Το πλαίσιο και οι διαφορετικές αναγνώσεις κυβέρνησης και αντιπολίτευσης
Ψηφίστηκε από τη Βουλή, την Τετάρτη 8 Ιουλίου 2026, η υπουργική τροπολογία για τη θεσμοθέτηση της Οριζόντιας Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης, η οποία ενσωματώθηκε στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Ανάπτυξης.
Η ρύθμιση εισάγει ένα μόνιμο θεσμικό πλαίσιο, που δίνει τη δυνατότητα να λαμβάνονται ειδικά μέτρα υπέρ των περιοχών που πλήττονται από την απολιγνιτοποίηση, κατά τον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών, προγραμμάτων και χρηματοδοτικών εργαλείων.
Σύμφωνα με την τροπολογία, σε νομοθετικές ή κανονιστικές πρωτοβουλίες του κράτους θα μπορεί να προβλέπεται ειδική μέριμνα για τις περιοχές Δίκαιης Μετάβασης, μέσω ειδικών κριτηρίων επιλεξιμότητας, όρων, προτεραιοτήτων, συντελεστών βαρύτητας και πρόσθετης βαθμολόγησης, ειδικών ή διακριτών δράσεων και ειδικών προσκλήσεων, ειδικών χρηματοδοτικών εργαλείων και μέτρων ενισχυμένης ή κατά προτεραιότητα στήριξης, φορολογικών ελαφρύνσεων και αυξημένων ποσοστών ενίσχυσης, ειδικών προγραμμάτων ή παρεμβάσεων αγροτικών ενισχύσεων στο πλαίσιο των Στρατηγικών Σχεδίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, καθώς και άλλων πρόσφορων εργαλείων εφαρμογής δημόσιων πολιτικών υπέρ των περιοχών Δίκαιης Μετάβασης.
Η τοποθέτηση της κυβέρνησης
Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης χαρακτήρισε τη ρύθμιση μέρος του συνολικού σχεδιασμού της κυβέρνησης για τη στήριξη της Δυτικής Μακεδονίας. Όπως ανέφερε, με τη θεσμοθέτηση της Οριζόντιας Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης εξασφαλίζεται ότι οι ανάγκες των περιοχών Δίκαιης Μετάβασης θα λαμβάνονται κατά προτεραιότητα υπόψη σε κάθε νόμο, πρόγραμμα και χρηματοδοτικό εργαλείο. Παράλληλα, σημείωσε ότι η θεσμοθέτησή της ανταποκρίνεται σε αίτημα των βουλευτών, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των παραγωγικών φορέων, ενώ τη χαρακτήρισε μέρος του συνολικού σχεδιασμού της κυβέρνησης για τη Δυτική Μακεδονία.
Στάθης Κωνσταντινίδης: «Η Δίκαιη Μετάβαση γίνεται διαρκής εθνική προτεραιότητα»
Ο βουλευτής Κοζάνης της Νέας Δημοκρατίας Στάθης Κωνσταντινίδης υποστήριξε ότι η θεσμοθέτηση της Οριζόντιας Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης δημιουργεί για πρώτη φορά έναν σταθερό μηχανισμό, ώστε σε κάθε νομοθετική ή κανονιστική πρωτοβουλία του κράτους να υπάρχει η δυνατότητα ειδικής μέριμνας για τις περιοχές που συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της απολιγνιτοποίησης.
Όπως σημείωσε, η Δίκαιη Μετάβαση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων ούτε να αποτελεί αποσπασματική πολιτική, αλλά απαιτεί έναν οριζόντιο μηχανισμό που θα διασφαλίζει ότι όλες οι δημόσιες πολιτικές λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες των περιοχών μετάβασης. Σύμφωνα με τον ίδιο, η νέα ρύθμιση δημιουργεί ένα συνεκτικό πλαίσιο στήριξης για τις τοπικές κοινωνίες, τις επιχειρήσεις, τους εργαζόμενους και τον πρωτογενή τομέα, με στόχο την πραγματική σύγκλιση των περιοχών αυτών με την υπόλοιπη χώρα.
Σταύρος Παπασωτηρίου: «Η Ρήτρα ενισχύει τη στήριξη των λιγνιτικών περιοχών»
Ο βουλευτής Φλώρινας της Νέας Δημοκρατίας, Σταύρος Παπασωτηρίου, αναφέρθηκε στην ψήφιση της Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης, σημειώνοντας ότι η διάταξη προβλέπει οι ανάγκες των λιγνιτικών περιοχών να λαμβάνονται υπόψη κατά τον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών, προγραμμάτων και χρηματοδοτικών εργαλείων. Όπως ανέφερε, η ρύθμιση προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα εφαρμογής εξειδικευμένων δημόσιων πολιτικών, ειδικών φορολογικών κινήτρων, αυξημένων κρατικών ενισχύσεων μέσω του Αναπτυξιακού Νόμου, ενισχυμένης μοριοδότησης έργων και επενδύσεων, νέων χρηματοδοτικών εργαλείων και στοχευμένων παρεμβάσεων για τις αγροτικές ενισχύσεις.
Στη δήλωσή του, ο Σταύρος Παπασωτηρίου ανέφερε ότι η κυβέρνηση «προσανατολίζει πλέον κάθε δημόσια πολιτική στην κατεύθυνση στήριξης των περιοχών δίκαιης μετάβασης», ενώ πρόσθεσε ότι πρώτο βήμα για την εφαρμογή της Οριζόντιας Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης είναι η ενσωμάτωσή της στη νομοθετική διαδικασία, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των περιοχών αυτών. Για τη Φλώρινα σημείωσε ότι συνεχίζεται η προσπάθεια ενεργοποίησης νέων κινήτρων οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Πάρις Κουκουλόπουλος: «Ρύθμιση χωρίς υποχρεωτικότητα»
Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος της Βουλής και βουλευτής Κοζάνης του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής Πάρις Κουκουλόπουλος άσκησε έντονη κριτική στην κυβέρνηση, χαρακτηρίζοντας την τροπολογία «Ντροπολογία» και υποστηρίζοντας ότι στερείται κάθε υποχρεωτικότητας εφαρμογής.
Ο κ. Κουκουλόπουλος υποστήριξε ότι η κυβέρνηση φέρνει τη ρύθμιση έξι χρόνια μετά την αρχική εξαγγελία της, ενώ υπενθύμισε ότι είχε καταθέσει από τον Ιανουάριο του 2025 δική του τροπολογία για τη Ρήτρα Δίκαιης Μετάβασης. Όπως ανέφερε, η νέα διάταξη δεν προβλέπει μηχανισμό συντονισμού, ελέγχου ή διασφάλισης της εφαρμογής της και περιορίζεται, όπως είπε, σε ένα πλαίσιο που επιτρέπει, αλλά δεν υποχρεώνει, την ειδική μεταχείριση των περιοχών μετάβασης.
Παράλληλα, κάλεσε την κυβέρνηση να υιοθετήσει την πρότασή του για υποχρεωτική εφαρμογή της Ρήτρας, υποστηρίζοντας ότι μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει ουσιαστική προστασία για τη Δυτική Μακεδονία.
Καλλιόπη Βέττα: «Έξι χρόνια καθυστέρησης και τροπολογία χωρίς δεσμεύσεις»
Η βουλευτής Κοζάνης και τομεάρχης Τουρισμού του ΣΥΡΙΖΑ – Π.Σ. Καλλιόπη Βέττα έκανε λόγο για «εσπευσμένη τροπολογία της τελευταίας στιγμής», υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση θεσμοθετεί με μεγάλη καθυστέρηση μια δέσμευση που είχε ανακοινωθεί ήδη από το 2020.
Στη δήλωσή της σημείωσε ότι η ιστορία της συγκεκριμένης ρήτρας αποτελεί, όπως είπε, «μνημείο κυβερνητικής κοροϊδίας», καθώς χρειάστηκαν έξι χρόνια μέχρι να κατατεθεί σχετική διάταξη, η οποία, σύμφωνα με την ίδια, δεν περιλαμβάνει ουσιαστικές νομικές δεσμεύσεις για τα συναρμόδια υπουργεία.
Η κ. Βέττα συνέδεσε την παρέμβασή της με τα στοιχεία που, όπως ανέφερε, αποτυπώνουν την κατάσταση στη Δυτική Μακεδονία, κάνοντας λόγο για πληθυσμιακή μείωση, υψηλή ανεργία, συρρίκνωση της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας και χαμηλή απορρόφηση των πόρων του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Παράλληλα, κάλεσε τους πολίτες να συμμετάσχουν στο πανδυτικομακεδονικό συλλαλητήριο, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή χρειάζεται δεσμευτικές πολιτικές και όχι, όπως ανέφερε, «προεκλογικά πυροτεχνήματα».
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
