αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας της, σε αντίθεση με ό,τι πράττουν ανταγωνιστικές εταιρείες ενέργειας του εξωτερικού, όπως η ισπανική Endesa, η οποία έχει προχωρήσει στην αξιοποίηση και ανάπτυξη εκτάσεων χιλιάδων στρεμμάτων. Υπολογίζεται επίσης ότι η ΔΕΗ ελέγχει 563.000 στρέμματα σε όλη τη χώρα.
Σημείο καμπής η κατάργηση της τροπολογίας Μανιάτη-Χαρδούβελη από την Κυβέρνηση Μητσοτάκη (2020).
Το 2020 έγινε το επόμενο βήμα και η τροπολογία Μανιάτη – Χαρδούβελη καταργήθηκε αθόρυβα με άσχετο νομοσχέδιο (Εκσυγχρονισμός της Χωροταξικής και Πολεοδομικής Νομοθεσίας και άλλες διατάξεις, άρθρο 168, Ν4759/9-Δεκ. 2020, ΦΕΚ 245Α).
Η ΔΕΗ κυρία των εκτάσεων (2021)
Άνοιξε έτσι η λεωφόρος της κατ’ όνομα «Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης» και το 2021 με το άρθρο 29 του Ν4872/10-12-2021 η ΔΕΗ κηρύχθηκε κυρία των εκτάσεων εκμετάλλευσης εντός των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης.
Το Προεδρικό Διάταγμα 333/ΦΕΚ278, 20-12-2000 προέβλεπε στο άρθρο 8 ότι η συμμετοχή του Ελληνικού Δημοσίου στο εκάστοτε μετοχικό κεφάλαιο της ΔΕΗ δεν μπορεί να είναι κατώτερη του 51%. Σε περίπτωση που η συμμετοχή άλλου μετόχου υπερβεί συνολικά το 5%, δεν θα έχει δικαίωμα παράστασης και ψήφου για το ποσοστό που υπερβαίνει το 5%. Και όμως ο νόμος αυτός αγνοήθηκε. Με απόφαση έκτακτης γενικής Συνέλευσης της ΔΕΗ στις 2021-10-19 η πλειοψηφία στο μετοχικό κεφάλαιο η πέρασε στους ιδιώτες, ενώ μέχρι τότε το Δημόσιο διατηρούσε την πλειοψηφία (51%) .
Ακολούθησε κύρωση προγραμματικής συμφωνίας (Ν4956/19-7-2022, ΦΕΚ 140A) με την οποία το Δημόσιο ανέλαβε να κάνει με κοινοτικό πρόγραμμα την αποκατάσταση λιγνιτικών εδαφών που όφειλε να είχε κάνει η ΔΕΗ με δαπάνες της.
Επίλογος: Η ΔΕΗ των Επενδυτικών Ταμείων, οι σταθμοί φυσικού αερίου και ο κάθετος άξονας
Στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ για το Κλίμα στις 23 Σεπτεμβρίου 2019 ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δεσμεύτηκε να κλείσουν οι λιγνιτικές μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι το 2028, πράγμα που επισπεύσθηκε από τη ΔΕΗ μέχρι το 2026. Αναφέρθηκε στα ακραία καιρικά φαινόμενα ως συνέπεια της κλιματικής αλλαγής και ένα παρόμοιο φαινόμενο που ανέφερε ήταν η καταστροφική πυρκαγιά στο Μάτι. Ελλείψει άλλων επιχειρημάτων, επικαλέστηκε ένα πολύνεκρο οδυνηρό γεγονός, αποτέλεσμα ολιγωρίας των Αρχών και της πολεοδομικής αναρχίας, για να δικαιολογήσει μια ακραία ενεργειακή επιλογή. Να συμπεράνουμε ότι η απολιγνιτοποίηση έγινε ως διασφάλιση επανάληψης παρόμοιων φαινομένων;
Όσον αφορά στη χρησιμοποίηση άνθρακα για την ηλεκτροπαραγωγή στην Ευρώπη την εποχή της εξαγγελίας απολιγνιτοποίησης, ακριβή στοιχεία δίνει έγκυρη δημοσίευση. Σύμφωνα με αυτή, το 2016 η ΕΕ εξόρυξε 371 εκατομμύρια τόνους λιγνίτη, 87 εκατομμύρια τόνους σκληρού λιθάνθρακα και εισήγαγε 167 εκατομμύρια τόνους˙ συνολικά 625 εκατομμύρια τόνοι το 2016 . Ο άνθρακας ήταν υπεύθυνος για το 25% της ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Εκτιμάται επίσης ότι ο τομέας του άνθρακα στην Ευρώπη απασχολούσε το 2020 περίπου 237.000 άτομα. Στην Ελλάδα σήμερα κλείνουμε την Πτολεμαΐδα για πέντε εκατομμύρια τόνους το χρόνο και διπλασιάζουμε τη κατανάλωση φυσικού αερίου, με το πρόσχημα της κλιματικής αλλαγής. Οι αριθμοί δίνουν το μέτρο αξιοπιστίας του επιχειρήματος, που συγκαλύπτει τη πραγματική σκοπιμότητα της απολιγνιτοποίησης.
Η εξαγγελία λειτούργησε κατ’ αρχήν ως πρόσκληση για επενδύσεις στο φυσικό αέριο, με δημόσια δέσμευση το κλείσιμο των λιγνιτικών σταθμών. Με διαφορά ολίγων ημερών από την εξαγγελία του Πρωθυπουργού στον ΟΗΕ θεμελιώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2019 ο σταθμός βάσεως συνδυασμένου κύκλου με καύσιμο φυσικό αέριο (CCGT), στον Άγιο Νικόλαο Βοιωτίας. Ο πρωθυπουργός, δέκα ημέρες μετά την αποκήρυξη του λιγνίτη στον ΟΗΕ, τοποθέτησε το θεμέλιο λίθο, μαζί με τον Πρόεδρο και Διευθύνοντα Σύμβουλο της MYTILINEOS, Ευ. Μυτιληναίο. Αφήνω στη κρίση σας το ενδεχόμενο συνεννοήσεων αρκετά πριν από την αναγγελία στον ΟΗΕ. Το ένα χέρι νίβει το άλλο. Η απολιγνιτοποίηση εξυπηρετεί την κυβέρνηση για άδηλους σκοπούς την εποχή εκείνη – σήμερα έχουν αποκαλυφθεί – και νέοι Έλληνες επενδυτές μπαίνουν δυναμικά στην ηλεκτροπαραγωγή.
Αυτό όμως ήταν για ικανοποίηση εγχώρια, σε μικρή σχετικά κλίμακα. Με το προπέτασμα αυτό άνοιξε ο δρόμος για τη μεγάλη φιλοδοξία. Προηγήθηκε η απαλλαγή από το λιγνίτη που είναι «βαρίδι», ώστε οι ξένοι επενδυτές να πάρουν τη μερίδα του λέοντος: μεγάλα και αποσβεσμένα υδραυλικά έργα, τεράστιες εκτάσεις λιγνιτικών γαιών με έτοιμη αδειοδότηση για βιομηχανικές επενδύσεις, και τη ραχοκοκαλιά των ηλεκτρικών δικτύων. Και όλα αυτά με χιλιάδες εργαζόμενους απολυμένους, όπως το είχε προγράψει υπουργός, λέγοντας το 2019 «Εάν είχαμε κλείσει τα εργοστάσια λιγνίτη και συνεχίζαμε να πληρώνουμε τους εργαζόμενους, θα μας κόστιζαν λιγότερο!».
Με την πρόσφατη αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της ΔΕΗ, γνωρίζουμε μερικούς από αυτούς για ποιους προοριζόταν ο μόσχος ο σιτευτός»: CVC Capital Partners, BlackRock, Covalis Capital, Vanguard Group.
Διαφαίνεται πλέον εκ των υστέρων ότι ο ενεργειακός χάρτης των ημερών μας σχεδιάστηκε από το 2019. Η πίτα μοιράστηκε στα τρία. Η απολιγνιτοποίηση ήταν προϋπόθεση για τη μεταφορά της πλειοψηφίας της ΔΕΗ σε ξένα επενδυτικά ταμεία που την χρησιμοποιούν για τα σχέδια τους στα Βαλκάνια. Ικανοποιήθηκε η απληστία των εταιριών με παραχώρηση στη ΔΕΗ δημόσιας γης, με τρόπο που να καταδικαστεί ο λιγνίτης δια παντός. Προσωπικά δε νοιώθω υπερήφανος γι’ αυτό, αντίθετα ίσως με τους πρωτεργάτες.
Βέβαια, η στοχοποίηση της περιουσίας της ΔΕΗ είναι εγχείρημα που ξεκίνησε εν δυνάμει από το 2000. Σ’ αυτό συνέτεινε αποφασιστικά η πολιτική απροθυμία διεκδίκησης δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών, όπως ίσχυσε για χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
Η εξάρτηση της ηλεκτρικής ενέργειας από το ακριβό εισαγόμενο φυσικό αέριο έδωσε ένα μεταβατικό ρόλο στους σταθμούς φυσικού αερίου οι οποίοι κρατήθηκαν εκτός ΔΕΗ, και εκφράζουν πικρία για άνισο ανταγωνισμό. Από την πλευρά παραγωγού από φυσικό αέριο περιγράφονται οι δυσκολίες εν μέσω ενεργειακών κρίσεων να προσφέρουν στους καταναλωτές σταθερό τιμολόγιο, διότι δεν διαθέτουν «χαρτοφυλάκιο παραγωγής στο οποίο να συμπεριλαμβάνονται πηγές χαμηλού συνολικού κόστους, π.χ. μεγάλα και αποσβεσμένα υδροηλεκτρικά». Μοναδικό πλεονέκτημα της ΔΕΗ, που της παραχωρήθηκε χωρίς επιβάρυνση, σε συνδυασμό με «πελατολόγιο εκατομμυρίων οικιακών πελατών για τους οποίους δεν έχει πληρώσει κάποιο κόστος κτήσης». Το γεγονός θεωρείται «άνισος ανταγωνισμός» και θα πρέπει στην πράξη «να το αλλάξουμε όσο πιο γρήγορα, οπότε τόσο πιο γρήγορα θα δούμε τα οφέλη για τους καταναλωτές, νοικοκυριά κι επιχειρήσεις».
Ο κάθετος άξονας με καλλίτερο πελάτη την Ελλάδα, εξυπηρετεί τους παραγωγούς LNG της Αμερικής και το ΝΑΤΟ για συνθετικά καύσιμα. Επιλογή που θεωρείται γεωπολιτική επιτυχία και θα μπορούσε να ήταν, αν υπήρχαν σοβαρά ανταλλάγματα που μέχρι τώρα περιορίζονται σε επαίνους. Αργά ή γρήγορά θα συνειδητοποιήσουν οι αλαλάζοντες ότι οι θαλάσσιες μονάδες αποθήκευσης και αεριοποίησης είναι ευάλωτοι στόχοι και μαζί τους και η ενεργειακή ασφάλεια. Επιπλέον, το Αιγαίο εξελίσσεται βαθμιαία σε χώρο ανεξέλεγκτης εκπομπής μεθανίου.
Και ο λαός; Δεν δικαιούται ένα κομμάτι της πίτας; Προς το παρόν έδειξε φοβερή αντοχή και κατανόηση και παροτρύνεται ότι θα πρέπει να συνεχίσει να κάνει υπομονή μέχρις, ότου οι φθηνές τιμές των ΑΠΕ ….. περάσουν στη κατανάλωση. Μέχρι τώρα οι προμηθευτές την αγοράζουν φθηνά και την πουλάνε σε τιμές ολιγοπωλιακές.
Αλλά ο κύριος Πρωθυπουργός αντί εσωτερικής ρύθμισης «επανέφερε το αίτημα της Ελλάδας και άλλων χωρών, ιδιαίτερα του νότου, για μεταρρυθμίσεις στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε το χαμηλό κόστος παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να αντανακλάται στις τελικές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις». Μόνιμη τακτική μετάθεσης ευθυνών.
«Στη λιανική αγορά, η τιμή της κιλοβατώρας είναι η τρίτη ακριβότερη στην Ευρώπη και, σε όρους αγοραστικής δύναμης, η ακριβότερη. Σύμφωνα με στοιχεία του Green Tank, το 2025 η λιανική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα ήταν υψηλότερη κατά 36,5 ευρώ/MWh (29,3%) από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε ονομαστικές τιμές και κατά 72,6 ευρώ/MWh (57,8%) σε όρους αγοραστικής δύναμης». Αυτό είναι το …. κομμάτι της πίτας για τους καταναλωτές και η ανανέωση υποσχέσεων. Κάντε υπομονή …..
Ο κ. Ευστάθιος Χιώτης είναι Δρ. Μεταλλειολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, Μηχανικός Πετρελαίων Imperial College, πρώην διευθυντής στη Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίων και στο Ινστιτούτο Γεωλογίας και Ερευνών Υπεδάφους. Στο άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις.
https://independent.academia.edu/Chiotis
https://www.researchgate.net/profile/Eustathios_Chioti
https://energypress.gr/search-content?keys=%CE%A7%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82
