Ομιλία σε εκδήλωση του Άλλου Τόπου. Δήμος Ηρακλείου Αττικής, του Ευστάθιου Χιώτη

Εισαγωγή

Στην εκδήλωση του «Άλλου Τόπου» στις 17-10-2026, τον οποίο ευχαριστώ θερμά εκ προοιμίου, συζητάμε με αφετηρία τον ευρηματικό τίτλο: «Ακριβή μου ενέργεια», μια έκφραση που οφείλουμε στη Δήμητρα Κουντή. 

Δεν θα επιχειρήσω να σας πείσω ότι πληρώνουμε ακριβά την ηλεκτρική ενέργεια. Την ακρίβεια τη βιώνουμε όλοι μας κλιμακούμενη και την περιμένουμε τον χειμώνα με το χειρότερο πρόσωπο. Εξάλλου, τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αμείλικτα: η Ελλάδα κατέχει τα πρωτεία στην ενεργειακή φτώχεια, με το δραματικό ποσοστό του 20%. Πρόκειται για ένα οδυνηρό κοινωνικό φαινόμενο που καθιερώθηκε πλέον διεθνώς με το εφιαλτικό δίλημμα: διατροφή ή θέρμανση; Eating or heating;

Η άλλη όψη του νομίσματος αφορά τους καθετοποιημένους παραγωγούς ενέργειας. Αυτή η πλευρά επιγράφεται με τον τίτλο «Θησαυρέ μου – Φυσικό Αέριο» και συνοδεύεται από προκλητικά, απρόσμενα κέρδη —τα γνωστά ως «ουρανοκατέβατα κέρδη», ως δώρα επιβράβευσης εξ ουρανού— ιδιαίτερα κατά τις περιόδους των ενεργειακών κρίσεων, όπως τώρα. Ακούμε κατά καιρούς υποσχέσεις, ή έστω σκέψεις, για τη φορολόγησή τους, αλλά τελικά ποιος τολμάει; Δεν τους ενόχλησε κάποια ανεξάρτητη αρχή όταν το φυσικό αέριο προοριζόταν αποκλειστικά για εγχώρια χρήση, πόσο μάλλον τώρα, που η Ελλάδα αναδεικνύεται σε θεματοφύλακα του Κάθετου Διάδρομου στα Βαλκάνια.

Για την ακριβή ηλεκτρική ενέργεια διαμαρτύρονται πλέον έντονα και οι βιομήχανοι, καθώς υστερούν σε ανταγωνιστικότητα έναντι των ξένων συναδέλφων τους. Κατά τα άλλα όμως, οι επιχειρήσεις μεταφέρουν με άνεση το αυξημένο κόστος στους καταναλωτές. Και επειδή η ενέργεια αποτελεί ουσιαστικό συντελεστή κόστους για κάθε προϊόν, ο πληθωρισμός συρρικνώνει βίαια το κοινωνικό εισόδημα. Αυτή είναι, δυστυχώς, η αλυσιδωτή αντίδραση της αγοράς.

Υπάρχει, βέβαια, και ένα ευδαίμον παράλληλο σύμπαν, εντελώς εκτός πραγματικότητας. Αντιπροσωπεύεται από όσους αρνούνται ακόμα και τις επίσημες στατιστικές και ισχυρίζονται ότι η ενέργεια στην Ελλάδα είναι δήθεν φθηνότερη, επειδή η χώρα μας είναι εξαγωγική. Πρόκειται για μια φοβερή παρεξήγηση. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο: ο αλγόριθμος που εφαρμόζεται στις διασυνοριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας επιφέρει σύγκλιση τιμών και αυξάνει την τιμή στη χώρα εξαγωγής.

Ως παράδειγμα αυτής της εικονικής πραγματικότητας που εκπέμπουν οι κυβερνητικές δηλώσεις, θα αναφέρω ένα χαρακτηριστικό περιστατικό από τη Βουλή. Τον Φεβρουάριο του 2026, ο Πρωθυπουργός, απευθυνόμενος στον Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης δήλωσε τα εξής με ύφος αυστηρού διδασκάλου κατά τη δευτερολογία του —εκεί δηλαδή όπου δεν υπάρχει περιθώριο αντίλογου: «μιλήσατε για τις τιμές του ρεύματος εξακολουθώντας να επαναλαμβάνετε το ψέμα, γιατί περί ψέματος πρόκειται, κ. Ανδρουλάκη, ότι η Ελλάδα έχει το πιο ακριβό ή ένα από τα πιο ακριβά ρεύματα στην Ευρώπη».

Θέλω να πιστεύω ότι ο κ. Πρωθυπουργός δεν παραποιεί σκόπιμα τα δεδομένα, αλλά μεταφέρει αβασάνιστα τις απόψεις συμβούλων του. Θεωρώ όμως πολιτικά ατυχή αυτή την έλλειψη επαφής με την πραγματικότητα. 

Μετά την εισαγωγή θα ήθελα να πω δυο λόγια για την διάρθρωση της ομιλίας:

Θα συνεχίσω με το ιστορικό της απελευθέρωσης της αγοράς και τους στόχους που εξυπηρετεί. Θα παρουσιάσω το ευρωπαϊκό μοντέλο των χρηματιστηρίων ενέργειας, γνωστό ως target model και τους βασικούς κανόνες κερδοφορίας των επενδυτών. Θα συνεχίσω με την ελληνική πραγματικότητα και τη στρεβλή εφαρμογή του ευρωπαϊκού μοντέλου. Το κρυφό πάρτι χειραγώγησης της αγοράς από το ολιγοπώλιο των πέντε καθετοποιημένων παραγωγών και τις πρόσθετες ρυθμιζόμενες χρεώσεις στα οικιακά τιμολόγια. Τέλος θα προτείνω τους λόγους για τους οποίους θα πρέπει να διατηρηθεί η λειτουργία της λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαΐδα 5.

Η Ιστορία της Απελευθέρωσης της Ενέργειας

Ας δούμε την εξέλιξη ιστορικά. Ο Ζακ Ντελόρ, ως Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έθεσε το ευρύτερο πολιτικό όραμα. Αν και ο ίδιος ως σοσιαλιστής υποστήριζε τις ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη που προώθησε αποτέλεσε το νομικό θεμέλιο που επέτρεψε την απελευθέρωση των δικτύων.

Η διαδικασία ξεκίνησε τεχνοκρατικά, από τους Επιτρόπους Ενέργειας. Οι πολιτικοί, για να μην βλάψουν τη δημοτικότητά τους, απέφευγαν να εμφανιστούν στο προσκήνιο. Η πρωτοβουλία εξελίχθηκε γρήγορα σε πολιτικό αδιέξοδο. Η Γαλλία με την κρατική EDF και η Γερμανία με το φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο αρνούνταν να αναθεωρήσουν τα εθνικά τους συστήματα, θεωρώντας την ενέργεια ως «κοινωνικό αγαθό» και ζήτημα «εθνικής ασφάλειας» —και δεν είχαν άδικο βέβαια σ’ αυτό, αλλά τελικά τα θυσίασαν.

Η απελευθέρωση ξεκίνησε ως τεχνοκρατικό σχέδιο, αλλά η γέννησή της ήταν προϊόν ενός σκληρού πολιτικού συμβιβασμού. Χωρίς την πολιτική συμφωνία των κρατών-μελών το 1996, η οποία επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό χάρη στον αρχιτέκτονα του συμβιβασμού, τον τότε Έλληνα Επίτροπο Ενέργειας Χρήστο Παπουτσή, οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών δεν θα είχαν καταφέρει ποτέ να κάμψουν τις εθνικές αντιστάσεις. Η πρόοδος υπήρξε σταδιακή: το 2003 καθιερώθηκε το δικαίωμα επιλογής προμηθευτή, το 2009 σχεδιάστηκε το Target Model, οι κανόνες δηλαδή των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων ενέργειας, και το 2019 φτάσαμε στην πλήρη εφαρμογή του, με έμφαση στις ΑΠΕ και τις διασυνοριακές διασυνδέσεις.

Οι Στόχοι απελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας

Ανεξάρτητα από τους θριαμβευτικούς  επαίνους για το σύστημα που εξυπηρετούν σκοπιμότητες, εκτιμώ βάσει των αποτελεσμάτων ότι η απελευθέρωση της αγοράς εξυπηρετεί τουλάχιστον τρεις συγκεκριμένους στόχους: 

την ελάφρυνση του κράτους από τις δαπάνες επενδύσεων και κοινωνικής επιδότησης, 

την ενοποίηση και την ασφάλεια της αγοράς ενέργειας και 

την πράσινη μετάβαση. 

Το μέχρι πρότινος κοινωνικό αγαθό μετατρέπεται πλέον σε χρηματιστηριακό προϊόν, αλλά το κράτος εξοικονομεί πόρους για άλλους σκοπούς, μεταξύ των οποίων σήμερα φιγουράρει η άμυνα.

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ

Θα αναφερθώ κατ’ αρχήν στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, πριν ασχοληθώ κυρίως  με την ελληνική πραγματικότητα. Στην ΕΕ οι τιμές διαμορφώνονται στα εθνικά χρηματιστήρια σε δύο ημέρες, με σχεδιασμό την προηγουμένη της κατανάλωσης και εφαρμογή του σχεδιασμού την επομένη, με μικροδιορθώσεις. Την προηγουμένη οι παραγωγοί και οι προμηθευτές υποβάλουν τις προσφορές τους για πώληση οι πρώτοι και αγορά οι δεύτεροι στο εθνικό χρηματιστήριο. Υποβάλλουν την ίδια στιγμή 96 προσφορές για κάθε δεκαπεντάλεπτο του επόμενου εικοσιτετράωρου. 

Εικόνα 1. Τα επεξεργασμένα αποτελέσματα επόμενης ημέρας στις 2 Οκτωβρίου 2026 για το σύνολο του ενεργειακού μείγματος.

Το εθνικό χρηματιστήριο προωθεί τις προσφορές μέχρι τις δώδεκα η ώρα Κεντρικής Ευρώπης σε ένα από τα μεγάλα χρηματιστήρια ενέργειας της Ευρώπης για την εκ περιτροπής επεξεργασία των προσφορών με το λογισμικό του target model. Υπάρχει προγραμματισμός εναλλαγής των χρηματιστηρίων επεξεργασίας προσφορών και πρόβλεψη αναπλήρωσης σε περίπτωση δυσλειτουργίας. Σε λίγες ώρες επιστρέφουν στα εθνικά χρηματιστήρια τα αποτελέσματα επεξεργασίας με ανάλυση της τιμής ανά δεκαπέντε λεπτά (Εικόνα 1). Η παραπέρα εφαρμογή των αποτελεσμάτων ποικίλλει και είναι θέμα της κάθε χώρας. Οι Ελλάδα επιβάλλει το σύνολο των συναλλαγών που προγραμματίζονται για την επόμενη ημέρα να περνάει από το χρηματιστήριο και οι τιμές που ανακοινώνει το Ελληνικό χρηματιστήριο λαμβάνονται ως βάση της χονδρεμπορικής αγοράς, η οποία τελικά μεταφέρεται στη κατανάλωση κατά την κρίση του παρόχου. 

Η προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων προϋποθέτει κερδοφορία των επενδυτών εξασφαλίζεται μέσω δύο κυρίων χαρακτηριστικών του αλγορίθμου του ευρωπαϊκού μοντέλου,  target model όπως είναι γνωστό.  Ξενίζουν οι κανόνες αυτοί την κοινή λογική γιατί σαφώς εξυπηρετούν τους επενδυτές. Πρόκειται πρώτον για την αμοιβή των προσφορών με την ακριβότερη οριακή τιμή, η τιμολόγηση δηλαδή δεν γίνεται ανταγωνιστικά με βάση το κόστος παραγωγής, αλλά με βάση την ακριβότερη αποδεκτή προσφορά. Και ο δεύτερος κανόνας επιβάλλει τη σύγκλιση τιμών δύο χωρών στις διασυνοριακές συναλλαγές, συνειδητά εις βάρος των καταναλωτών της χώρας εξαγωγής. 

Ο κανόνας της Οριακής Τιμής

Ο μηχανισμός της οριακής τιμολόγησης είναι βασικότερος κανόνας αξιολόγησης των προσφορών στο χρηματιστήριο ενέργειας. Είναι απλός και η σκοπιμότητα προφανής, εξυπηρετεί τους παραγωγούς εις βάρος των καταναλωτών.  Όλοι οι παραγωγοί αμείβονται με την τιμή της τελευταίας και ακριβότερης προσφοράς που έγινε αποδεκτή. 

Ας δούμε ένα σχηματικό παράδειγμα: Ας υποθέσουμε ότι για τις 8 το βράδυ μέχρι οχτώ και τέταρτο αύριο, η χώρα χρειάζεται ισχύ 5.000 μεγαβάτ.

• Οι ΑΠΕ προσφέρουν 2.000 μεγαβάτ με μηδενικό κόστος και επιλέγονται πρώτες.

• Οι λιγνίτες προσφέρουν 1.500 μεγαβάτ προς 50 ευρώ.

• Μια μονάδα φυσικού αερίου προσφέρει τα τελευταία 1.500 μεγαβάτ που λείπουν προς 120 ευρώ. Αυτή είναι η οριακή τιμή.

Αποτέλεσμα; Η τιμή της αγοράς για όλους κλειδώνει στα 120 ευρώ. Οι ΑΠΕ και οι λιγνίτες θα εισπράξουν 120 ευρώ ανά μεγαβατώρα, παρόλο που το πραγματικό τους κόστος είναι πολύ χαμηλότερο. Αυτή η εγγυημένη κερδοφορία είναι το κίνητρο για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Το Παράδοξο των Διασυνοριακών Ροών

Δεύτερος βασικός κανόνας του ευρωπαϊκού μοντέλου είναι η σύγκλιση τιμών στις συναλλαγές μεταξύ χωρών. Η ενέργεια ρέει πάντα από τη φθηνότερη αγορά προς την ακριβότερη. Ο αλγόριθμος μεταφέρει ενέργεια μέχρι να επέλθει είτε εξίσωση των τιμών, είτε εξάντληση της χωρητικότητας των καλωδίων. 

Το περίεργο επακόλουθο είναι ότι στη χώρα εξαγωγής οι καταναλωτές καλούνται να πληρώσουν ακριβότερα την ενέργεια, χρηματοδοτώντας τη διπλή κερδοφορία του παραγωγού. Αυτό το ζήσαμε έντονα την περίοδο 2024-2025, κατά το φαινόμενο Dunkelflaute, παρατεταμένη άπνοια και συννεφιά στη Βαλτική στη Γερμανία. Η Ελλάδα λειτούργησε τις ακριβές λιγνιτικές μονάδες του Αγίου Δημητρίου για να εξυπηρετήσει τη Γερμανία μέσω Βουλγαρίας. Η ΔΕΗ κέρδιζε, οι Έλληνες πλήρωναν πανάκριβα, ενώ η Γερμανία κρατούσε κλειστούς τους δικούς της ακριβότερους σταθμούς. Είχαμε, δηλαδή, επιτρεπόμενη κερδοφορία στην Ελλάδα σε συνδυασμό με φθηνότερη ενέργεια στη Γερμανία. Αλλά αυτό είναι το ζητούμενο τελικά, η εξισορρόπηση της αγοράς. Το περιστασιακό κόστος δεν ενδιαφέρει για παράδειγμα τους Γερμανούς καταναλωτές που έχουν σταθερά τιμολόγια. Αφορά τους παρόχους που πληρώνοντας ακριβότερα συμπληρώνουν τα κενά τους. Στην Ελλάδα τα πράγματα διαφέρουν.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Μετά από τη σύντομη ανασκόπηση των κανόνων του ευρωπαϊκού μοντέλου, ας δούμε πως εφαρμόζεται στην Ελλάδα, με έμφαση στις πτυχές κόστους για τον καταναλωτή. 

Η στρεβλή εφαρμογή του ευρωπαϊκού μοντέλου στην Ελλάδα

Αφετηρία της ακρίβειας στην Ελλάδα είναι η στρεβλή εφαρμογή του ευρωπαϊκού μοντέλου. Σημειώνεται ότι οι χώρες της ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να προσαρμόζουν το ευρωπαϊκό μοντέλο στις προτιμήσεις τους αρκεί να τηρούν τους βασικούς κανόνες που αναφέραμε. Στην Ελλάδα όμως καταγγέλλεται ότι γίνεται στρεβλή εφαρμογή από την πρώτη στιγμή. Ο καθηγητής Παντελής Κάπρος που οργάνωσε και πρωτολειτούργησε τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, υπουργός ενέργειας στη τελευταία υπηρεσιακή κυβέρνηση, έχει ασκήσει έγκυρη κριτική για στρεβλή εφαρμογή του μοντέλου στην Ελλάδα. Επισημαίνει ότι το Target Model σχεδιάστηκε διεθνώς ως μια αγορά «διορθώσεων» της τελευταίας στιγμής (spot market) για ένα μικρό ποσοστό των συναλλαγών. Στην Ελλάδα όμως, το 100% της ενέργειας περνά υποχρεωτικά από την καθημερινή χρηματιστηριακή αγορά.

Ας δούμε τι συμβαίνει στην Ευρώπη:

• Στη Γερμανία και τη Γαλλία μόνο το 29% της ενέργειας περνά από το Χρηματιστήριο. Τί σημαίνει αυτό; Το υπόλοιπο 71% διατίθεται στην κατανάλωση σε σταθερές τιμές.

• Στην Ιταλία το 11%.

• Στην Πολωνία μόλις το 1%.

Ποιο είναι το αποτέλεσμα;  Το υπόλοιπο ποσοστό στην Ευρώπη διευθετείται μέσω μακροχρόνιων διμερών συμβολαίων (PPAs) σταθερής τιμής, οπότε ο πάροχος αναλαμβάνει το ρίσκο διακύμανσης της αγοράς. Στην Ελλάδα, επειδή δεν αναπτύξαμε ακόμη ουσιαστικά αυτά τα συμβόλαια, το ρίσκο της χονδρεμπορικής μεταφέρεται αυτούσιο στη λιανική κατανάλωση. Για παράδειγμα, αυξήθηκε ας πούμε  στην αγορά η τιμή του φυσικού αερίου, η επιβάρυνση μεταφέρεται αυτόματα στον καταναλωτή και ο παραγωγός διατηρεί με ασφάλεια το ποσοστό κέρδους του σε υψηλότερες τιμές. Δεν παίρνει το ρίσκο των διακυμάνσεων της αγοράς, ούτε έχει κίνητρο να βελτιώσει το κόστος του. Το μεταφέρει ατόφιο στον καταναλωτή, αρκεί να επιλεγεί. Στην Ελλάδα όμως με πέντε μόνο κύριους παραγωγούς, χωρίς ουσιαστικό ανταγωνισμό, είναι συνήθως απαραίτητοι και οι πέντε παραγωγοί.

Όπως τονίζει και ο Δρ.  Αλέξανδρος Παπαλεξόπουλος, αρχιτέκτονας του  Target Model, «είναι απαράδεκτο οι τιμές χονδρεμπορικής να περνάνε στον καταναλωτή. Αν συμβαίνει αυτό, είναι πολιτική απόφαση και δεν έχει σχέση με το Target Model». Δεν φταίει η Ευρώπη, ούτε οι διασυνδέσεις. Όπως δημοσιεύτηκε χαρακτηριστικά, το ελληνικό σύστημα είναι μια καταστροφή για τους καταναλωτές και ένα Ελντοράντο για τους προμηθευτές ορυκτών καυσίμων.

Εικόνα 2. Ο χάρτης ετήσιου μέσου όρου τιμών επόμενης των χωρών της ΕΕ για το 2025, σε €/MWh.

Ας συγκρίνουμε, λοιπόν, τα επίσημα στατιστικά στοιχεία για το 2025 : Η μέση τιμή της Αγοράς Επόμενης Ημέρας στην Ελλάδα για το 2025 ήταν 103,60 ευρώ ανά μεγαβατώρα, όπως φαίνεται στο χάρτη. Η τιμή αυτή είναι 16% υψηλότερη από εκείνη της Γερμανίας και δραματικά υψηλότερη από αυτή της Γαλλίας, η οποία βρισκόταν στα 61 ευρώ. Πρόκειται για επίσημα στατιστικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν σηκώνουν αμφισβήτηση.

Αν όμως λάβουμε υπόψη τους συντελεστές αναγωγής λόγω της διαφορετικής αγοραστικής δύναμης, αποκαλύπτεται η σοκαριστική αλήθεια: Στη χονδρεμπορική αγορά, η ενέργεια στην Ελλάδα είναι 58,5% ακριβότερη απ’ ό,τι στη Γερμανία.  Αυτό και μόνο αποδεικνύει ότι οι κατηγορίες εντός της Βουλής περί «ψεύδους» για την ακρίβεια είναι εντελώς ανυπόστατες.

Το Κρυφό Πάρτι της Εξισορρόπησης

Η τελική διαμόρφωση της τιμής γίνεται στην Ενδοημερήσια Αγορά, την ημέρα που τρέχει η παραγωγή και η κατανάλωση. Εκεί, ο ΑΔΜΗΕ, ο Διαχειριστής του συστήματος εξασφαλίζει την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης σε πραγματικό χρόνο (Εικόνα 3).

Εικόνα 3. Η μέση ετήσια τιμή 106,2 της αγοράς επόμενης ημέρας το 2025 αυξάνεται σε 125,2 με τις προσαυξήσεις της αγοράς εξισορρόπησης

Σύμφωνα με στοιχεία συμβούλου της, που επικαλείται η βιομηχανική ένωση ΕΒΙΚΕΝ (Ένωση Βιομηχανικών Καταναλωτών Ενέργειας), η μέση χρέωση εξισορρόπησης στην Ελλάδα είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη. Αυτό αποδίδεται σε εναρμονισμένες πρακτικές και χειραγώγηση. Μάλιστα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός ACER –  Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας, ο οποίος μεριμνά για την εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας – προειδοποίησε επίσημα για ενδείξεις χειραγώγησης στην ελληνική αγορά το καλοκαίρι του 2024. Βάσει της έκθεσης του ACER διεξάγεται έρευνα  για χειραγώγηση αγοράς από την Επιτροπή Ανταγωνισμού και την Ελληνική Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΑΕΥ) σε τρεις μεγάλους ηλεκτροπαραγωγούς για ενδεχόμενες εναρμονισμένες πρακτικές και πιθανή χειραγώγηση της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Αρχικά η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, ΡΑΑΕΥ,  δεν βρήκε σαφείς ενδείξεις κερδοσκοπίας, αλλά εντόπισε υψηλές προσφορές από υδροηλεκτρικά, τις οποίες η ΔΕΗ αιτιολόγησε ως προστασία υδάτινων πόρων. Το θέμα όμως δεν έχει κλείσει.

Στη έκθεσή του ο ACER, έθετε σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο λειτουργίας της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα, εξετάζοντας τη συμπεριφορά της αγοράς το διάστημα 15 Ιουνίου – 15 Σεπτεμβρίου 2024. Η έκθεση καταγράφει αρκετές περιπτώσεις που «ενδέχεται να συνιστούν χειραγώγηση ή κατάχρηση ισχύος», ενισχύοντας την ανησυχία ότι η αγορά ίσως δεν λειτούργησε με επαρκή ανταγωνισμό κατά τις υψηλές περιόδους ζήτησης. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα της 4ης Σεπτεμβρίου 2024, όπου η τιμή άγγιξε τα 942 €/MWh με σχεδόν πλήρη απουσία προσφορών στην περιοχή μεταξύ 200 και 900 €/MWh — «κενό» που υποδηλώνει στρέβλωση της αγοράς.

Ρυθμιζόμενες Χρεώσεις: Ο Δεύτερος Λογαριασμός στην οικιακή κατανάλωση 

Σαν να μην έφτανε η χρέωση της ενέργειας με τιμές χονδρικής, ο οικιακός καταναλωτής επιβαρύνεται με τις Ρυθμιζόμενες Χρεώσεις (Εικόνα 4). Ας μιλήσουμε με ένα απλό παράδειγμα: Σε έναν μηνιαίο λογαριασμό ρεύματος όπου η αξία της ενέργειας είναι 50 ευρώ, οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις προσθέτουν άλλα 31 ευρώ. Εκεί μέσα κρύβονται οι χρεώσεις των δικτύων, οι υπερβολικές χρεώσεις του ΔΕΔΔΗΕ, αλλά και το ΕΤΜΕΑΡ —ένας φόρος με τον οποίο ο πολίτης χρηματοδοτεί την πράσινη μετάβαση, την ίδια ώρα που οι στρεβλώσεις της αγοράς τού στερούν το δικαίωμα να απολαύσει το φθηνό ρεύμα των ΑΠΕ.

Εικόνα 4. Ενδεικτικές ρυθμιζόμενες χρεώσεις: πενήντα ευρώ για το ρεύμα, τριάντα ένα ευρώ για τα δίκτυα και άλλα.

Διαβούλευση

Θα αναφέρω την τρέχουσα δημόσια διαβούλευση που βρίσκεται σε εξέλιξη έως και τις 24 Οκτωβρίου 2026, για το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τίτλο: «Βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας». Το νομοσχέδιο, σύμφωνα με το Υπουργείο περιλαμβάνει σειρά ρυθμίσεων για μια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας πιο διαφανή, πιο σταθερή και πιο δίκαιη για τον καταναλωτή. Στόχος είναι τα οφέλη από την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, την ενίσχυση των δικτύων και τον εκσυγχρονισμό της αγοράς, ώστε να περνούν πιο ουσιαστικά στην καθημερινότητα των πολιτών και στη λειτουργία των επιχειρήσεων.

Ας ελπίσουμε, ότι μετά την εγκαθίδρυση των παραγωγών καιρός είναι για μια δικαιότερη αγορά για τους οικιακούς καταναλωτές. Πριν κλείσω όμως θα ήθελα να υποστηρίξω ότι η καθολική απολιγνιτοποίηση που έχει αποφασιστεί θα ζημιώσει τη χώρα και τη ίδια τη ΔΕΗ. Η Πτολεμαΐδα 5 μπορεί να συνυπάρξει με το Κέντρο δεδομένων και οι σταθμοί Αγίου Δημητρίου να διατηρηθούν σε εφεδρεία, όπως έχουν κάνει για κάποιους σταθμούς και στη Γερμανία.

Στο σημείο αυτό, για λόγους οικονομίας χρόνου, δεν θα αναφέρω άλλους τρόπους χειραγώγησης της αγοράς που σημειώνονται κατά καιρούς και επιβαρύνουν τον καταναλωτή. Πρόκειται για τις ΑΠΕ, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από τις οποίες επωφελούνται μόνον οι παραγωγοί, εις βάρος των καταναλωτών, τις υπερδηλώσεις ζήτησης ή την κατακράτηση παραγωγής και την πρακτική του ΑΔΜΗΕ η ρύθμιση των ηλεκτρικών ροών να γίνεται μέσω του χρηματιστηρίου. Θα μπορούσα επίσης να επισημάνω ένα φρέσκο παράδειγμα κερδοφορίας της ΔΕΗ από το λιγνίτη.

Η Πτολεμαΐδα 5 μπορεί να συνυπάρξει με το Κέντρο Δεδομένων

 Η Πτολεμαΐδα 5 μπορεί να επιβιώσει παραγωγικά αν ενταχθεί μαζί με το Κέντρο δεδομένων και τα φωτοβολταϊκά πεδία σε ένα ευρύτερο σύστημα, στο οποίο ο λιγνίτης θα είναι πραγματική εγγύηση ισχύος σε ενδεχόμενη σύρραξη. Στο σύστημα αυτό το διοξείδιο του άνθρακα του σταθμού θα είναι πρώτη ύλη για την παραγωγή στρατιωτικών καυσίμων από κοινού με πράσινο ηλεκτρολυτικό υδρογόνο. Η  διατήρηση της Πτολεμαΐδας 5 θα είναι προς το συμφέρον της ΔΕΗ η οποία διατηρεί έτσι τα δικαιώματα λιγνιτικής έρευνας και παραγωγής και μπορεί να προχωρήσει σε δραστηριότητες που μέχρι τώρα δεν έχουν καν προταθεί, όπως οι έρευνα για σπάνιες γαίες και η αποθήκευση CO2 σε βαθιά λιγνιτικά στρώματα. Αντί το διοξείδιο του άνθρακα να θεωρείται «ρύπος» που επιβαρύνει τη ΔΕΗ με εκατομμύρια ευρώ σε δικαιώματα, μετατρέπεται σε πρώτη ύλη συνθετικών καυσίμων.

Το δεξαμενόπλοιο αεριοποίησης (FSRU) Αλεξανδρούπολης και η Ρεβυθούσα είναι “εύκολα πυροτεχνήματα” σε περίπτωση σύρραξης. Ο λιγνίτης παραμένει ως εγγύηση ασφαλείας από πλευράς γεωπολιτικού ρίσκου. Σε μια γενικευμένη κρίση, οι αλυσίδες εφοδιασμού των δεξαμενόπλοιων LNG μπορούν να διακοπούν ή να γίνουν απλησίαστες οικονομικά. Η Πτολεμαΐδα 5 έχει καθαρή ισχύ ηλεκτροπαραγωγής 615 MW και έως 140 MW θερμική για τηλεθέρμανση, με συντελεστή χρησιμοποίησης (capacity factor)  85%, οπότε και υπερκαλύπτει την ισχύ των φωτοβολταϊκών πεδίων 2GW της ΔΕΗ με συντελεστή απόδοσης 20%. 

Το δυναμικό των λιγνιτών σε  Σπάνιες Γαίες (REEs) αρχίζει τώρα να αναδεικνύεται στην επιστημονική κοινότητα. Διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι οι γαιάνθρακες και οι στάχτες των λιγνιτικών εργοστασίων είναι συχνά πλούσιες σε κρίσιμες σπάνιες γαίες, οι οποίες είναι στρατηγικής σημασίας. Κατά συνέπεια, η διατήρηση των δικαιωμάτων έρευνας από τη ΔΕΗ της δίνει ένα τεράστιο πλεονέκτημα.

Η ΔΕΗ θα έχει το προνόμιο να παρουσιάσει ένα πλάνο όπου η Πτολεμαΐδα 5 δεν «καίει απλώς λιγνίτη για να βγάλει φθηνό ρεύμα», αλλά αποτελεί την καρδιά ενός βιομηχανικού συμπλέγματος που παρέχει ενεργειακή ασφάλεια για το Κέντρο Δεδομένων,  δεσμεύει CO2 ως πρώτη ύλη για Στρατιωτικά Καύσιμα, προωθεί την έρευνα σπανίων γαιών και την αποθήκευση CO2.

Ο λιγνίτης,  για λόγους υψηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, είναι βεβαίως ένα καύσιμο υπό προθεσμία. Στη Γερμανία προβλέπεται να καταργηθεί το 2038. Διατηρείται όμως σε παραγωγή, σε ποσοστό 20% της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας για την ασφάλεια της αγοράς, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων, όπως τώρα. 

Ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, συνέχισε την τακτική της προκατόχου του ότι ο λιγνίτης είναι οικονομικά ασύμφορος, η οποία σε συνέντευξή της υποστήριξε ότι το κόστος παραγωγής της «Πτολεμαΐδας 5» ανέρχεται στα 120 ευρώ ανά MWh. 

Ποιος φανταζόταν ότι η Πτολεμαΐδα 5 που λειτουργεί συνεχώς τους τελευταίους μήνες ότι θα ήταν άριστη πηγή κερδοφορίας για τη ΔΕΗ, καλλίτερη και από τα υδροηλεκτρικά; Τα υδατικά αποθέματα των υδροηλεκτρικών διατηρούνται με φρόνηση ως κεφάλαιο, οσάκις η συμμετοχή του λιγνίτη στο ενεργειακό μείγμα υπερβαίνει αυτήν των υδροηλεκτρικών. Ας δούμε με τα σημερινά δεδομένα το κόστος και τα περιθώρια του λιγνίτη σε σχέση με το φυσικό αέριο.

Στην οικονομική σύγκριση λιγνίτη-φυσικού αερίου βασικές παράμετροι είναι τα δικαιώματα εκπομπών και η τιμή του φυσικού αερίου. Τα δικαιώματα εκπομπών από τον Μάρτιο 2026 αυξήθηκαν από  73€/MWh σε 86€/MWh ευρώ στις 14-10-2026, ενώ αντίστοιχα η τιμή του φυσικού αερίου αυξήθηκε από 30€/MWh  σε 87€/MWh (Εικόνα 5). Με τα δεδομένα αυτά το μεταβλητό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο εκτιμάται σε 240€/MWh {2Χ87+0,4Χ86+30}= 238,4€/MWh.

Εικόνα 5. Η διακύμανση τιμών φυσικού αερίου (€/MWh). Αύξηση από 30€/MWh το Μάρτιο 2026 σε 87€/MWh στις 14-10-2026

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Ολοκληρώνω με σύντομο επίλογο. Θα επαναλάβω, λοιπόν, τα ερωτήματα του Παντελή Κάπρου: «Η Κομισιόν μάς έχει δώσει τα εργαλεία για να μειώσουμε τις τιμές – Γιατί δεν το κάνουμε; Γιατί οι τιμές στην Ελλάδα είναι υψηλότερες από την υπόλοιπη Ευρώπη;» Και προσθέτω: Ποιος ωφελείται;

Ωφελείται σε ένα κλειστό Ολιγοπώλιο, χάρη στις δυνατότητες των καθετοποιημένων ομίλων να χειραγωγούν το σύστημα, και στην ατολμία των Ανεξάρτητων Αρχών. Η τρέχουσα πολιτική προωθεί νέους σταθμούς φυσικού αερίου που προορίζονται για εξαγωγές, αυξάνοντας την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα, την ώρα που η ανοχή στις διαρροές μεθανίου απογειώνεται με τον Κάθετο Διάδρομο.

• Τι προτείνουμε;

• Απόλυτη προτεραιότητα στην αντλησιοταμίευση και στο πλούσιο αιολικό μας δυναμικό για τον εκτοπισμό του φυσικού αερίου, πράγμα που σημαίνει ότι θα πρέπει να πάψει η ενεργειακή πολιτική να υποτάσσεται στην εξωτερική.
• Τη διατήρηση του λιγνιτικού σταθμού Πτολεμαΐδα 5 σε συνεχή παραγωγή και των σταθμών Αγίου Δημητρίου σε εφεδρεία, πράγμα που θα προσφέρει στη ΔΕΗ μια επίφαση νομιμότητας για τις λιγνιτικές γαίες που κατέχει με φωτοβολταϊκά πεδία, βάσει νόμων μεν, χαριστικών όμως, που παραβιάζουν βασικές αρχές δικαίου. Εξ άλλου, σύμφωνα με τo πρακτορείο  Reuters ο άνθρακας αναμένεται να παραμείνει επικερδέστερος στη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έναντι του φυσικού αερίου μέχρι και το 2028.
• Χρήση του ενεργειακού πλεονάσματος εντός της χώρας με χαμηλές τιμές για τα νοικοκυριά, για την ανάπτυξη ανταγωνιστικής μεταποιητικής βιομηχανίας και την προσέλκυση επενδύσεων που έφυγαν. Προτεραιότητα στο φτηνό ρεύμα και όχι στις εξαγωγές.
• Παραγωγή στρατιωτικών καυσίμων στην Ελλάδα για την ενίσχυση της εθνικής μας άμυνας.
• Ανάληψη των επενδύσεων των δικτύων από τους παραγωγούς και το κράτος, ώστε να σταματήσουν οι χρεώσεις να βαρύνουν τους καταναλωτές.
• Διατήρηση των δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης από τη την ΔΕΗ, με την προϋπόθεση ανάληψης συστηματικής έρευνας σπανίων γαιών και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα σε βαθύτερα λιγνιτικά στρώματα.

Χάσαμε στην Ευρώπη την ηλεκτρική ενέργεια ως κοινωνικό αγαθό, ελπίζω όμως ότι υπάρχουν περιθώρια διορθωτικών κινήσεων. Φοβούμαι ότι  στην Ελλάδα επιβουλεύονται και το Νερό ως Δημόσιο Αγαθό. Οφείλουμε, όμως, να κρατήσουμε ενεργό τον ανθρωπισμό μας, σε μια εποχή που οι πολεμικές επιδρομές εκμηδενίζουν την ανθρώπινη αξία. Ας διαφυλάξουμε, τουλάχιστον στην ΕΕ, το δικαίωμα στην εργασία, στη δημόσια παιδεία, στο κοινωνικό κράτος της Ευρωπαϊκής παράδοσης και το δικαίωμα στην ειρηνική συνύπαρξη με αυτοδύναμη ασφάλεια και όχι ως υπερατλαντικό δώρο.

Ο κ. Ευστάθιος Χιώτης είναι Δρ. Μεταλλειολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, Μηχανικός Πετρελαίων Imperial College, πρώην διευθυντής στη Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίων και στο Ινστιτούτο Γεωλογίας και Ερευνών Υπεδάφους. Στο άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις. 

https://independent.academia.edu/Chiotis

https://www.researchgate.net/profile/Eustathios_Chioti

https://energypress.gr/search-content?keys=%CE%A7%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82