Ανησυχία για την απώλεια θέσεων εργασίας, τη φυγή των νέων και την έλλειψη συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας στον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας
Την ανάγκη να επανασχεδιαστεί η πορεία της απολιγνιτοποίησης με επίκεντρο την κοινωνία, την απασχόληση και την πραγματική ανάπτυξη της Δυτικής Μακεδονίας ανέδειξε η δημόσια συζήτηση με θέμα «Οι επιπτώσεις της απολιγνιτοποίησης στην τοπική κοινωνία, νέοι και γυναίκες τα θύματα της ανεργίας», που πραγματοποιήθηκε στην Πτολεμαΐδα με πρωτοβουλία του Ιδρύματος Friedrich Ebert (FES) και του Εργατικού Κέντρου Εορδαίας. Στην εκδήλωση συμμετείχαν εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, των εργαζομένων, της ΓΣΕΕ και του πολιτικού χώρου.
Ανοίγοντας την εκδήλωση, η επιστημονική συνεργάτιδα του Friedrich Ebert Stiftung, Μόνικα Μπεργκ, υπογράμμισε ότι η ολοκλήρωση της απολιγνιτοποίησης αποτελεί μια ιστορική αλλαγή για τη Δυτική Μακεδονία, επισημαίνοντας πως η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να προχωρήσει γρήγορα, όμως η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και ενός βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου απαιτεί χρόνο, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Αναφέρθηκε, μάλιστα, στην εμπειρία της Γερμανίας, όπου, παρά τον καλύτερο σχεδιασμό, η μετάβαση συνοδεύτηκε από απώλειες θέσεων εργασίας και δημογραφικές προκλήσεις, επισημαίνοντας ότι εργαλεία όπως τα Συμβούλια Μετασχηματισμού συνέβαλαν στη συμμετοχή της κοινωνίας στον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας.
Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Εορδαίας Παναγιώτης Πλακεντάς άσκησε έντονη κριτική στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η απολιγνιτοποίηση στην Ελλάδα, κάνοντας λόγο για μια διαδικασία που εφαρμόζεται χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο και με υπερβολικά γρήγορους ρυθμούς. Όπως είπε, η θεωρία απέχει σημαντικά από την πραγματικότητα που βιώνει σήμερα η περιοχή, υποστηρίζοντας ότι η Δυτική Μακεδονία μετατρέπεται σε «πειραματικό πεδίο» μιας βίαιης μετάβασης, χωρίς να έχουν δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις για νέες παραγωγικές δραστηριότητες και σταθερές θέσεις εργασίας. Επισήμανε ακόμη ότι, παρά τη μεγάλη ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, οι πολίτες δεν βλέπουν μείωση του ενεργειακού κόστους ούτε ουσιαστικό αναπτυξιακό αποτύπωμα στην τοπική οικονομία.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Εορδαίας, Θόδωρος Κακουλίδης, ο οποίος χαρακτήρισε την απολιγνιτοποίηση μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που έχει γνωρίσει η περιοχή. Τόνισε ότι οι μεγαλύτεροι χαμένοι της μετάβασης είναι οι νέοι και οι γυναίκες, καθώς η έλλειψη θέσεων εργασίας οδηγεί ολοένα και περισσότερους στην αναζήτηση εργασίας εκτός Δυτικής Μακεδονίας. Όπως ανέφερε, η περιοχή χρειάζεται μια πραγματικά δίκαιη μετάβαση που θα στηρίζεται στη δημιουργία σταθερής απασχόλησης, στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και στην παραμονή του ανθρώπινου δυναμικού στον τόπο.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, η αναπληρώτρια εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Όλγα Μαρκογιαννάκη περιέγραψε τη σημερινή εικόνα της Δυτικής Μακεδονίας ως μια περιοχή που βιώνει οικονομική, κοινωνική και δημογραφική συρρίκνωση. Όπως σημείωσε, η μετάβαση εξελίσσεται χωρίς να έχει διαμορφωθεί το νέο παραγωγικό μοντέλο, ενώ έθεσε ως προτεραιότητα τη δημιουργία μόνιμων θέσεων εργασίας, την ενίσχυση των τοπικών επιχειρήσεων και τη συμμετοχή της κοινωνίας στον σχεδιασμό των επενδύσεων. Υποστήριξε ακόμη ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να είναι επιτυχής χωρίς αναβάθμιση των δικτύων, επαρκή ενεργειακό σχεδιασμό και ουσιαστική αξιοποίηση των τοπικών ενεργειακών κοινοτήτων.
Ο γραμματέας Περιβάλλοντος της ΓΣΕΕ Γιάννης Γκουτζαμάνης υποστήριξε ότι η έννοια της «δίκαιης μετάβασης» προέρχεται από το συνδικαλιστικό κίνημα και προϋποθέτει συμμετοχή των εργαζομένων και της τοπικής κοινωνίας στις αποφάσεις. Εκτίμησε ότι στη Δυτική Μακεδονία η διαδικασία ακολούθησε την αντίθετη πορεία, καθώς οι αποφάσεις ελήφθησαν κεντρικά χωρίς ουσιαστική διαβούλευση, γεγονός που οδήγησε σε σύγχυση, απογοήτευση και έλλειψη εμπιστοσύνης. Ως παράδειγμα ανέφερε την Ισπανία, όπου, όπως είπε, η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών συνέβαλε στη μείωση των κοινωνικών αντιδράσεων.
Την αγωνία των εργαζομένων μετέφερε ο πρόεδρος του Σωματείου «Σπάρτακος» Γιάννης Φασίδης, υποστηρίζοντας ότι οι προειδοποιήσεις για τις επιπτώσεις της απολιγνιτοποίησης είχαν διατυπωθεί εδώ και χρόνια, χωρίς όμως να ληφθούν υπόψη. Περιέγραψε μια περιοχή που βλέπει σταδιακά να χάνει το παραγωγικό της δυναμικό, ενώ έκανε λόγο για έντονη αβεβαιότητα σχετικά με το μέλλον της απασχόλησης και της τοπικής οικονομίας. Αντίστοιχα, ο πρόεδρος της Κοινότητας Περδίκκα Λάζαρος Εμμανουηλίδης, μεταφέροντας και την εμπειρία του ως εργαζόμενος στα ορυχεία, αναφέρθηκε στις επιπτώσεις που βιώνουν καθημερινά οι τοπικές κοινωνίες, επισημαίνοντας ότι η μετάβαση πρέπει να σχεδιαστεί με επίκεντρο τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στην περιοχή.
Κοινός παρονομαστής σχεδόν όλων των παρεμβάσεων ήταν ότι η απολιγνιτοποίηση δεν αμφισβητείται ως στρατηγική επιλογή, ωστόσο η εφαρμογή της στη Δυτική Μακεδονία χαρακτηρίζεται από έλλειψη σχεδιασμού, περιορισμένη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και καθυστερήσεις στη δημιουργία νέων, βιώσιμων θέσεων εργασίας. Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι χωρίς ουσιαστική στήριξη των ανθρώπων της περιοχής και ένα ολοκληρωμένο παραγωγικό σχέδιο, η ενεργειακή μετάβαση κινδυνεύει να οδηγήσει σε περαιτέρω δημογραφική και οικονομική αποδυνάμωση της Δυτικής Μακεδονίας.
Σωκράτης Μουτίδης – www.xronos-kozanis.gr
