Ο Μάρκος Πατσίκας ανασύρει μια πόλη που χάθηκε, αλλά μένει ζωντανή στο χρόνο
Στην πινακοθήκη της Κοβενταρείου Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, ο Μάρκος Πατσίκας μας επιστρέφει στις δεκαετίες του ’70 και του ’80 και παρουσιάζει 120 φωτογραφίες που λειτουργούν ως ζωντανά θραύσματα μιας πόλης που άλλαξε οριστικά. Οι εικόνες του, τραβηγμένες αποκλειστικά σε φιλμ, αποτυπώνουν πρόσωπα, δρόμους, στιγμές και τοπία που άλλοτε αποτελούσαν τον καθημερινό παλμό της Κοζάνης και σήμερα υπάρχουν μόνο στη μνήμη. Με την πρωτοβουλία της κ. Ματίνας Μόμτσιου – Τσικριτζή και τη συμβολή του Συλλόγου Φίλων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, ο δημιουργός ανοίγει το προσωπικό του αρχείο στο κοινό, επιστρέφοντας σε μια εποχή όπου το κλικ ήθελε σκέψη, συγκέντρωση και καρδιά. Η έκθεση αποκαλύπτει μια Κοζάνη που δεν υπάρχει πια, αλλά με έναν παράδοξο και όμορφο τρόπο εξακολουθεί να μας αφορά, να μας συγκινεί και να μας θυμίζει ποιοι ήμασταν.
Η έκθεση περιλαμβάνει 120 φωτογραφίες που, όπως επισημαίνει ο δημιουργός, «πραγματεύονται σκηνές και ανθρώπους της πόλης». Είναι εικόνες φτιαγμένες από «πρόσωπα και στιγμές του δρόμου», κομμάτια ενός ζωντανού παζλ που συγκροτούσε την καθημερινότητα της Κοζάνης στις δεκαετίες του ’70 και του ’80.
Ο ίδιος περιγράφει τις φωτογραφίες αυτής της περιόδου ως «στιγμές που έζησα σε μια πόλη που πια δεν υπάρχει και νοσταλγώ εκείνα τα χρόνια». Το συναίσθημα που κυριαρχεί είναι η νοσταλγία, όχι όμως ως ηθικό βάρος αλλά ως βαθιά ανθρώπινη σύνδεση με τις στιγμές που πέρασαν. Όταν επιστρέφει στο υλικό των πρώτων χρόνων, βλέπει ξανά πρόσωπα, στιγμές, τοποθεσίες που έχουν αλλάξει ή χαθεί. Και αυτό το βλέμμα προς τα πίσω δημιουργεί συγκίνηση καθώς οι φωτογραφίες του αποτελούν ένα ζωντανό αρχείο της πόλης και των ανθρώπων της.
Η έκθεση δεν περιορίζεται στη νοσταλγία. Αναδεικνύει την ιστορική, κοινωνική και πολιτιστική συνέχεια μιας πόλης που μεταμορφώθηκε. Ο φωτογραφικός φακός του κ. Πατσίκα στέκεται σε στιγμές καθημερινότητας, στον χειμώνα και στο χιόνι που κάλυπτε τις γειτονιές, στις παραδόσεις και στα έθιμα, στα δρώμενα που ένωναν τον κόσμο, στα συλλαλητήρια και τις πολιτικές συγκεντρώσεις που σημάδεψαν την εποχή.
Αγγίζει τον βιορυθμό της πόλης όπως ήταν τότε, στα στέκια, στα στενά, στις πλατείες, στους περαστικούς που σταματούσαν για μια κουβέντα και μια καλημέρα, στα παιδιά που έπαιζαν στους δρόμους και τις αλάνες που δεν υπάρχουν πια, στους ηλικιωμένους που παρατηρούσαν τη ζωή να περνά.
Για τον ίδιο, πίσω από κάθε εικόνα υπάρχει «η ζωή μιας εποχής». Γι’ αυτό ζητά από τον επισκέπτη να προσέξει «αυτό που κρύβεται πίσω αυτή η φωτογραφία». Μια λεπτομέρεια, μια ματιά, μια στιγμή που μπορεί να φαντάζει απλή αλλά κουβαλά μια ολόκληρη ιστορία. Ανάμεσα στις εικόνες που ξεχωρίζει βρίσκεται η παλιά πλατεία της Κοζάνης, ίσως η πιο αναγνωρίσιμη φωτογραφία. Ξεχωριστή θέση στη μνήμη του έχει και η «Κυριακούλα», μια από τις πιο χαρακτηριστικές φιγούρες της παλιάς Κοζάνης, την οποία οι άνθρωποι της πόλης θυμούνται ακόμη.
Οι φωτογραφίες είναι τραβηγμένες αποκλειστικά με αναλογική μηχανή. «Έπρεπε να τα κάνεις όλα με το νου και με την καρδιά», τονίζει ο κ. Πατσίκας, εξηγώντας ότι τότε δεν υπήρχε η ευκολία της άμεσης εικόνας. Δεν υπήρχε το «ξαναβλέπω». Υπήρχε μόνο η στιγμή, η σκέψη και το θάρρος να πατήσεις το κουμπί. «Έπρεπε να σκεφτείς και να επιλέξεις το κατάλληλο κλικ για την κατάλληλη στιγμή». Αυτή η διαδικασία, αυτή η αργή και προσεκτική σχέση με το φως, είναι που δίνει στις φωτογραφίες του το βάθος του χρόνου.
Ο Μάρκος Πατσίκας γεννήθηκε το 1955 στο Σισάνι Βοΐου. Ασχολήθηκε με τη φωτογραφία από το 1977, όταν με τη βοήθεια ενός φίλου αγόρασε την πρώτη του μηχανή. Καθοριστικό σημείο στην πορεία του υπήρξε το 1982, όταν φοίτησε στη σχολή φωτογραφίας διά αλληλογραφίας της Κατενάλε, εμπειρία που, όπως αναφέρει, του έδωσε γνώσεις και προοπτική.
Σήμερα, παραμένει βαθιά συνδεδεμένος με τον τόπο του. Και ενώ ανατρέχει στο παρελθόν, κοιτά και προς το μέλλον, έχοντας στο μυαλό του ένα νέο πρότζεκτ, με φωτογραφίες από τη φύση.
Τα εγκαίνια της έκθεσης είχαν για τον ίδιο ιδιαίτερο χαρακτήρα καθώς συνέπεσαν με τα γενέθλιά του και τη γέννηση του έκτου του εγγονιού. Μια ημέρα διπλά γιορτινή, που ο ίδιος επέλεξε να περάσει ανάμεσα στους ανθρώπους που τίμησαν το έργο του και γέμισαν την πινακοθήκη. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 6 Φεβρουαρίου και αποτελεί μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Ένα βλέμμα στην παλιά Κοζάνη που, χάρη στον φακό του, παραμένει ζωντανή.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
