Η σύγκριση των ετών 2019 & 2024 με το σύνολο της χώρας. Περιορισμένη βελτίωση, αλλά μεγαλώνει η ψαλίδα από την υπόλοιπη χώρα .
Τζέλλος Ν. Γεώργιος 19 11 2026
Μια αποκαλυπτική εικόνα για τη διάρθρωση της τοπικής οικονομίας, τις πραγματικές αντοχές αλλά και τις δομικές αδυναμίες της Δυτικής Μακεδονίας αναδεικνύει η ανάλυση των επίσημων στατιστικών στοιχείων της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) για τα φυσικά πρόσωπα. Η συγκριτική εξέταση των δεδομένων εστιάζει στην πορεία της πενταετίας 2019-2024, λαμβάνοντας ως αφετηρία το 2019, το τελευταίο κανονικό έτος πριν από τις στρεβλώσεις της πανδημίας.
Τα ευρήματα οδηγούν σε ένα διττό συμπέρασμα: η Δυτική Μακεδονία βελτίωσε ονομαστικά τα εισοδήματά της σε σχέση με το 2019, όμως κινήθηκε με αισθητά χαμηλότερη ταχύτητα από την υπόλοιπη Ελλάδα. Η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο έντονη στο καθαρό Διαθέσιμο Εισόδημα (μετά την αφαίρεση φόρων, ειδικών τελών και εισφορών), όπου η περιφέρεια σημείωσε άνοδο +34,38%, μένοντας 22,56 ποσοστιαίες μονάδες πίσω από τον εθνικό ρυθμό (+56,94%) και βλέποντας το μερίδιό της στο εθνικό διαθέσιμο εισόδημα να υποχωρεί κάτω από το 2% (από 2,28% σε 1,96%).


1. Η πληθυσμιακή καθήλωση και το χάσμα που διπλασιάστηκε
Το πρώτο και ίσως πιο ανησυχητικό μήνυμα των φορολογικών δηλώσεων αφορά τη δημογραφική βάση της περιφέρειας. Ενώ στην υπόλοιπη Ελλάδα η αγορά εργασίας διευρύνθηκε στην πενταετία και προστέθηκαν 429.758 νέες δηλώσεις (+6,65%), στη Δυτική Μακεδονία ο αριθμός όσων υποβάλλουν δήλωση αυξήθηκε κατά μόλις 2.940 (+1,81%, από 162.527 σε 165.467). Η υποτονική αυτή μεταβολή αποτυπώνει τη δημογραφική συρρίκνωση, τη γήρανση του πληθυσμού και τη μετανάστευση νέων ανθρώπων που συνόδευσαν τη μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή.
Την ίδια ώρα, η εισοδηματική απόσταση ανάμεσα στη μέση φορολογική δήλωση (φορολογικό νοικοκυριό ή μεμονωμένο υπόχρεο) της Δυτικής Μακεδονίας και τον μέσο όρο της χώρας αυξήθηκε κατά 81,91% (από -1.509 € σε -2.745 €). Το μέσο δηλωθέν εισόδημα ανά δήλωση στην περιφέρεια ανέβηκε κατά +3.456 ευρώ (+32,58%, από 10.609 € το 2019 σε 14.065 € το 2024), ενώ στον εθνικό μέσο όρο αυξήθηκε κατά +4.692 ευρώ (+38,72%, από 12.118 € σε 16.810 €). Έτσι, η μέση δήλωση της περιοχής υποχώρησε από το 87,6% στο 83,7% του εθνικού μέσου όρου.

2. Οι τέσσερις ταχύτητες της υστέρησης: Μισθοί, ενοίκια, αγρότες και επιδόματα
Η αδυναμία της Δυτικής Μακεδονίας να ακολουθήσει τον ρυθμό ανάπτυξης της υπόλοιπης χώρας στην πενταετία εντοπίζεται σε τέσσερις κομβικούς τομείς:
- Η απώλεια δυναμικής στους μισθούς και τις συντάξεις: Τα εισοδήματα από μισθωτή εργασία και συντάξεις αποτελούν το 78,94% των δηλωθέντων εισοδημάτων της περιφέρειας (1,837 δισ. € επί συνόλου 2,327 δισ. € το 2024). Η άνοδός τους (+23,69%) έμεινε πίσω από τον εθνικό μέσο όρο (+28,87%), καθώς η απώλεια υψηλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας στον ενεργειακό τομέα δεν αναπληρώθηκε με αντίστοιχες αποδοχές στην τοπική αγορά.
- Μια αγορά ακινήτων σε χαμηλές πτήσεις: Ενώ στην υπόλοιπη Ελλάδα τα εισοδήματα από ενοίκια αυξήθηκαν σημαντικά (+37,12%) λόγω τουρισμού και στεγαστικής πίεσης, στη Δυτική Μακεδονία κινήθηκαν με πολύ χαμηλότερο ρυθμό (+22,24%), επιβεβαιώνοντας τη μειωμένη ζήτηση στέγης και τη συρρίκνωση της τοπικής κτηματαγοράς.
- Υστέρηση και στον αγροτικό τομέα: Παρότι η Δυτική Μακεδονία διατηρεί ισχυρή αγροτική ταυτότητα, τα δηλωθέντα εισοδήματα των αγροτών αυξήθηκαν κατά +48,03% έναντι +56,51% πανελλαδικά, χάνοντας έδαφος στο εθνικό σύνολο (από 4,14% σε 3,91%).
- Το μεγάλο χάσμα στα απαλλασσόμενα και αυτοτελώς φορολογηθέντα ποσά: Εδώ εντοπίζεται η μεγαλύτερη απόκλιση (58,04 ποσοστιαίες μονάδες). Πανελλαδικά, η κατηγορία αυτή (που περιλαμβάνει αποζημιώσεις, εφάπαξ, επιδόματα, αφορολόγητες ενισχύσεις και αυτοτελώς φορολογηθέντα εισοδήματα) αυξήθηκε κατά +90,58%. Αντίθετα, στη Δυτική Μακεδονία αυξήθηκε κατά +32,54%, ρίχνοντας το μερίδιο της περιφέρειας από το 2,41% στο 1,68%.
3. Η μεγάλη εξαίρεση: Η εκτόξευση των δηλωθέντων επιχειρηματικών εισοδημάτων
Μέσα σε αυτή την εικόνα γενικευμένης υστέρησης, υπάρχει ένας τομέας όπου οι αριθμοί δείχνουν μια φαινομενικά εντυπωσιακή αντίθεση: η επιχειρηματική δραστηριότητα. Παρότι στην πραγματικότητα η τοπική αγορά πιέζεται και συρρικνώνεται εν μέσω της μεταλιγνιτικής κρίσης, τα δηλωθέντα κέρδη από ατομικές επιχειρήσεις και ελεύθερα επαγγέλματα υπερτριπλασιάστηκαν στην πενταετία (+150,00 εκατ. ευρώ), καταγράφοντας άλμα +259,99% (έναντι +225,48% πανελλαδικά) και ανεβάζοντας το μερίδιο της περιφέρειας στη χώρα.
Η εντυπωσιακή αυτή ανατροπή δεν οφείλεται φυσικά σε κάποια ξαφνική έκρηξη κερδών της τοπικής αγοράς, αλλά σε ειδικούς λόγους που την οδήγησαν να δηλώσει περισσότερα. Πέραν της αλλαγής του οικονομικού κλίματος μετά τον κορονοϊό που οδήγησε σε μερική οικονομική ανάκαμψη, η καθολική επέκταση των ηλεκτρονικών βιβλίων (myDATA), η υποχρεωτική διασύνδεση των POS, η εφαρμογή του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος, αλλά και τα ηχηρά μηνύματα που έστειλαν στην αγορά οι σοβαροί και στοχευμένοι έλεγχοι των τριών ελεγκτικών υπηρεσιών της περιοχής (ΔΟΥ Κοζάνης, ΔΟΥ Καστοριάς και ΥΕΔΔΕ Δυτικής Μακεδονίας), έφεραν στην επιφάνεια σημαντική φορολογητέα ύλη που μέχρι πρότινος παρέμενε αδήλωτη.
4. Φορολογική επιβάρυνση, κατάργηση ειδικών τελών – εισφορών και καθαρό Διαθέσιμο Εισόδημα
Όταν έρχεται η ώρα της εκκαθάρισης, αποκαλύπτεται πώς η παγωμένη (χωρίς τιμαριθμοποίηση) φορολογική κλίμακα της περιόδου 2020-2024 αύξησε ταχύτερα τον μέσο συντελεστή φόρου στη Δυτική Μακεδονία: ο κύριος φόρος εισοδήματος αυξήθηκε κατά +50,53% (+82,63 εκατ. ευρώ), ανεβάζοντας τον πραγματικό μέσο φορολογικό συντελεστή κατά +1,50 ποσοστιαίες μονάδες (από 8,67% σε 10,17%), ρυθμός ταχύτερος από την άνοδο του εθνικού μέσου συντελεστή (+1,21 μονάδες, από 10,39% σε 11,60%).
Ωστόσο, στην τελική εκκαθάριση των επιβαρύνσεων υπήρξε ένα σημαντικό αντίβαρο: η κατάργηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης και του τέλους επιτηδεύματος. Όπως αποτυπώνεται ξεκάθαρα στους πίνακες, οι λοιπές επιβαρύνσεις (τέλος επιτηδεύματος, εισφορά αλληλεγγύης, φόρος πολυτελείας και χαρτόσημο / ψηφιακό τέλος συναλλαγών) μειώθηκαν κατά -88,23% (από 19,00 εκατ. € το 2019 σε μόλις 2,24 εκατ. € το 2024). Συγκεκριμένα, η πλήρης κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος το 2024 απάλλαξε τους επαγγελματίες της Δυτικής Μακεδονίας από μια πάγια επιβάρυνση 8,34 εκατ. ευρώ (έως 650 € ανά επαγγελματία), ενώ οι λοιποί φορολογούμενοι εξοικονόμησαν επιπλέον 8,51 εκατ. ευρώ από την κατάργηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης — μια συνολική ετήσια ελάφρυνση 16,85 εκατ. ευρώ για την τοπική οικονομία.
Ακόμη κι έτσι, όμως, όταν αφαιρεθούν όλοι οι φόροι και τα τέλη, το καθαρό Διαθέσιμο Εισόδημα της Δυτικής Μακεδονίας αυξήθηκε κατά +34,38% (+664,02 εκατ. ευρώ), μένοντας 22,56 μονάδες πίσω από το +56,94% της υπόλοιπης χώρας.
Το τελικό συμπέρασμα
Η αποτίμηση της πενταετίας 2019–2024 για τη Δυτική Μακεδονία δίνει δύο διαφορετικές απαντήσεις, ανάλογα με το μέτρο σύγκρισης:
- 1. Η Δυτική Μακεδονία σε σχέση με τον εαυτό της (2019 έναντι 2024): Ναι, κατέγραψε ονομαστική άνοδο, αλλά συγκρατημένη αύξηση του αποπληθωρισμένου δηλωθέντος εισοδήματος (+13,34% ανά φορολογική δήλωση).
Η αλλαγή του οικονομικού κλίματος μετά την πανδημία που οδήγησε σε μερική οικονομική ανάκαμψη, σε συνδυασμό με τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης μέσω των ψηφιακών εργαλείων και των ελέγχων, καθώς και την ελάφρυνση 16,85 εκατ. ευρώ (8,34 εκατ. € από το τέλος επιτηδεύματος και 8,51 εκατ. € από την ειδική εισφορά αλληλεγγύης), ενίσχυσαν το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα της περιοχής κατά +34,38% (+664,02 εκατ. ευρώ), παρά την άνοδο του μέσου φορολογικού συντελεστή κλίμακας κατά +1,50 ποσοστιαίες μονάδες.
Όμως, όταν η αύξηση αυτή κατανεμηθεί στις περισσότερες φορολογικές δηλώσεις του 2024 (+1,81%) και αφαιρεθεί ο γενικός σωρευτικός πληθωρισμός της πενταετίας +16,45%, (από τον ανατοκισμό των ετήσιων μεταβολών του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή της ΕΛΣΤΑΤ) το αποπληθωρισμένο δηλωθέν διαθέσιμο εισόδημα ανά φορολογική δήλωση αυξήθηκε κατά +13,34% (όπως προκύπτει από τον υπολογισμό 1,3438 / (1,1645 × 1,0181) – 1).
Πρόκειται, ωστόσο, για έναν τεχνικό μέσο όρο που βασίζεται στον γενικό δείκτη τιμών – καθώς ο πραγματικός πληθωρισμός των οικογενειακών προϋπολογισμών (τρόφιμα, ενέργεια, θέρμανση, στέγαση, βασικές ανάγκες) κινήθηκε σε αισθητά υψηλότερα επίπεδα (κοντά στο 25%–28%), απορροφώντας στην πράξη το μεγαλύτερο μέρος των ονομαστικών αυξήσεων, ιδίως για τους μισθωτούς και τους συνταξιούχους – γεγονός που σημαίνει ότι, παρά τις ονομαστικές αυξήσεις, η πραγματική αγοραστική δύναμη και το βιοτικό επίπεδο των περισσότερων νοικοκυριών έμειναν στάσιμα ή υποχώρησαν.
- 2. Η Δυτική Μακεδονία σε σύγκριση με το σύνολο της χώρας: Έχασε έδαφος και διευρύνθηκε αισθητά η απόσταση.
Ενώ η περιφέρεια έκανε μικρά βήματα μπροστά, η υπόλοιπη Ελλάδα έτρεξε με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα. Με καθηλωμένο πληθυσμό φορολογουμένων και μεγάλες υστερήσεις σε μισθούς, ενοίκια, αγροτικά εισοδήματα και επιδόματα, το διαθέσιμο εισόδημα της Δυτικής Μακεδονίας αυξήθηκε 22,56 μονάδες λιγότερο από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ το μέσο εισοδηματικό έλλειμμα ανά φορολογική δήλωση αυξήθηκε κατά +1.236 ευρώ (από -1.509 € σε -2.745 €).
Με απλά λόγια, η Δυτική Μακεδονία βελτιώθηκε σε σχέση με το 2019, αλλά υποχώρησε αισθητά σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα, βλέποντας το μερίδιό της στο εθνικό διαθέσιμο εισόδημα να υποχωρεί κάτω από το 2% (από 2,28% σε 1,96%).
Τα παραπάνω παρατίθενται χάριν της ενημέρωσης όσων βρίσκουν ενδιαφέρον το θέμα, αλλά και όσων με τις αποφάσεις τους επηρεάζουν το μέλλον της περιοχής.









