Εισαγωγή
«Ο λιγνίτης είναι ακριβός και ρυπογόνος». Τάδε έφη˙ αρκεί και περισσεύει. Υπάρχει εκπεφρασμένη πολιτική βούληση και «μελετών ου χρείαν έχουσιν οι επαΐοντες».
Έφθασαν σε πρωτοφανή αγριότητα και ανατίναξαν καδοφόρους εκσκαφείς, μνημεία τεχνολογίας και διαγράφουν την ενεργειακή ιστορία του τόπου. Κατατρύχονται από τον εφιάλτη επιστροφής του λιγνίτη. Θα ήταν εντούτοις θαυμάσια ευκαιρία να διατηρηθεί ο εξοπλισμός αυτός σε υπαίθρια μουσεία, οργανωμένα από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, με πρόγραμμα Ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Αντ’ αυτού σχεδιάζονται οι επόμενες κινήσεις, η ισοπέδωση δηλαδή των σταθμών Αγίου Δημητρίου και Πτολεμαΐδας 5.
Χαρίστηκαν στη ΔΕΗ εκτάσεις εκατόν πενήντα χιλιάδων στρεμμάτων αγροτικής γης εις βάρος των αγροτών και απαλλάχθηκε από την υποχρέωση αποκατάστασης των λιγνιτικών εδαφών. Και φθάνει πλέον σε τέτοιο σημείο λεηλασίας, διαγράφοντας τεχνολογική ιστορία δεκαετιών!
Συγκριτικό κόστος καυσίμου για την Πτολεμαΐδα V
Η μόνιμη επωδός για την απολιγνιτοποίηση είναι «ο λιγνίτης είναι ακριβός και ρυπογόνος». Το τελευταίο πρόσχημα αντιμετώπισα με άρθρο στις 18-05-2026, όταν ο Υπουργός Υγείας ενοχοποίησε το λιγνίτη για καρκινογένεση. Βάσει μετρήσεων ρύπων στο δίκτυο σημείων ελέγχου Δυτικής Μακεδονίας υποστήριξα ότι η Πτολεμαΐδα είναι καθαρότερη από τη Σίνδο Θεσσαλονίκης. Δεν θέλησα να επεκταθώ στο μεθάνιο του φυσικού αερίου το οποίο είναι πρόδρομο συστατικών τα οποία σχηματίζουν όζον, γνωστό καρκινογόνο. Επιφυλάσσομαι σε επόμενο άρθρο.
Όσον αφορά τον «ακριβό λιγνίτη» σε άρθρο που απηχεί τις απόψεις της ΔΕΗ, διογκώνονται κάποια στοιχεία κόστους για το λιγνίτη, χωρίς να γίνεται σύγκριση με το φυσικό αέριο.
Μετά τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης για τις ανατινάξεις καδοφόρων εκσκαφέων, μας βομβαρδίζουν με ταυτόσημα καταχωρημένα δημοσιεύματα, επαναλαμβάνουν: «οι ειδικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κυμαίνονται από 1,15 έως και 1,6 τόνους CO2 ανά παραγόμενη μεγαβατώρα», και μας προετοιμάζουν για το επόμενο θύμα, την Πτολεμαΐδα V. Γράφουν: «Παρότι πρόκειται για σύγχρονη μονάδα, σχεδιασμένη με προηγμένες τεχνολογικές προδιαγραφές, συμμετέχει περιορισμένα στην παραγωγή». Και η πραγματικότητα είναι ότι σκόπιμα αποφεύγουν να την αξιοποιήσουν παρότι διαθέτει, χωρίς επιπλέον κατανάλωση καυσίμου, θερμική ισχύ 140ΜW που χάνεται, στη καρδιά της περιοχής που κατ’ εξοχήν χρειάζεται, στη Δυτική Μακεδονία. Ιδιαίτερα μάλιστα, όταν κατ’ εξαίρεση «η ΔΕΗ Α.Ε. δικαιούται ενμέρει δωρεάν δικαιώματα για τις εκπομπές CO2 για παροχή θερμικής ενέργειας στη τηλεθέρμανση». (ΔΕΗ, Ετήσια Οικονομική Έκθεση 2025, σελίς 486).
Ας μείνουμε για λίγο στους αριθμούς που επικαλείται η ΔΕΗ. Εις βάρος του λιγνίτη, υπερεκτιμά τις ειδικές εκπομπές Πτολεμαΐδας V σε 1,15 τόνους CO2 ανά παραγόμενη μεγαβατώρα, αντί του ορθού 1,03, και υπολογίζει για το προσεχές μέλλον ότι «το κόστος μόνο για την κάλυψη των δικαιωμάτων εκπομπών διαμορφώνεται περίπου στα 92 ευρώ ανά MWh στην περίπτωση της Πτολεμαΐδα V».
Για τον έλεγχο των εκτιμήσεων αυτών, εξετάσαμε βάσει των δελτίων του ΑΔΜΗΕ την παραγωγή ενέργειας από Πτολεμαΐδα V και τις μονάδες Αγίου Δημητρίου το 2025 σε μηνιαία βάση, καθώς και τις αντίστοιχες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (Green Tank).
Μηνιαία παραγωγή το 2025
Πίνακας 1
Για το 2025 η κάλυψη εκπομπών της ΔΕΗ ανήλθε σε €706,048, 000 για όγκο εκπομπών 9,780,000 τόνων διοξειδίου του άνθρακα ( Ετήσια Οικονομική Έκθεση, 1 Ιανουαρίου 2025-31 Δεκεμβρίου 2025, σελίς 486) . Επομένως το κόστος δικαιωμάτων εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα ήταν κατά το 2025 ~72€/MWh και το κόστος καυσίμου €109/MWh για την Πτολεμαΐδα V και αντίστοιχα €162/MWh για τις μονάδες Αγίου Δημητρίου.
Αντίστοιχα υπολογίζουμε για το φυσικό αέριο μέσο μεταβλητό κόστος καυσίμου για το 2025 0,4Χ72+2Χ40 = 108,8 €/MWh, και συμπεραίνουμε ότι ακόμη και χωρίς την αξιοποίηση της θερμικής ισχύος, η Πτολεμαΐδα V είναι ανταγωνιστική. Βέβαια κάνει εντύπωση η επιλογή της ΔΕΗ να τροφοδοτεί την τηλεθέρμανση από τις μονάδες Αγίου Δημητρίου, με υψηλότερο κόστος και μεγαλύτερες εκπομπές, και όχι από την Πτολεμαΐδα V.
Όταν επομένως γράφει η ΔΕΗ ότι «Η εποχή του λιγνίτη έχει περάσει ανεπιστρεπτί» εκφράζει ευσεβείς επιθυμίες, με κλειστά μάτια σε όσα συμβαίνουν στον κόσμο γύρω μας, με προτεραιότητα στη λεηλασία λιγνιτικών εδαφών, αδιαφορώντας για την ενεργειακή ασφάλεια. Δε χρειάζεται όμως να πάει κανείς μακριά. Στις περιόδους ακραίων καιρικών συνθηκών ο ΑΔΜΗΕ από ανάγκη ενεργοποιεί τις λιγνιτικές μονάδες και αυτό συμβαίνει και τώρα, ήδη από τις 23/6/26, ενόψει της αύξησης της θερμοκρασίας τον Ιούλιο και της μείωσης της αιολικής ενέργειας, οπότε ενεργοποίησε την Πτολεμαΐδα V.
Μεσοσταθμική τιμή το 2025
Το ίδιο συμβαίνει κάθε χρόνο, κατ’ εξοχήν στους κρίσιμους μήνες Ιανουάριο ως Απρίλιο, Ιούλιο και Οκτώβριο ως Δεκέμβριο, όπως φαίνεται από τον Πίνακα 2 του ΑΔΜΗΕ και μάλιστα με αυξημένη μεσοσταθμική τιμή που ευνοεί το λιγνίτη. Αυτό οφείλεται σε δυο λόγους την αυξημένη κατανάλωση, κυρίως όμως στη μειωμένη απόδοση των σταθμών φυσικού αερίου σε ακραίες θερμοκρασίες.
Πίνακας 2. Μεσοσταθμική τιμή αγοράς και κατανάλωση το 2025
Η ανταγωνιστικότητα της Πτολεμαΐδας V
Η λυδία λίθος ανταγωνιστικότητας είναι το Χρηματιστήριο ενέργειας και όχι οι υποθετικές εκτιμήσεις της ΔΕΗ. Όπως φαίνεται στην επίλυση προ-ημερήσιας αγοράς του χρηματιστηρίου ενέργειας, την 24η/6/2026, αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν λιγνίτη από την Πτολεμαΐδα V σε ποσοστό 5.42% του μείγματος. Στο σχετικό διάγραμμα διακρίνονται τρεις ζώνες τιμών.
Εικόνα1 . Ζώνες τιμών προημερήσιας αγοράς στις 24/6/2026. (α) Βραδινή ζώνη Ι: ελαχίστη τιμή €140.17/MWh. (β) ελαχίστη τιμή μεσημβρινής ζώνης €40.00/MWh. (γ) Ζώνη ΙΙΙ: Μεγίστη τιμή €300.00/MWh.
Στην Εικόνα 1 φαίνονται τρεις ζώνες τιμών στην προημερήσια αγορά στις 24-06-2026. Η νυχτερινή με ελάχιστη τιμή €140/MWh, η μεσημβρινή με χαμηλότερη τιμή και η απογευματινή με μεγίστη τιμή που φθάνει τα €300/MWh. Με τους όρους αυτούς η Πτολεμαΐδα 5 σαφώς είναι κερδοφόρος, έστω και χωρίς αξιοποίηση της ισχύος 140MW για τηλεθέρμανση που μονίμως σπαταλιέται. Τονίζεται ότι δεν είναι μόνο κερδοφόρος˙ είναι και απαραίτητη γιατί άνω των 15°C η απόδοση των σταθμών φυσικού αερίου πέφτει λόγω μείωσης της πυκνότητας του αέρα. Ως γνωστόν, οι αεριοστρόβιλοι ενδέχεται να παρουσιάσουν μειώσεις στην ισχύ εξόδου μεταξύ 14% και 20% όταν η θερμοκρασία του αέρα αυξάνεται από περίπου 15 σε 35°C.
Στην Εικόνα 2 παρουσιάζεται η μεταβολή της συμβολής της Πτολεμαΐδας V προκειμένου να προσαρμόζεται στη ζήτηση. Η ευελιξία μεταβολής είναι εντυπωσιακή, καλλίτερη ακόμη από τους μεγάλους σταθμούς φυσικού αερίου.
Εικόνα 2 . Εντυπωσιακή ευελιξία του λιγνιτικού σταθμού Πτολεμαΐδας V.
Επίλογος
Τεκμηριώνεται ότι ο νέος λιγνιτικός σταθμός Πτολεμαΐδας V, καθαρής ισχύος 616 MW, είναι ανταγωνιστικός προς το φυσικό αέριο, όπως είχε δηλώσει και ο τέως Υπουργός ΠΕΝ κύριος Σκρέκας. Βάσει των δεδομένων του 2025 υπολογίζεται ότι οι ειδικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ανήλθαν σε 1,03 τόνους ανά μεγαβατώρα, και το μεταβλητό κόστος καυσίμου ήταν περίπου €110/MWh, συγκρίσιμο με αυτό του φυσικού αερίου. Η απόδοση ηλεκτρικής ενέργειας είναι περίπου 41-42%, αλλά η συνολική ενεργειακή απόδοση μπορεί να φθάσει σε 60% περίπου, όταν αξιοποιηθεί η θερμική ισχύς των 140MW, που περιέργως ουδέποτε αξιοποιήθηκε μέχρι τώρα. Πρόσθετο πλεονέκτημα στη περίπτωση τηλεθέρμανσης είναι ότι τα δικαιώματα εκπομπής είναι κάπως μειωμένα.
Συγκριτικά η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ ακούγεται τεράστια, αλλά ο συντελεστής χρησιμοποίησης είναι πολύ μικρός. Η εγκατεστημένη ισχύς της ΔΕΗ σε ΑΠΕ διαμορφώθηκε σε 7,2 GW στο τέλος του 2025 από 5,5GW το 2024 και η παραγωγή διαμορφώθηκε σε 6,9 TWh, με συντελεστή χρησιμοποίησης, μόλις 11% περίπου.
Ενόψει των αναμενόμενων υψηλών θερμοκρασιών του Ιουλίου η Πτολεμαΐδα V είναι ενεργοποιημένη από τις 23/06/2025 και υποστηρίζει τους σταθμούς φυσικού αερίου, των οποίων η απόδοση μειώνεται όταν η θερμοκρασία περιβάλλοντος υπερβαίνει τους 15 βαθμούς Κελσίου. Συνεπακόλουθη είναι η ατελής καύση μεθανίου που επιβαρύνει το περιβάλλον, αλλά και η αυξημένη κατανάλωση φυσικού αερίου.
Ασφαλώς η λιγνιτική παραγωγή θα πρέπει να μειώνεται διαχρονικά, αλλά αυτό μπορεί να γίνει με τους ρυθμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέχρι το 2035, όχι όμως αιφνιδιαστικά το 2026, πριν από τις επικείμενες εκλογές, ερήμην της λαϊκής ετυμηγορίας. Η διατήρηση της Πτολεμαΐδας V είναι απαραίτητη λειτουργικά, ενώ οι σταθμοί Αγίου Δημητρίου θα πρέπει να διατηρηθούν σε εφεδρεία για λόγους εθνικής ενεργειακής ασφάλειας. Θυμίζουμε τι έγινε στη Βαλτική με την ανατίναξη του αγωγού φυσικού αερίου και το εύρημα τηλεχειριζόμενης θαλάσσιας βόμβας στη Λευκάδα. Οι πλωτοί σταθμοί εξαερίωσης είναι ανέτως ευάλωτοι και οι ευθύνες ασφαλείας τεράστιες.
*Ο κ. Ευστάθιος Χιώτης είναι Δρ. Μεταλλειολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, Μηχανικός Πετρελαίων Imperial College, πρώην διευθυντής στη Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίων και στο Ινστιτούτο Γεωλογίας και Ερευνών Υπεδάφους. Στο άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις.
https://independent.academia.edu/Chiotis
https://www.researchgate.net/profile/Eustathios_Chioti
https://energypress.gr/search-content?keys=%CE%A7%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82
