Ο Στέλιος Χλιαράς μιλά στο «Χ» για το πιο απαιτητικό εγχείρημα του Δη.Πε.Θε. Κοζάνης
Η αυλαία της φετινής θεατρικής περιόδου του Δη.Πε.Θε. Κοζάνης πέφτει με μια παραγωγή που συνομιλεί με το παρόν και το παρελθόν της Δυτικής Μακεδονίας. Η «Γη της Επαγγελίας», μια παράσταση θεάτρου ντοκουμέντο σε σκηνοθεσία και δραματουργία της Γεωργίας Μαυραγάνη, κάνει πρεμιέρα στις 14 και 15 Ιουλίου στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και στη συνέχεια ταξιδεύει στη Δυτική Μακεδονία και σε επιλεγμένα φεστιβάλ της χώρας, μεταφέροντας στη σκηνή τις ιστορίες των ανθρώπων που έζησαν τον λιγνίτη και σήμερα βιώνουν τη μετάβαση. Για τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Δη.Πε.Θε. Κοζάνης, Στέλιο Χλιαρά, η παράσταση αποτελεί το επιστέγασμα μιας ολόκληρης θεατρικής χρονιάς που αφιερώθηκε στη μεγαλύτερη αλλαγή που γνώρισε η περιοχή τις τελευταίες δεκαετίες.
Η απόφαση να αφιερωθεί ολόκληρος ο καλλιτεχνικός προγραμματισμός της περιόδου 2025-2026 στο τρίπτυχο «Μετάβαση – Μετακίνηση – Μεταμόρφωση» δεν ήταν τυχαία. Όπως εξηγεί ο Στέλιος Χλιαράς, γεννήθηκε από την πεποίθηση ότι το θέατρο δεν μπορεί να παρακολουθεί αμέτοχο όσα συμβαίνουν γύρω του.
Όπως αναφέρει, η ιδέα της «Γης της Επαγγελίας» προέκυψε από την ανάγκη το θέατρο να αποκτήσει ουσιαστικό λόγο απέναντι στις αλλαγές που βιώνει η κοινωνία και να σταθεί δίπλα στους ανθρώπους της περιοχής. «Το θέατρο οφείλει να είναι παρών, να έχει θέση στα πράγματα και, όπου χρειάζεται, να αγκαλιάζει και να ενώνει τους ανθρώπους του τόπου και να δυναμώνει τη φωνή τους», λέει χαρακτηριστικά.
Το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων αποτέλεσε, όπως σημειώνει, ένα ιστορικό ορόσημο που δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορο το Δη.Πε.Θε. Κοζάνης. Γι’ αυτό και η απολιγνιτοποίηση δεν αποτέλεσε απλώς το θέμα της καλοκαιρινής παραγωγής, αλλά τον άξονα πάνω στον οποίο χτίστηκε ολόκληρη η φετινή καλλιτεχνική χρονιά.
Οι πρωταγωνιστές είναι οι άνθρωποι
Η «Γη της Επαγγελίας» δεν αφηγείται την ιστορία της Δυτικής Μακεδονίας μέσα από ειδικούς ή επίσημες τοποθετήσεις. Τη διηγούνται οι ίδιοι οι άνθρωποι που έζησαν τον λιγνίτη, εργάστηκαν στα εργοστάσια, μεγάλωσαν δίπλα στους ΑΗΣ και σήμερα βλέπουν την περιοχή να αλλάζει.
Για τις ανάγκες της παράστασης πραγματοποιήθηκε πολύμηνη έρευνα, με συγκέντρωση αρχειακού υλικού και δεκάδες συνεντεύξεις από τη σκηνοθέτιδα Γεωργία Μαυραγάνη και τη δημιουργική της ομάδα. Μεγάλο μέρος αυτών των μαρτυριών ακούγεται αυτούσιο στη σκηνή, μετατρέποντας την παράσταση, όπως περιγράφει ο Στέλιος Χλιαράς, σε «ένα ζωντανό ντοκιμαντέρ επί σκηνής».
Στο επίκεντρο βρίσκονται εργαζόμενοι, κάτοικοι και άνθρωποι της διπλανής πόρτας, που μιλούν για τη ΔΕΗ, την ιστορία της περιοχής, αλλά και για την αβεβαιότητα της επόμενης ημέρας.
Τη σκηνοθεσία και τη δραματουργία της «Γης της Επαγγελίας» υπογράφει η Γεωργία Μαυραγάνη, με τη Μαριάννα Καβαλλιεράτου να έχει την επιμέλεια της κίνησης. Τα σκηνικά και τα κοστούμια σχεδίασαν η Εύη Μιμίκου και η Βενετία Νάση, τη μουσική συνέθεσε ο Χάρης Νείλας, ενώ τον σχεδιασμό των φωτισμών ανέλαβε η Εμορφίλη Τσιμπλίδου. Η κινηματογράφηση του υλικού και η επεξεργασία του με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης φέρουν την υπογραφή του Στάθη Γαλαζούλα, με βοηθούς σκηνοθέτη τις Μαρία Ηλιάδη και Νικολέτα Σιώμου και βοηθό φωτίστριας την Ηρώ Μεταξά. Τις φωτογραφίες και το βίντεο της παράστασης επιμελήθηκε ο Κωνσταντίνος Μανουσαρίδης, την εικονογράφηση της αφίσας δημιούργησε ο Lekõ, ενώ τον σχεδιασμό του προγράμματος και την επικοινωνία υπογράφει ο Παναγιώτης Τσαρτσιανίδης.
Επί σκηνής εμφανίζονται οι Δημήτρης Γαλανάκης, Συμεών Κωστάκογλου, Γρηγόρης Ποιμενίδης, Ιωάννα Σίσκου και Ανατολή Τσακαλίδου, ενώ συμμετέχουν και οι Νίκος Λόφτσαλης και Παναγιώτης Χλιαράς ως άνθρωποι της κοινότητας, στοιχείο που ενισχύει τον χαρακτήρα του θεάτρου ντοκουμέντο. Την κατασκευή του σκηνικού ανέλαβαν οι Νίκος Λαβαντσιώτης, Γιάννης Λυγκώνης και Τάκης Συνδουκάς, με τη ζωγραφική επιμέλεια των Νίκου Καρρά, Νίκου Αθανασάκη, Παναγιώτη Μεϊντάνη και Δημοσθένη Καρρά. Την τεχνική υποστήριξη της παράστασης έχουν οι Βαγγέλης Καραθανάσης, Νίκος Λαβαντσιώτης και Τάκης Συνδουκάς ως τεχνικοί σκηνής, ο Τάσος Διδασκάλου ως ηλεκτρολόγος και χειριστής φώτων, ο Λευτέρης Φερλαχίδης ως ηχολήπτης προβών και ο Μάνος Κόμπος ως ηχολήπτης της περιοδείας. Υπεύθυνη παραγωγής από το Δη.Πε.Θε. Κοζάνης είναι η Δήμητρα Σωτηροπούλου, υπεύθυνη παραγωγής από το Φεστιβάλ η Ηλέκτρα Καρατζά και υπεύθυνος της περιοδείας ο Στέλιος Σωτηρόπουλος.
«Η περιοχή συρρικνώνεται και οι άνθρωποι φεύγουν»
Μέσα από τις δεκάδες συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν, η δημιουργική ομάδα διαπίστωσε ότι, σε αντίθεση με τα πρώτα χρόνια μετά την ανακοίνωση της απολιγνιτοποίησης, σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι εκφράζουν σχεδόν τις ίδιες αγωνίες.
Ο Στέλιος Χλιαράς σημειώνει ότι οι διαφορετικές προσεγγίσεις του 2019 έχουν πλέον δώσει τη θέση τους σε έναν κοινό προβληματισμό. «Η περιοχή συρρικνώνεται και οι άνθρωποι φεύγουν. Υπάρχει πολύ μεγάλο θέμα και είναι πλέον κοινός τόπος», επισημαίνει, εξηγώντας ότι αυτή ακριβώς την πραγματικότητα επιχειρεί να αποτυπώσει η παράσταση, μεταφέροντας τις σκέψεις και τις ανησυχίες που ακούγονται καθημερινά στις παρέες, στους χώρους εργασίας και στις γειτονιές της Δυτικής Μακεδονίας.
Για τον ίδιο, το μεγάλο στοίχημα δεν είναι μόνο η καλλιτεχνική επιτυχία της παραγωγής, αλλά η δυνατότητα να ταξιδέψει η φωνή της περιοχής έξω από τα όριά της.
Στόχος, όπως λέει, είναι να γίνουν συμμέτοχοι και οι υπόλοιποι Έλληνες σε όσα βιώνει η Δυτική Μακεδονία, γιατί το ζήτημα της ενέργειας δεν αφορά μόνο έναν τόπο, αλλά ολόκληρη τη χώρα.
Ένα δύσκολο, αλλά συνειδητό ρίσκο
Ο Στέλιος Χλιαράς δεν κρύβει ότι προβληματίστηκε για το πώς θα αντιμετωπιστεί μια παράσταση που αγγίζει ένα τόσο επίκαιρο κοινωνικό ζήτημα.
Παραδέχεται ότι φοβήθηκε μήπως παρερμηνευθεί πολιτικά, επιμένει όμως πως άλλο είναι η κομματική αντιπαράθεση και άλλο το θέατρο που ασχολείται με τα ζητήματα του πολίτη. Υποστηρίζει ότι το πολιτικό θέατρο αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι του σύγχρονου ευρωπαϊκού θεάτρου και θεωρεί πως ένα Δη.Πε.Θε. που θέλει να έχει σύγχρονο προσανατολισμό δεν μπορεί να αγνοεί την κοινωνία μέσα στην οποία λειτουργεί.
Ένα ιστορικό αποτύπωμα
Μετά την πρεμιέρα της στις 14 και 15 Ιουλίου στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου (Πειραιώς 260), η «Γη της Επαγγελίας» θα ξεκινήσει την περιοδεία της με σταθμό τη Χαλκίδα στις 17 Ιουλίου. Η πρώτη παράσταση στη Δυτική Μακεδονία θα δοθεί στις 20 Ιουλίου στην Πτολεμαΐδα, ενώ θα ακολουθήσει στις 22 Ιουλίου ο Άγιος Δημήτριος. Στη συνέχεια η παραγωγή θα παρουσιαστεί στις 24 Ιουλίου στο Λαιμό Πρεσπών, στις 27 Ιουλίου στα Σέρβια, στις 31 Ιουλίου στη Φλώρινα, στις 3 Αυγούστου στα Γρεβενά, στις 5 Αυγούστου στο Νεστόριο, στις 6 Αυγούστου στο Βελβεντό, στις 24 Αυγούστου στο Κιλκίς, στις 25 Αυγούστου στις Συκιές, στις 26 Αυγούστου στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων στην Καβάλα και στις 27 Αυγούστου στα Γιαννιτσά, ενώ η αυλαία της περιοδείας θα πέσει στις 9 Σεπτεμβρίου στο Υπαίθριο Θέατρο Ποντοκώμης.
Όπως εξηγεί ο Στέλιος Χλιαράς, ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε η πρεμιέρα να πραγματοποιηθεί στην Κοζάνη. Ωστόσο, επειδή το Υπαίθριο Δημοτικό Θέατρο δεν θα είναι διαθέσιμο, η παραγωγή αναπροσάρμοσε το πρόγραμμά της, με την Ποντοκώμη να φιλοξενεί την τελευταία παράσταση της περιοδείας. Η επιλογή, μάλιστα, η πρώτη παράσταση στη Δυτική Μακεδονία να δοθεί στην Πτολεμαΐδα και η πρώτη στον Δήμο Κοζάνης να πραγματοποιηθεί στον Άγιο Δημήτριο δεν ήταν τυχαία. Όπως σημειώνει, πρόκειται για μια συμβολική επιλογή, καθώς οι δύο περιοχές ταυτίστηκαν όσο λίγες με τη λιγνιτική δραστηριότητα και την ιστορία της ΔΕΗ.
Ως ένδειξη ελάχιστης αναγνώρισης των λιγνιτικών κέντρων και των ανθρώπων που συνδέθηκαν με τη βιομηχανική ιστορία της περιοχής, οι παραστάσεις στην Πτολεμαΐδα, στον Άγιο Δημήτριο και στην Ποντοκώμη θα πραγματοποιηθούν με ελεύθερη είσοδο για όλους τους δημότες, σε συνεργασία με τους Δήμους Εορδαίας και Κοζάνης.
Για τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Δη.Πε.Θε., όμως, η μεγαλύτερη παρακαταθήκη της παραγωγής δεν θα είναι οι σταθμοί της περιοδείας ούτε οι παραστάσεις που θα δοθούν.
Θα είναι ότι το θέατρο κατέγραψε μια ιστορική στιγμή. Ότι κράτησε ζωντανές τις φωνές των ανθρώπων και λειτούργησε, όπως λέει ο ίδιος, «σαν θησαυροφυλάκιο των φωνών τους». Ένα αποτύπωμα που θα μείνει τόσο στην ιστορία του Δη.Πε.Θε. Κοζάνης όσο και στην ιστορία της ίδιας της πόλης.
Ο ίδιος έχει εξηγήσει πως «με τον λιγνίτη είναι συνδεδεμένη η μισή ζωή μου». Από τις παιδικές βάρδιες δίπλα στον πατέρα του και τα γάλατα στο ψυγείο, μέχρι τις ιστορίες γνωστών και φίλων, τη μόλυνση που μάθαινε στο σχολείο, τις επισκέψεις στα εργοστάσια και την ασθένεια του πατέρα του, ο λιγνίτης υπήρξε σταθερό κομμάτι της προσωπικής και οικογενειακής του διαδρομής. Γι’ αυτό και η «Γη της Επαγγελίας» δεν είναι για εκείνον μόνο το φινάλε μιας θεατρικής περιόδου, αλλά μια παραγωγή που ακουμπά μνήμες, πρόσωπα και βιώματα βαθιά δεμένα με τη ζωή του αλλά και τη ζωή όλης της κοινωνίας της περιοχής.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
Οι φωτογραφίες είναι του Κώστα Μανουσαρίδη
