Γράφει η Γιώτα Κουτσώνα*
Το τατουάζ είναι μια τέχνη φτιαγμένη πάνω στο πιο παράξενο καμβά, το ανθρώπινο σώμα.
Και όσο κι αν ένα τατουάζ μοιάζει διαχρονικό, στην πραγματικότητα έχει την ίδια διάρκεια ζωής με το δέρμα που το φιλοξενεί.
Όταν ο άνθρωπος φεύγει, το έργο φεύγει μαζί του.
Ή τουλάχιστον έτσι πιστεύουμε.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ένας Ιάπωνας γιατρός άρχισε να παρατηρεί το δέρμα με έναν τρόπο που κανείς μέχρι τότε δεν είχε κάνει.
Ο Masaichi Fukushi (1878–1956) ήταν παθολόγος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο. Η έρευνά του επικεντρωνόταν κυρίως σε δερματικές παθήσεις, ιδιαίτερα στη σύφιλη, που εκείνη την εποχή ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη. Κατά τη διάρκεια των μελετών του, παρατήρησε κάτι που του κίνησε την περιέργεια. Οι αλλοιώσεις της ασθένειας εμφανίζονταν συχνά διαφορετικά σε ανθρώπους που είχαν τατουάζ. Το μελάνι επηρέαζε την όψη του δέρματος.
Αυτή η μικρή παρατήρηση ήταν η αρχή.
Από εκεί και μετά, άρχισε να κοιτάζει το δέρμα αλλιώς.
Όχι μόνο σαν αντικείμενο μελέτης, αλλά σαν κάτι που κουβαλά ιστορίες.
Κάπου εκεί η επιστήμη άρχισε να συναντά την τέχνη.
Γύρω στο 1907 ξεκίνησε να καταγράφει ανθρώπους με εκτεταμένα τατουάζ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έδειξε για το παραδοσιακό ιαπωνικό Irezumi, που κάλυπτε μεγάλες επιφάνειες του σώματος. Πλάτη, στήθος, χέρια. Εκείνη την εποχή το τατουάζ στην Ιαπωνία βρισκόταν στο περιθώριο της κοινωνίας. Ο Fukushi όμως είδε κάτι διαφορετικό. Είδε κάτι που δεν χανόταν τόσο εύκολα. Με τη συγκατάθεση πολλών από τους ανθρώπους που μελετούσε, άρχισε να δημιουργεί μια συλλογή που ακόμη και σήμερα μοιάζει δύσκολο να τη φανταστεί κανείς.
Οι άνθρωποι αυτοί συμφωνούσαν ότι μετά τον θάνατό τους, το δέρμα με το τατουάζ τους θα διατηρούνταν.
Όχι για να εκτεθεί. Αλλά για να μη χαθεί.
Το δέρμα αφαιρούνταν προσεκτικά και διατηρούνταν με τρόπους που σήμερα μοιάζουν σχεδόν αδιανόητοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις πλήρωνε ο ίδιος ώστε να ολοκληρωθούν μεγάλα τατουάζ που είχαν μείνει στη μέση . Σαν να μην ήθελε να μείνουν ανολοκλήρωτες ιστορίες.
Με τα χρόνια δημιούργησε ένα αρχείο σχεδόν απίστευτο.
Χιλιάδες κομμάτια δέρματος με τατουάζ.
Χιλιάδες φωτογραφίες.
Ένα αρχείο ανθρώπων.
Δεν ήταν απλώς ένας γιατρός που κατέγραφε τατουάζ. Στην πραγματικότητα ανέπτυξε προσωπικές σχέσεις με πολλούς από τους ανθρώπους που είχαν αυτά τα τατουάζ. Πολλοί από αυτούς ήταν άνθρωποι στο περιθώριο της κοινωνίας της εποχής. Εργάτες, λιμενεργάτες, άνθρωποι που συνδέονταν με τον κόσμο του παραδοσιακού ιαπωνικού τατουάζ. Εκείνη την εποχή το Irezumi στην Ιαπωνία ήταν στιγματισμένο. Οι περισσότεροι επιστήμονες το έβλεπαν ως κοινωνική «παρέκκλιση». Ο Fukushi όμως έκανε το αντίθετο, αντιμετώπισε αυτούς τους ανθρώπους με σεβασμό και ενδιαφέρον. Σε αρκετές περιπτώσεις παρακολουθούσε την εξέλιξη ενός μεγάλου τατουάζ για χρόνια, φωτογραφίζοντας το σώμα του ίδιου ανθρώπου σε διαφορετικά στάδια. Έτσι κατέγραψε κάτι που σήμερα θεωρείται πολύτιμο για την ιστορία της δερματοστιξίας. Πώς ένα μεγάλο ιαπωνικό τατουάζ ολοκληρωνόταν σταδιακά μέσα στον χρόνο. Κάποιοι από τους ανθρώπους που συμμετείχαν στη μελέτη του ένιωθαν περήφανοι που το τατουάζ τους θα συνέχιζε να υπάρχει μετά τον θάνατό τους. Το έβλεπαν σαν έναν τρόπο να επιβιώσει η τέχνη τους. Με έναν παράξενο τρόπο, η σχέση αυτή ήταν σχεδόν συνεργατική, ένας γιατρός που ήθελε να μελετήσει το δέρμα και άνθρωποι που ήθελαν η τέχνη πάνω στο σώμα τους να μην χαθεί.
Αυτό κάνει την ιστορία του ακόμη πιο ανθρώπινη.
Γιατί τελικά η συλλογή του δεν ήταν απλώς μια επιστημονική καταγραφή. Ήταν μια συνάντηση ανάμεσα στην επιστήμη, την τέχνη και τις ζωές των ανθρώπων που κουβαλούσαν αυτά τα τατουάζ.
Το μεγαλύτερο του μέρος χάθηκε το 1945, στον βομβαρδισμό του Τόκιο. Ό,τι διασώθηκε είναι σήμερα λίγα κομμάτια. Αρκετά όμως για να θυμίζουν ότι κάποτε υπήρξε κάτι πολύ μεγαλύτερο. Το έργο του συνέχισε αργότερα ο γιος του, Katsunari Fukushi.
Μέχρι σήμερα, η δουλειά του παραμένει αμφιλεγόμενη.
Η ιδέα της διατήρησης ανθρώπινου δέρματος δεν είναι εύκολη.
Σε κάνει να σταθείς.
Να σκεφτείς.
Να νιώσεις μια αμηχανία.
Κι όμως, για κάποιους από αυτούς τους ανθρώπους, αυτό το κομμάτι δέρματος δεν ήταν απλώς σώμα.
Ήταν ένα κομμάτι ζωής που δεν ήθελαν να χαθεί.
Και ίσως εκεί βρίσκεται όλη η ουσία.
Στο ότι, με έναν παράδοξο τρόπο, το τατουάζ κατάφερε να ξεφύγει από το σώμα χωρίς ποτέ να το προδώσει.
Να μείνει.
Όχι ζωντανό. Αλλά παρόν.
Γιατί τελικά, ίσως αυτό είναι το τατουάζ.
Όχι απλώς ένα σχέδιο στο δέρμα.
Αλλά μια ανάγκη του ανθρώπου να αφήσει κάτι πίσω του. Να πει, με έναν τρόπο που δεν σβήνει εύκολα: «Ήμουν εδώ».
*Καλλιτέχνιδα Tattoo & Ιδιοκτήτρια του The Lighthouse Tattoo
