Η μετάβαση και οι σύμβουλοί της
Η έρευνα που παρουσίασε η Αλεξία Καλαϊτζή στην «Καθημερινή της Κυριακής» φωτίζει μια πραγματικότητα που αφορά άμεσα και τη Δυτική Μακεδονία. Σε μια περίοδο που «τρέχουν» πόροι εκατομμυρίων για τη μετάβαση μετά τον λιγνίτη, ο ρόλος ιδιωτικών συμβουλευτικών εταιρειών στον σχεδιασμό, την υποστήριξη και την επικοινωνία των πολιτικών είναι καθοριστικός. Η έρευνα έγινε από την ομάδα των Vouliwatch και Solomon με την υποστήριξη του Γραφείου Θεσσαλονίκης του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ.
Η αξιοποίηση εξωτερικής τεχνογνωσίας δεν είναι εκ προοιμίου αρνητική. Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι ποιος έχει τον τελικό έλεγχο, ποιος χαράσσει στρατηγική και ποιος λογοδοτεί. Η μετάβαση δεν μπορεί να γίνει με ένα δημόσιο παρατηρητή. Χρειάζεται ισχυρούς θεσμούς, διαφάνεια και ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας.
Έρευνα για τις συμβουλευτικές εταιρείες στο Δημόσιο και η διάσταση της Δυτικής Μακεδονίας
Ρεπορτάζ της Αλεξίας Καλαϊτζή στην «Καθημερινή» με στοιχεία από την έρευνα των Vouliwatch και Solomon
Τη ραγδαία αύξηση της εμπλοκής ιδιωτικών συμβουλευτικών εταιρειών στη λειτουργία του ελληνικού Δημοσίου καταγράφει έρευνα της ομάδας Vouliwatch, Solomon με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ, την οποία παρουσίασε η Αλεξία Καλαϊτζή στην «Καθημερινή της Κυριακής».
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο ρεπορτάζ, οι συμβάσεις μεταξύ φορέων του Δημοσίου και συμβουλευτικών εταιρειών υπερδιπλασιάστηκαν τα τελευταία πέντε χρόνια, ενώ η συνολική τους αξία αυξήθηκε από 21,5 εκατ. ευρώ το 2020 σε 585,5 εκατ. ευρώ το 2025. Από το 2017 έως το 2025, η αξία των σχετικών συμβάσεων ξεπέρασε συνολικά τα 1,5 δισ. ευρώ.
Η έρευνα βασίστηκε σε ανάλυση δεδομένων από το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων, μέσω συστήματος τεχνητής νοημοσύνης, με επαλήθευση από την ερευνητική ομάδα. Έξι στις δέκα συμβάσεις πραγματοποιήθηκαν μέσω απευθείας ανάθεσης, ενώ το 96% της συνολικής αξίας κατευθύνθηκε σε δέκα μόνο εταιρείες, από τις 1.266 που συνεργάστηκαν με το Δημόσιο την περίοδο αυτή.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το αντικείμενο των υπηρεσιών. Το 46% της αξίας αφορά διοικητική συμβουλευτική, δηλαδή υπηρεσίες που σχετίζονται με στρατηγικό σχεδιασμό, διακυβέρνηση και διαχείριση δημόσιων πολιτικών, ενώ το 40% αφορά συμβουλευτική πληροφορικής. Στο ρεπορτάζ επισημαίνεται ότι η διεύρυνση αυτή ξεκίνησε εντονότερα την περίοδο της πανδημίας και συνδέεται τόσο με την αποδυνάμωση του Δημοσίου μετά την οικονομική κρίση όσο και με τις αυξημένες ανάγκες ψηφιοποίησης και απορρόφησης ευρωπαϊκών πόρων.
Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τη Δυτική Μακεδονία, μια περιφέρεια που βρίσκεται στο επίκεντρο της απολιγνιτοποίησης και της Δίκαιης Μετάβασης. Στην περιοχή δραστηριοποιούνται εταιρείες που αναλαμβάνουν έργα συμβουλευτικής και επικοινωνίας στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτήσεων. Ενδεικτικά, η DIADIKASIA και η PLANET έχουν εμπλακεί σε έργα που σχετίζονται με τον Μηχανισμό Στήριξης Επιχειρηματικότητας, ο οποίος λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης επενδυτικών σχεδίων στη μεταλιγνιτική περίοδο. Παράλληλα, εταιρείες όπως η CHOOSE αναλαμβάνουν δράσεις επικοινωνίας, διαφημιστικής προβολής και διοργάνωσης εκδηλώσεων που συνδέονται με προγράμματα και πολιτικές μετάβασης.
Η εμπλοκή τέτοιων εταιρειών στη Δυτική Μακεδονία δεν αφορά απλώς τεχνικές υπηρεσίες, αλλά συχνά αγγίζει τον σχεδιασμό στρατηγικών, την υποστήριξη φορέων και τη διαμόρφωση του πλαισίου ενημέρωσης και συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας. Σε μια περίοδο κατά την οποία η περιφέρεια επιχειρεί να αναδιαρθρώσει το παραγωγικό της μοντέλο, το ερώτημα της ισορροπίας μεταξύ δημόσιου ελέγχου και ιδιωτικής τεχνογνωσίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Στο ρεπορτάζ της «Καθημερινής» καταγράφονται, επίσης, προβληματισμοί για τον κίνδυνο περαιτέρω αποδυνάμωσης της δημόσιας διοίκησης, εφόσον κρίσιμες λειτουργίες και στρατηγικές αποφάσεις μεταφέρονται σε ιδιώτες συμβούλους. Τίθεται ζήτημα λογοδοσίας, διαφάνειας και σύγκρουσης συμφερόντων, δεδομένου ότι οι ιδιωτικές εταιρείες δεν υπόκεινται στο ίδιο θεσμικό πλαίσιο ελέγχου με τις δημόσιες υπηρεσίες.
Από την άλλη πλευρά, εκπρόσωποι του κλάδου υποστηρίζουν ότι η συνεργασία με το Δημόσιο είναι θεσμικά προβλεπόμενη, ότι λειτουργεί υποστηρικτικά στην υλοποίηση ήδη ειλημμένων πολιτικών αποφάσεων και ότι οι όροι των συμβάσεων διασφαλίζουν την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων.
*Οι αξίες που παρουσιάζονται αφορούν τη συνολική αξία των υπογεγραμμένων συμβάσεων, όχι το ποσό που εισπράττει κάθε εταιρεία. Πολλές συμβάσεις υλοποιούνται από κοινοπραξίες ή συμπράξεις εταιρειών και δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί το επιμέρους μερίδιο κάθε συμμετέχοντος μέρους από τα υπό ανάλυση δεδομένα.
Περισσότερα για την έρευνα θα διαβάσετε εδώ: https://vouliwatch.gr/actions/article/consultocracy
Το ρεπορτάζ της Αλεξίας Καλαϊτζή εδώ: https://www.kathimerini.gr/economy/564090325/symvaseis-1-5-dis-metaxy-dimosioy-symvoyleytikon/
Σωκράτης Μουτίδης
