Του Κωνσταντίνου Σιαμπανόπουλου
Έχουμε μια περίεργη συνήθεια σ’ αυτή την πόλη: να μιλάμε πολύ για όσα της λείπουν και πολύ λίγο για όσα ήδη έχει.
Χθες το βράδυ επισκέφτηκα τον Φιλοπρόοδο, για ένα από τα καλοκαιρινά live που κάνει συστηματικά στην αυλή του. Αυτή τη φορά είχε καλεσμένο τον Παπαζό, έναν όχι τόσο γνωστό (ακόμα) καλλιτέχνη, αλλά ανερχόμενο, τουλάχιστον στα δικά μου μάτια.
Είχα καιρό να επισκεφτώ το αρχοντικό με την αυλή και την ψηλή κερασιά και είχα ξεχάσει την ενέργεια που μεταδίδει στους φιλοξενούμενούς του και την αλληλεπίδραση που δημιουργεί ανάμεσα σε θεατές και μουσικούς. Κάπου κρυμμένο στα στενά της πόλης, πολλές φορές ξεχασμένο από τα βλέμματα αλλά πολιτιστικά αεικίνητο, κατάφερε για άλλη μία φορά να μετατρέψει τη Δευτέρα, παραδοσιακά την πιο ξενέρωτη μέρα της εβδομάδας, σε κάτι μοναδικό.
Και κάπου ανάμεσα στη μουσική και τα στιχάκια του καλλιτέχνη μας, άρχισα να σκέφτομαι πως συχνά πυκνά απαξιώνουμε τη ζωή σε αυτή την πόλη. Μιλάμε για το πόσο λίγες επιλογές έχει, αναμασάμε το πόσο φτωχή είναι πνευματικά και απαριθμούμε όλα όσα δεν προσφέρει. Ξεχνάμε όμως εξίσου συχνά ότι μέσα στις γειτονιές της κρύβει μικρά διαμαντάκια σαν κι αυτόν τον σύλλογο: με την αυλή, το αρχοντικό, τα δέντρα, το vibe και, κυρίως, τους ανθρώπους του. Μια πραγματική μικρή όαση πολιτισμού.
Και αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα. Συχνά ξεχνάμε τα μέρη και τους ανθρώπους που κάνουν αυτή την πόλη όμορφη και, στο τέλος, πείθουμε τον εαυτό μας πως δεν είναι.
Ο Περικλής, στον Επιτάφιο λόγο του, είχε παροτρύνει τους Αθηναίους να είναι ερωτευμένοι με την πόλη τους: «τὴν τῆς πόλεως δύναμιν καθ’ ἡμέραν ἔργῳ θεωμένους καὶ ἐραστὰς γιγνομένους αὐτῆς».
Χρησιμοποιεί τον έρωτα ως βασικό συστατικό για την επιτυχία της πόλης του. Δεν περιγράφει έναν παθητικό τοπικισμό του τύπου «η πόλη μας είναι η καλύτερη». Μιλά για δεσμό. Για ανθρώπους που βλέπουν την πόλη, συμμετέχουν σ’ αυτήν και, επειδή τη θεωρούν δική τους, είναι διατεθειμένοι να προσφέρουν γι’ αυτήν.
Ο άνθρωπος που είναι «ερωτευμένος» με την πόλη του έχει μεγαλύτερο κίνητρο να ανοίξει κάτι όμορφο αντί για κάτι πρόχειρο. Να συντηρήσει ένα παλιό κτίριο αντί να το εγκαταλείψει. Να οργανώσει μια συναυλία ή μια έκθεση, να φροντίσει τον δημόσιο χώρο, να δημιουργήσει μια επιχείρηση, να μείνει ή να επιστρέψει, να απαιτήσει καλύτερη διοίκηση.
Επενδύει στην πόλη όχι μόνο χρήματα, αλλά χρόνο, ιδέες, φροντίδα και προσωπικό κύρος.
Οι επιτυχημένες πόλεις δεν είναι μόνο εκείνες στις οποίες οι άνθρωποι θέλουν να ζήσουν. Είναι εκείνες για τις οποίες θέλουν να κάνουν κάτι.
Και εδώ νομίζω ότι το παράδειγμα του Φιλοπρόοδου στην Κοζάνη είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Ένα σπίτι του 1904 δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα παλιό ακίνητο. Κάποιοι άνθρωποι το φροντίζουν. Το γεμίζουν μουσική. Φέρνουν καλλιτέχνες, συγκεντρώνουν κόσμο στην αυλή του και το κάνουν μέρος της σύγχρονης ζωής της πόλης.
Αυτό είναι, σε πολύ μικρή κλίμακα, το «ἐραστὰς γιγνομένους αὐτῆς».
Υπάρχουν πολλοί λόγοι να ερωτευτεί κανείς αυτή την πόλη, αρκεί να κοιτάξει και να ψάξει γύρω του. Είμαστε μια κοινότητα γεμάτη εκπλήξεις και μικρά διαμαντάκια, που μπορούν να κάνουν την καθημερινότητά μας ακραία ενδιαφέρουσα.
Άλλωστε, δεν ερωτεύεσαι μια πόλη επειδή είναι τέλεια.
Την ερωτεύεσαι όταν αρχίζεις να βλέπεις τι θα μπορούσε να γίνει, και θέλεις να συμμετέχεις σ’ αυτό.
