Νέες οδηγίες για τους πολίτες, εκπαίδευση στα σχολεία και καθιέρωση Ευρωπαϊκής Ημέρας Ετοιμότητας από τον Οκτώβριο του 2027
Νέα μέτρα για την προετοιμασία των Ευρωπαίων πολιτών απέναντι σε φυσικές καταστροφές, εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης, κυβερνοεπιθέσεις και άλλες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ικανότητα των νοικοκυριών να καλύπτουν αυτόνομα τις βασικές ανάγκες τους κατά τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης.
Οι πρωτοβουλίες παρουσιάστηκαν στις 3 Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες, κατά την έναρξη του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας, από την επίτροπο Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων, Χάτζα Λαμπίμπ, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα συχνότερες και πιο σύνθετες απειλές.
Στόχος της Κομισιόν είναι η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής κουλτούρας ετοιμότητας, στην οποία η αντιμετώπιση των κρίσεων δεν θα αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των κρατικών μηχανισμών, αλλά θα προϋποθέτει την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, των σχολείων, των επιχειρήσεων και των τοπικών κοινωνιών.
Αυτάρκεια για τρεις ημέρες
Στο επίκεντρο των νέων κατευθυντήριων γραμμών βρίσκεται η προετοιμασία των πολιτών ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις βασικές ανάγκες τους κατά τις πρώτες τρεις ημέρες μιας έκτακτης ανάγκης, μέχρι να κινητοποιηθούν πλήρως οι αρμόδιες υπηρεσίες.
Η Επιτροπή προτείνει την ύπαρξη βασικών προμηθειών έκτακτης ανάγκης στα νοικοκυριά, καθώς και μιας έτοιμης τσάντας με απαραίτητα είδη, η οποία θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση άμεσης απομάκρυνσης από το σπίτι. Η πρωτοβουλία δεν συνιστά προειδοποίηση για κάποια συγκεκριμένη επικείμενη κρίση, αλλά εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό πρόληψης και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής κοινωνίας.
Οι νέες οδηγίες καλύπτουν συνολικά τέσσερις τομείς. Πέρα από την αυτάρκεια των 72 ωρών, προβλέπουν την ενσωμάτωση της εκπαίδευσης για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων στην προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση, την προσαρμογή των σχεδίων πολιτικής προστασίας στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και τη βελτίωση της ενημέρωσης των πολιτών για κινδύνους και απειλές. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην εκπαίδευση των παιδιών με κατάλληλες για την ηλικία τους δραστηριότητες, χωρίς την καλλιέργεια φόβου ή ανασφάλειας.
Όπως επισήμανε η Χάτζα Λαμπίμπ στην ομιλία της, η γνώση του τρόπου αντίδρασης όταν ηχήσει μια σειρήνα θα πρέπει να είναι τόσο φυσική όσο και η εκμάθηση της κολύμβησης.
Από τις φυσικές καταστροφές στις κυβερνοεπιθέσεις
Η Ευρωπαία επίτροπος περιέγραψε ένα περιβάλλον στο οποίο οι παραδοσιακές απειλές, όπως οι πλημμύρες, οι δασικές πυρκαγιές, η ξηρασία και οι καύσωνες, συνυπάρχουν πλέον με νέους κινδύνους που συνδέονται με τις γεωπολιτικές εξελίξεις και την τεχνολογική εξάρτηση των κοινωνιών.
Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στον πόλεμο στην Ουκρανία, στις κυβερνοεπιθέσεις εναντίον νοσοκομείων και κρίσιμων υποδομών, αλλά και στις εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης στην Ισπανία και την Πορτογαλία, ως παραδείγματα κρίσεων που μπορούν να επηρεάσουν ταυτόχρονα πολλούς τομείς της καθημερινότητας.
«Δεν βρισκόμαστε σε πόλεμο, αλλά ούτε και σε ειρήνη», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας μια επικίνδυνη γκρίζα ζώνη στην οποία, όπως υποστήριξε, η Ευρώπη οφείλει να παραμένει σε διαρκή εγρήγορση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας ενεργοποιήθηκε περισσότερες από 60 φορές το 2025, αριθμός δεκαπλάσιος σε σχέση με τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του. Η ίδια υπενθύμισε ότι ο μηχανισμός έχει ανταποκριθεί σε περισσότερα από 900 αιτήματα βοήθειας κατά τα 25 χρόνια λειτουργίας του, ενώ η επιχείρηση υποστήριξης της Ουκρανίας αποτελεί τη μεγαλύτερη στην ιστορία του.
Μέσω του μηχανισμού έχουν αποσταλεί στην Ουκρανία σχεδόν 160.000 τόνοι βοήθειας και έχουν πραγματοποιηθεί αεροδιακομιδές περισσότερων από 5.400 ασθενών προς ευρωπαϊκά νοσοκομεία.
Ευρωπαϊκή Ημέρα Ετοιμότητας στις 23 Οκτωβρίου
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την καθιέρωση ετήσιας Ημέρας Ετοιμότητας της ΕΕ, η οποία θα πραγματοποιείται κάθε 23 Οκτωβρίου, με πρώτη διοργάνωση το 2027. Η ημερομηνία επιλέχθηκε επειδή συμπίπτει με την επέτειο ίδρυσης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, στις 23 Οκτωβρίου 2001.
Η νέα πρωτοβουλία αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση των πολιτών, στην ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών και στην ανάδειξη του έργου των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας. Η πρόταση συνδέεται και με τις συστάσεις ομάδας 150 Ευρωπαίων πολιτών, οι οποίοι συμμετείχαν την άνοιξη του 2026 σε ειδική διαδικασία διαβούλευσης για την ευρωπαϊκή ετοιμότητα.
Η Επιτροπή θα επιδιώξει τη συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και τα συμβουλευτικά όργανα της ΕΕ για την υποστήριξη της πρωτοβουλίας.
Σχέδια συνέχειας λειτουργίας των υπηρεσιών
Ένα ακόμη σκέλος των νέων παρεμβάσεων αφορά τη δυνατότητα των εθνικών μηχανισμών πολιτικής προστασίας να συνεχίζουν να λειτουργούν ακόμη και όταν μια καταστροφή επηρεάζει τις ίδιες τις υποδομές τους. Με πρόσφατη σύστασή της, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να αναπτύξουν σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας και να πραγματοποιούν τακτικές ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.
Σκοπός είναι να διασφαλιστεί ότι τα εθνικά σημεία επαφής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας θα μπορούν να ανταποκρίνονται σε αιτήματα βοήθειας σε 24ωρη βάση, ακόμη και σε περιπτώσεις σοβαρών διαταραχών.
Οι κατευθυντήριες γραμμές και η σχετική σύσταση δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, αποτελούν όμως μέρος της στρατηγικής για την Ένωση Ετοιμότητας που εγκρίθηκε τον Μάρτιο του 2025.
«Να είμαστε προετοιμασμένοι, όχι φοβισμένοι»
Η Χάτζα Λαμπίμπ έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα και στον ρόλο της αξιόπιστης ενημέρωσης, επισημαίνοντας ότι σε μια εποχή παραπληροφόρησης και τεχνητά παραγόμενου περιεχομένου, οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν πού μπορούν να αναζητούν έγκυρες πληροφορίες πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μια κρίση. «Η σωστή ενημέρωση περιορίζει τον φόβο. Θέλουμε οι άνθρωποι να βρίσκονται σε εγρήγορση, όχι σε πανικό. Να είναι προετοιμασμένοι, όχι φοβισμένοι», τόνισε.
Η επίτροπος αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη ενίσχυσης των πυροσβεστών και των διασωστών, αναγνωρίζοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και υπογραμμίζοντας τη σημασία της εμπιστοσύνης μεταξύ των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας διαφορετικών χωρών. Το βασικό μήνυμα της νέας ευρωπαϊκής προσέγγισης είναι ότι η προετοιμασία για μια κρίση πρέπει να ξεκινά πολύ πριν από την εκδήλωσή της.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
