Γράφει ο Ευστάθιος Λαμπριανίδης*
Στο συνολικό τούτο έργο μου καταγράφονται χίλια (1.000) αρχαιοελληνικά Γλυπτά (αγάλματα, ανάγλυφα, ανάγλυφες επιτύμβιες στήλες), αγγεία (αμφορείς, κρατήρες, οινοχόες, αρύβαλλοι, πελίκες, δίνοι, κάνθαροι, αλάβαστροι, λέβητες, κύλικες, υδρίες, φιάλες), δίφροι, πυξίδες, ψυκτήρες, νομίσματα, της Γεωμετρικής Εποχής (1000 π.Χ.-800 π.Χ.), Αρχαϊκής Εποχής (800 π.Χ. – 480 π.Χ.), Κλασικής Εποχής (480 π.Χ. – 323 π.Χ., θάνατος Μ. Αλεξάνδρου) και Ελληνιστικής Εποχής (323 π.Χ. – 31 π.Χ. ναυμαχία στο Άκτιο), τα οποία ευρίσκονται σήμερα σε διάφορα Μουσεία του κόσμου. Το όλο έργο θα αναρτηθεί στο διαδίκτυο τμηματικά ανά δεκάδα αρχαιοελληνικών αντικειμένων.
Το όλο τούτο έργο το αφιερώνω : α) στους αρχαίους Έλληνες γλύπτες, όπως ήταν ο Φειδίας, ο Ικτίνος, ο Λύσιππος, ο Αριστίων, ο Σκόπας, ο Πολυδεύκτης, ο Λεωχάρης, ο Αγοράκριτος, ο Παιώνιος, ο Βρύαξις, ο Τιμόθεος, ο Πύθις, ο Θρασυμήδης, ο Ευφράνωρ, ο Μύρων, κ.λ.π., β) στους αρχαίους Έλληνες αγγειογράφους – ζωγράφους, όπως ήταν : ο Ανδοκίδης, ο Σωτάδης, ο Εξηκίας, ο Πρόνομος, ο Κλειτίας, ο Δούρις, ο Μειδίας, ο Αμάσιος, ο Πολύγνωτος, , ο Πολίων, ο Βρύγος, ο Παρράσιος, ο Πρόνομος, ο Ψίαξ, ο Πιστόξενος, ο Ευφρόνιος, ο Σωσίας, κ.λ.π. και γ) στους αρχαίους Έλληνες ψηφιδωτοποιούς, όπως ήταν ο Γνώσις ή Γνώσιος, κ.λ.π.
Η βιβλιογραφία θα αναγραφεί στο τέλος του όλου έργου, ήτοι στο τμήμα 990 -1.000
1. Οι Καρυάτιδες είναι έξι κόρες που στήριζαν με το κεφάλι τους την οροφή της πρόστασης του Ερεχθείου της Ακροπόλεως και ήσαν τοποθετημένες σε διάταξη σχήματος Π. Η δεύτερη εξ αριστερών Καρυάτις του Ερεχθείου, μία εκ των έξι, ευρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. Ακολουθώντας την παλιά ελληνική παράδοση ο καλλιτέχνης του Ερεχθείου χρησιμοποίησε κόρες, τις γνωστές
Καρυάτιδες αντί για κίονες στην νότια εξοχή του ναού αυτού, δίνοντας έτσι μία πρόσθετη χάρη και ποικιλία στο κομψό αυτό κτίριο. Σήμερα οι υπόλοιπες πέντε Καρυάτιδες ευρίσκονται στο Μουσείο Ακροπόλεως και …αναμένουν την έκτη αδελφή τους.
2. Στο ίδιο Βρετανικό Μουσείο ευρίσκονται μαρμάρινα ανάγλυφα από την ζωφόρο του Παρθενώνα (ανατολική, δυτική) και από τα αετώματα και από τις μετόπες του ίδιου ναού. Πρόκειται για το μεγαλύτερο μέρος της ανάγλυφης ζωφόρου που εικονίζει την πομπή των Παναθηναίων. Υπάρχει πλάκα από την βόρεια ζωφόρο του Παρθενώνος στην οποία παριστάνονται ανάγλυφα ιππείς κατά την πομπή. Βλ. σελ. 79 Βιβλίο Αρχαία Ιστορία των Κατσουλάκου, Κοκκόλου-Αλευρά- Σκουλάτου. 484. Η ανάγλυφη αυτή ζωφόρος του Παρθενώνος ήταν ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία του Παρθενώνος.
Στο Μουσείο Ακροπόλεως στην Αθήνα ευρίσκεται τμήμα της ανατολικής ζωφόρου του Παρθενώνος γύρω στο 440 π.Χ. Στο ανάγλυφο τούτο παριστάνονται οι θεοί Ποσειδών, Απόλλων και Άρτεμις σε σύνοδο των θεών.
3. Στο Λένιγκραντ της Ρωσίας, στο Μουσείο Ερμιτάτζ, ευρίσκεται ένα από τα αριστουργήματα τορευτικής τέχνης που κατασκευάστηκαν σ ελληνικά εργαστήρια των ελληνικών ποντιακών πόλεων του Ευξείνου Πόντου. Είναι ένα σύμπλεγμα που παριστάνει την μάχη δύο ιππέων. Ο ιππεύς του ενός ίππου πέφτει στο έδαφος και εφορμά κατά του αντιπάλου του που συνεχίζει να είναι έφιππος. Αριστερά ένας τρίτος πολεμιστής ορμά κι αυτός κατά του ιππέα. Χαρακτηριστικές είναι οι ενδυμασίες και ο οπλισμός των πολεμιστών. Από τη μια οι Έλληνες του Πόντου με ελληνικές ενδυμασίες και ελληνικό οπλισμό (θώρακα, κράνη) και από την άλλη οι Σκύθες με σκυθική ενδυμασία και οπλισμό.
4. Στην Ουκρανία και δη στην νότια Ουκρανία στις αρχές Απριλίου του 2025 κατά την κατασκευή οχυρώσεων (οχυρών) για τις ανάγκες του ρωσοουκρανικού πολέμου Ουκρανοί στρατιώτες αποκάλυψαν αρχαίο ελληνικό ιωνικό-ποντιακό τάφο του 5ου αιώνος π.Χ. Εντός του τάφου τούτου υπήρχαν αρχαιοελληνικός αμφορεύς και αρχαιοελληνική οινοχόη (=δοχείο κρασιού). Ο αρχαίος ελληνικός τάφος, τον οποίο αποκάλυψαν ουκρανοί στρατιώτες της 123ης ταξιαρχίας πεζικού, κατά την εκτέλεση οχυρωματικών έργων, χρονολογείται στον 6ο – 5ο αιώνα π.Χ., ήτοι 600 π.Χ. – 400 π.Χ. Τα ως άνω αρχαιοελληνικά τούτα αρχαιολογικά ευρήματα (αμφορεύς και οινοχόη) εδόθησαν στο Περιφερειακό Μουσείο Τοπικής Ιστορίας του Μικολάιεφ.
Περαιτέρω έρευνα στην τοποθεσία αποκάλυψε μια οινοχόη – μία αρχαία ελληνική κανάτα με μία μόνο λαβή τρίστομη (= με τρία στόμια)- και ανθρώπινα λείψανα που οι ειδικοί πιστεύουν ότι ήσαν θαμμένα σε αρχαία ελληνική νεκρόπολη του 6ου αιώνος π.Χ. – τον 5ο αιώνα π.Χ.
«Πρόκειται για τελετουργικά αντικείμενα φτιαγμένα ειδικά για ταφές και φέρθηκαν από την Ελλάδα», είπε ο Oleksandr, (Αλεξάντρ) αρχαιολόγος από το Εθνικό Πανεπιστήμιο Vasyl Sukhomlynskyi Mykolaiv, που τώρα υπηρετεί στον στρατό. Το γεγονός ότι τα αγγεία ήταν άθικτα υποδηλώνει πως τα θαμμένα άτομα είχαν υψηλή κοινωνική θέση.
Κατά την πρώτη χιλιετία π.Χ. και δη από το 800 π.Χ. και εντεύθεν οι Έλληνες Ίωνες κυρίως, ίδρυσαν πολλές αποικίες κατά μήκος της βόρειας ακτής της Μαύρης Θάλασσας κοντά στην σημερινή Ουκρανία. Από τον 8ο αιώνα π.Χ., ήτοι κατά τον δεύτερο (β΄) αποικισμό Ίωνες εξ Αθηνών και εκ της Μικράς Ασίας ίδρυσαν ιωνικές αποικίες σε όλα τα παράλια του Ευξείνου Πόντου και δη κυκλικά επ΄ αυτού (Ηράκλεια, Σινώπη, Τραπεζούντα, Ριζούντα, Διοσκουρίδα, Πιτυούντα, Παντικάπαιο, Χερσόνησο, Μαριούπολη, Χερσώνα, Οδησσό, Ολβία, Απολλωνία, Βυζάντιο).
5. Στο Λένιγκραντ της Ρωσίας, στο Μουσείο Ερμιτάζ, ευρίσκεται τμήμα σκευής αλόγου με παράσταση δύο Ελλήνων πολεμιστών που μάχονται εναντίον έφιππης Αμαζόνας. Το θέμα των Αμαζόνων συναντιέται συχνά στα έργα τορευτικής τέχνης που κατασκεύαζαν οι Έλληνες για τους λαούς πέραν της ενδοχώρας τους, τους γειτονικούς δηλαδή. Το θέμα τούτο ήτο ιδιαίτερα αγαπητό τόσο στους Έλληνες του Πόντου και πέριξ του Ευξείνου Πόντου όσο και σε άλλους λαούς, επηρεασμένους από τους Έλληνες, π.χ. Σκύθες.
Οι καλές σχέσεις της ιωνικής Αθήνας με τις ελληνικές ιωνικές παράκτιες πόλεις στα βόρεια παράλια του Ευξείνου Πόντου (π.χ. σημερινής Ουκρανίας) είχαν ζωτική σημασία, επειδή από εκεί η Αθήνα προμηθευόταν την απαραίτητη ποσότητα σίτου για τις ανάγκες της πόλεως. Σε αντάλλαγμα των εμπορικών διευκολύνσεων οι Ίωνες Αθηναίοι συχνά παρείχαν τιμητικές διακρίσεις σε πολίτες των ελληνικών πόλεων του Ευξείνου Πόντου.
Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών ευρίσκεται ενεπίγραφη στην αρχαία ελληνική γλώσσα στήλη με ψήφισμα του 346 π.Χ. προς τιμήν των τριών υιών του Λεύκωνος : Σπαρτάκου, Παρισάδη και Απολλωνίου, τυράννων του Κιμμερίου Βοσπόρου. Στην στήλη αυτή αναγράφεται : «ΤΕ ΣΠΑΡΤΟΚΟΙ ΠΑΡΙΣΑΔΗΙ ΑΠΟΛΛΩΝΙΩΙ ΛΕΥΚΩΝΟΣ ΠΑΙΣΙ»
Κατά το δεύτερο μισό του 5ου αιώνος π.Χ., ήτοι 500 π.Χ.-450 π.Χ., οι Έλληνες Πόντιοι έμποροι διοχέτευαν στις εν Ελλάδι αγορές αγροτικά προϊόντα του ελληνικού Πόντου, κυρίως σιτάρι. Οι ίδιοι προωθούσαν προϊόντα εξ Ελλάδος (αγγεία, λάδι, κρασί, κ.λ.π.) προς τον Εύξεινο Πόντο και προς τις βόρειες ακτές του Ευξείνου Πόντου, στις αγορές των γειτόνων τους Σκυθών, κ.λ.π. Αρχαιολογικές ανασκαφές σε γεωργικούς οικισμούς σε σκυθικούς τάφους της περιοχής του Κουμπάν και της κοιλάδος του Τανιάδου έφεραν στο φως αναρίθμητα ελληνικά αγγεία, τα περισσότερα αττικά, κυρίως οινοχόες (= δοχεία κρασιού) ή μυροδοχεία
6. Στο Λένιγκραντ της Ρωσίας, στο Μουσείο Ερμιτάζ, ευρίσκεται τμήμα γραπτής ελαφοοστέϊνης σαρκοφάγου από το Κούλι- Ομπά με παράσταση γυναίκας. Αποτελεί τμήμα παράστασης με θέμα την κρίση του Πάρη, ένα από τα πιο αγαπητά θέματα της ελληνικής τέχνης κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. Η κρίση του Πάρη εσχετίζετο με την επιλογή από τον ίδιον της θεάς στην οποία θα έδιδε ο ίδιος το «Μήλον της Έριδος». Οι τρεις υποψήφιες ήσαν : η θεά Ήρα, η θεά Αφροδίτη και η θεά Αθηνά. Τελικά ο Πάρης επέλεξε να το δώσει στην θεά Αφροδίτη, γιατί αυτή του έταξε την ωραία Ελένη.
7. Στο Λένιγκραντ της Ρωσίας, στο Μουσείο Ερμιτάζ, ευρίσκεται γραπτή ελεφαντοστέϊνη σαρκοφάγος, από την οποία σώζονται ορισμένα τμήματα. Σε αυτήν παριστάνεται τέθριππο (=τροχήλατο, άρμα, συρόμενο από τέσσερις ίππους), που το οδηγεί νεαρός άνδρας, του οποίου η χλαμύδα ανεμίζει πίσω του. Αυτή η σαρκοφάγος είναι ένα από τα ωραιότερα ευρήματα ελληνικής προέλευσης που ευρέθησαν σε σκυθικούς τάφους.
8. Στο Μουσείο του Λένιγκραντ της Ρωσίας ευρίσκεται ενεπίγραφο ερυθρόμορφο αττικό –αθηναϊκό αγγείο –αμφορέας με παράσταση δύο ανδρικών μορφών, ενός ώριμου και ενός νέου που κάθονται σε δίφρο (=πτυσσόμενο κάθισμα). Πίσω από τον ώριμο άνδρα, ένα παιδί γυμνό απλώνει το χέρι του, όπως και οι δύο άλλοι, προς ένα χελιδόνι. Από την επιγραφή που υπάρχει πάνω στο αγγείο φαίνεται πως, χαιρετίζοντας το πρώτο χελιδόνι, καλωσορίζουν την Άνοιξη που έρχεται. Καλοδιατηρημένη ερυθρόμορφη πελίκη (= είδος αμφορέα για ταφική χρήση). Γύρω στα 510π.Χ.-500 π.Χ.
Το : «Ήλθ΄, ήλθε χελιδών καλάς ώρας άγουσα και καλούς ενιαυτούς, επί γαστέρα λευκά επί νώτα μέλαινα» ήταν αρχαιοελληνικό άσμα. Ουσιαστικά ήσαν Κάλαντα της Άνοιξης, ως καλωσόρισμα των χελιδονιών. Τραγουδιόταν δε την 1η Μαρτίου εκάστου έτους. Το άσμα αυτό τραγουδιόταν στην Αρχαία Ελλάδα, κυρίως στην Ρόδο, αλλά και σε άλλες περιοχές. Νεαρά παιδιά περιήρχοντο τις οικίες στις πόλεις και τους οικισμούς, το τραγουδούσαν και ελάμβαναν φιλοδωρήματα.
9. Στο Μουσείο Φιέρι της σημερινής Αλβανίας ευρίσκεται ανάγλυφη πλάκα από τμήμα ζωφόρου με παράσταση μάχης. Η ανάγλυφη τούτη πλάκα ευρέθη στην αρχαία ελληνική πόλη Απολλωνία, κοντά στην πόλη Πόγιανη της Αλβανίας. Την αρχαία ελληνική πόλη Απολλωνία έκτισε ο τύραννος της Κορίνθου Περίανδρος κατά το 600 π.Χ. Οι αρχικώς Ίωνες και στη συνέχεια Δωριείς Έλληνες Κορίνθιοι κατά τον δεύτερο (β΄) αποικισμό (800 π.Χ. και επέκεινα) ίδρυσαν κατά πρώτον αποικίες στην ελληνική νήσο Κέρκυρα και συνέχισαν την πορεία τους βόρεια, προς Αδριατική. Δημιούργησαν αποικία και ίδρυσαν την αρχαία ελληνική παραλιακή πόλη Επίδαμνο, σημερινό Δυρράχιον. Ακολούθως οι Έλληνες Κορίνθιοι δημιούργησαν πιο βόρεια και άλλη παραλιακή αποικία. Ίδρυσαν την αρχαία ελληνική πόλη Απολλωνία. Στην εν λόγω αρχαία ελληνική πόλη Απολλωνία ευρέθη η ανάγλυφη πλάκα από τμήμα ζωφόρου με παράσταση μάχης που κοσμεί το Μουσείο Φιέρι της σημερινής γειτονικής μας χώρας Αλβανίας.
10. Στην αρχαιοελληνική πόλη Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας απεκαλύφθησαν δύο αρχαιοελληνικοί Κούροι. Τα αγάλματα αυτά, όπως διαβάσαμε στο διαδίκτυο, θα συντηρηθούν από τις τουρκικές Αρχές και θα εκτεθούν στο Μουσείο Μιλάς ή Μίλα της γείτονος Τουρκίας. Η αρχαία ελληνική πόλη Αλικαρνασσός, εξ ής ήτο ο πατέρας της Ιστορίας Έλλην Ηρόδοτος, ήτο δωρική, ανήκε στην δωρική εξάπολη, αλλά επηρεάζετο από την Ιωνία της Μικράς Ασίας. Έτσι οι εν λόγω κούροι έχουν ιωνικά χαρακτηριστικά.
Η δωρική εξάπολη αποτελείτο από τις πόλεις της νήσου μας Ρόδου (Λίνδος, Ιαλυσός, Κάμειρος), την νήσο μας Κω, και τις δύο αρχαιοελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, την Αλικαρνασσό και την Κνίδο. Οικιστές της Αλικαρνασσού ήσαν Έλληνες Δωριείς εκ του Άργους και της Τροιζήνος της Πελοποννήσου. Εξεβλήθη δε η Αλικαρνασσός εκ της δωρικής εξαπόλεως, εις την οποίαν αρχικώς ανήκε (Ηρόδοτ. Α, 144. Ζ, 99). Η Αλικαρνασσός ήταν πατρίς, ως ανεφέρθη ανωτέρω, του ιστορικού Ηροδότου αλλά και του ιστορικού Διονυσίου (Στράβων ΙΔ, 656).
*ερευνητής – μελετητής – αναλυτής 20-3-2026
