Από μικρή μου άρεσε να ακούω για ανθρώπους που συνέβαλαν στην ελευθερία του τόπου μας αλλά ελάχιστοι άνθρωποι τριγύρω μου γνωρίζουν γι’ αυτούς. Καθώς μεγάλωνα, άκουγα συχνά για το Μακεδονικό Αγώνα, μα ποτέ μου δεν άκουσα για τις γυναίκες που τον κράτησαν ζωντανό. Τότε αναρωτήθηκα τι έκαναν οι γυναίκες εκεινής της εποχής εκείνη την περίοδο; Ήταν σε θέση να βοηθήσουν σ’ αυτόν; Αυτή η σκέψη έγινε η αφετηρία της έρευνάς μου. Γράφω γι’ αυτές που δε φοβήθηκαν, δεν λύγισαν και δεν παραδόθηκαν, ακόμη κι όταν η ιστορία τούς γύρισε την πλάτη.
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΦΙΛΛΙΠΙΔΟΥ
Ο Μακεδονικός Αγώνας δε γράφτηκε μόνο με όπλα και μάχες, αλλά και με την ψυχή των ανθρώπων που πολέμησαν. Μία από αυτές τις ψυχές ήταν η Αγγελική Φιλιππίδου, μία λεπτή και αέρινη δασκάλα από τη Θεσσαλονίκη, που γεννήθηκε το 1880 και αφιέρωσε τη ζωή της στην ελευθερία της Μακεδονίας.
Από την νεαρή ηλικία των 20 ετών στάθηκε «λαμπάδα αναμμένη» μέσα στο σκοτάδι της σκλαβιάς. Πήγε στην Καρατζόβα το 1900 και αργότερα μετατέθηκε στην Κλεπούσνα για να διδάξει στα παιδιά όχι μόνο γράμματα, αλλά και πίστη και αγάπη στην πατρίδα. Με φροντίδα και γενναιότητα θεράπευε πληγές, μοίραζε φάρμακα και εμψύχωνε τους ανθρώπους με λόγια ελπίδας. Όταν οι κομιτατζήδες την απείλησαν, εκείνη αντιστάθηκε με κίνδυνο τη ζωή της και μετατέθηκε στην Αγριανή των Σερρών, όπου συνέχισε τον αγώνα της μαζί με τον σύζυγό της, Δημήτριο Φιλιππίδη. Κάπου εκεί έμελλε να έρθει και το τέλος της. Τη νύχτα της ης Δεκεμβρίου 1906 τραυματίστηκε σοβαρά. Παρά τον τραυματισμό της συνέχισε να πολεμάει. Το αίμα της κύλησε στη μακεδονική γη, ποτίζοντας το χώμα με ελπίδα· κάθε σταγόνα του αίματός της έμοιαζε όρκος στη Λευτεριά.
Λίγο αργότερα ξεψύχησε, τυλιγμένη με την ελληνική σημαία που τόσο αγαπούσε. Η μορφή της έμεινε σύμβολο ανιδιοτέλειας και θυσίας. Η Αγγελική Φιλιππίδου δεν κράτησε μόνο κιμωλία, αλλά και το σπαθί του καθήκοντος. Με το φως της διδασκαλίας της φώτισε για πάντα την ιστορία της Μακεδονίας.
ΒΕΛΙΚΑ ΤΡΑΙΚΟΥ
Μια ακόμη μεγάλη μορφή του Μακεδονικού Αγώνα ήταν η δασκάλα Βελίκα Τράικου. Γεννήθηκε το 1883 στον Πεντάλοφο της Θεσσαλονίκης. Από νεαρή ηλικία έδειξε σπάνιο θάρρος και πίστη στην πατρίδα. Σπούδασε στο Παρθεναγωγείο της Θεσσαλονίκης και διορίστηκε δασκάλα στην περιοχή της Καρατζόβας, όπου δίδασκε ελληνικά στα παιδιά κάτω από τον φόβο των βουλγαρικών κομιτάτων. Δεν ήταν μόνο δασκάλα, αλλά και ψυχή του αγώνα. Μετέδιδε στους μαθητές της την αγάπη για την ελευθερία και ενίσχυε το φρόνημα των κατοίκων.
Η δράση της προκάλεσε την οργή των εχθρών. Το 1904, αναγνωρίστηκε και συνελήφθη από τους κομιτατζήδες στα Γιαννιτσά. Παρά τους βασανισμούς που υπέστη, δεν πρόδωσε κανέναν από τους συναγωνιστές της. Μόλις στα 21 της χρόνια άφησε την τελευταία της πνοή, θυσιάζοντας τη ζωή της για τη Μακεδονία. Το παράδειγμά της έμεινε ζωντανό, μια φλόγα που συνέχισε να φωτίζει το δρόμο των Ελληνίδων δασκάλων του Αγώνα.
ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ
Μια ακόμη ηρωίδα που βάδισε στο ίδιο μονοπάτι με τη Βελίκα Τράικου ήταν η Αικατερίνη Χατζηγεωργίου, η νεαρή δασκάλα από τη Γευγελή. Η Αικατερίνη δίδασκε στα χωριά του Κιλκίς και παράλληλα ενθάρρυνε τους κατοίκους να κρατήσουν ζωντανό το ελληνικό φρόνημα. Αψήφησε τις απειλές και απέρριψε τα δώρα των Βούλγαρων κομιτατζήδων που προσπάθησαν να την κάνουν να προδώσει την αποστολή της. Η δράση της ήταν γεμάτη αυταπάρνηση και αφοσίωση.
Οι εχθροί της, όταν κατάλαβαν πως δεν θα σταματούσε τον αγώνα της, αποφάσισαν να τη βγάλουν από τη μέση. Στις 14 Οκτωβρίου 1904, περικύκλωσαν το σπίτι στο οποίο κρυβόταν. Εκείνη αρνήθηκε να παραδοθεί, αντιστάθηκε και πολέμησε γενναία. Πολεμούσε μόνη της για ώρες ώσπου οι κομιτατζήδες έβαλαν φωτιά στο σπίτι της. Το σώμα της ηρωίδας βρέθηκε καμένο, μα η ψυχή της έμεινε άσβηστη.
ΕΥΘΕΡΠΗ ΟΥΖΟΥΝΗ (ΖΗΣΕΝΑ)
Η Ευτέρπη Ουζούνη ήταν μια ακόμη γυναίκα που ξεχώρισε για το απαράμιλλο θάρρος της, βοηθώντας στον αγώνα για τη λευτεριά. Ήταν γνωστή ως Ζήσαινα ή «Μπουμπουλίνα του Μακεδονικού Αγώνα». Καταγόταν από την περιοχή των Γιαννιτσών και βίωσε τον πόνο και τη φωτιά του πολέμου το 1903, όταν είδε τους Βούλγαρους κομιτατζήδες να σκοτώνουν τον σύζυγό της και τον γιο της. Όμως δεν λύγισε. Αντιθέτως, ορκίστηκε να συνεχίσει εκείνη τον αγώνα τους. Μετέφερε μηνύματα, πληροφορίες και όπλα στους Μακεδονομάχους, ενώ συχνά συμμετείχε σε μάχες, οπλισμένη και αποφασισμένη να εκδικηθεί για τη χαμένη της οικογένεια.
Η Ζήσαινα πολέμησε γενναία , κερδίζοντας το σεβασμό ανδρών και γυναικών. Ακόμη και όταν συνελήφθη και καταδικάστηκε σε πολυετή φυλάκιση στο Μοναστήρι, δε μετάνιωσε για τη δράση της. Παρέμεινε πιστή στην Ελλάδα μέχρι την απελευθέρωσή της το 1908, ύστερα από την Επανάσταση των Νεοτούρκων.
ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ ΚΡΑΚΑ
Πριν ξεσπάσει ο Μακεδονικός Αγώνας, μια γυναίκα από τη Σιάτιστα, η Περιστέρα Κράκα με το ψευδώνυμο «Καπετάν Σπανοβαγγέλης», ύψωσε πρώτη το λάβαρο της ελευθερίας στη Μακεδονία. Γεννήθηκε γύρω στο 1860, πήρε τα όπλα το 1878, όταν οι Έλληνες της Μακεδονίας επαναστάτησαν εναντίον των Οθωμανών. Μετά τον θάνατο του αδελφού της, ανέλαβε η ίδια τη διοίκηση του αντάρτικου σώματός του, πολεμώντας γενναία στα βουνά της Δυτικής Μακεδονίας. Οι εφημερίδες της εποχής την αποκάλεσαν «Ζαν ντ’ Αρκ της Μακεδονίας», θαυμάζοντας το θάρρος και την αποφασιστικότητά της.
Η Περιστέρα Κράκα δεν έζησε την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα (1904–1908), όμως η δράση της θεωρείται προάγγελος εκείνου του μεγάλου ξεσηκωμού. Με την ανδρεία και το πάθος της για την πατρίδα, άνοιξε το δρόμο για τις επόμενες γυναίκες-αγωνίστριες. Ήταν η πρώτη που απέδειξε πως η Μακεδονία δεν θα σωθεί μόνο με τα όπλα, αλλά και με τη φλόγα των ψυχών που πιστεύουν στην ελευθερία.
Όλες αυτές οι αγωνίστριες στάθηκαν αληθινές ηρωίδες της Μακεδονίας, γυναίκες που με τη διδασκαλία, το θάρρος και τη θυσία τους κράτησαν άσβεστη τη φλόγα της ελευθερίας. Άλλες πολέμησαν, άλλες δίδαξαν, άλλες μετέφεραν μηνύματα και ελπίδα· όλες όμως συνέβαλαν με το δικό τους τρόπο στον αγώνα για τη Μακεδονία. Η δράση και η πίστη τους αποδεικνύουν πως ο Μακεδονικός Αγώνας δεν ανήκει μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες που πολέμησαν με την ψυχή τους και με τα όπλα για την πατρίδα.
Κατά τη διάρκεια της ερευνάς μου πολλές σκέψεις τριγύριζαν στο μυαλό μου. Έχω να πω ότι ο Μακεδονικός Αγώνας δεν είναι απλώς μια σελίδα στα βιβλία της ιστορίας. Είναι η απόδειξη ότι κάποιοι θυσιαστήκαν για την ελευθερία που έχουμε εμείς σήμερα. Οι γυναίκες που γνώρισα μέσα απ’ αυτή τη μελέτη δεν ήταν απλώς δασκάλες, αγγελιοφόροι ή αντάρτισσες, ήταν κάτι βαθύτερο: ήταν η φωνή της δύναμης μέσα στη σιωπή, η απόδειξη ότι το θάρρος δεν έχει φύλο, ηλικία ή μορφή. Αν κάτι θέλω να κρατήσει ο αναγνώστης από αυτό το ταξίδι στο παρελθόν του τόπου μας, είναι ότι ο καθένας μας μπορεί ν’ αλλάξει τον κόσμο. Είναι χρέος μας να κρατήσουμε ζωντανές τις ιστορίες τους, ώστε να θυμόμαστε πως η ελευθερία που σήμερα θεωρούμε δεδομένη κάποτε πληρώθηκε με καρδιά και με θυσία.
Φωτεινή Μανδράκη, 6ο Γυμνάσιο Κοζάνης.
ΟΝΕΙΡΑ ΨΥΧΩΝ
Τι είναι τα Όνειρα Ψυχών; Δύο λέξεις χίλιες σημασίες. Σ’ αυτήν εδώ τη στήλη οι μαθητές και οι μαθήτριες του 1ου, 2ου, 4ου ΓΕΛ Κοζάνης, του ΔΗΜ.Ω.Σ. ΓΕΛ Κοζάνης, του 6ου Γυμνασίου Κοζάνης, του ΔΗΜ.Ω.Σ. Γυμνασίου Κοζάνης και του Πρότυπου ΓΕΛ Αναργύρων μοιράζονται τα όνειρα, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους μέσα από τα δικά τους ποιήματα, διηγήματα και άρθρα.
