Σβήνει σήμερα ο ιστορικός λιγνιτικός σταθμός της Δυτικής Μακεδονίας
Σήμερα, Παρασκευή 15 Μαΐου 2026, δεν κλείνει απλώς ένας σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Σβήνει ένα κομμάτι της ιστορίας της Δυτικής Μακεδονίας. Ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου ολοκληρώνει σήμερα τη λειτουργία του, βάζοντας τέλος σε μια διαδρομή 42 ετών που ταυτίστηκε όσο λίγες με τη δουλειά, την επιβίωση, την ανάπτυξη και την ίδια την καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων στην περιοχή.
Η τρίωρη στάση εργασίας και η συμβολική παράσταση διαμαρτυρίας των εργατικών σωματείων στην πύλη του σταθμού, σήμερα το πρωί, μοιάζουν με την τελευταία εικόνα μιας ολόκληρης εποχής μπροστά από τον ΑΗΣ που για δεκαετίες έδωσε δουλειά σε χιλιάδες ανθρώπους, κράτησε ζωντανά χωριά και οικογένειες και μεγάλωσε γενιές ολόκληρες στη Δυτική Μακεδονία. Ανθρώπους που έμαθαν να ζουν με τις βάρδιες, τα φουγάρα, τη σκόνη, τον ήχο των μονάδων και τη σιγουριά ότι ο σταθμός θα είναι πάντα εκεί. Ανάμεσά τους και μια ολόκληρη γενιά παιδιών που μεγάλωσε σε σπίτια «δεητζήδων», βλέποντας γενικότερα τους ΑΗΣ και τα ορυχεία, όχι απλώς ως χώρους δουλειάς, αλλά ως κομμάτι της ίδιας της ζωής της περιοχής, μια γενιά στην οποία ανήκει και η συντάκτρια αυτού του κειμένου.
Οι δύο πρώτες μονάδες του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου τέθηκαν σε λειτουργία το 1984. Ακολούθησαν η τρίτη μονάδα το 1985, η τέταρτη το 1986 και η πέμπτη το 1997, δημιουργώντας το μεγαλύτερο λιγνιτικό συγκρότημα ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, συνολικής ισχύος 1.595 MW και έναν από τους σημαντικότερους λιγνιτικούς σταθμούς της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Για δεκαετίες, οι πέντε μονάδες του έκαιγαν εκατομμύρια τόνους λιγνίτη κάθε χρόνο, κρατώντας όρθιο το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας και μετατρέποντας τη Δυτική Μακεδονία στο ενεργειακό κέντρο της Ελλάδας, την ενεργειακή «καρδιά» της χώρας, όπως συνηθίζεται να λέγεται.
Από τον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου τροφοδοτήθηκε και η τηλεθέρμανση της Κοζάνης από το 1993, ένα έργο που άλλαξε την καθημερινότητα της πόλης και συνδέθηκε άμεσα με τη λειτουργία των μονάδων. Ακόμη και η τελευταία παράταση λειτουργίας του σταθμού έως και σήμερα, 15 Μαΐου 2026, δόθηκε ακριβώς για να καλυφθούν οι ανάγκες της τηλεθέρμανσης κατά τη χειμερινή περίοδο.
Το σημερινό τέλος δεν ήρθε ξαφνικά. Είναι η συνέχεια της βίαιης και πρόωρης απολιγνιτοποίησης που εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια στη Δυτική Μακεδονία. Είχαν προηγηθεί το κλείσιμο του ΑΗΣ Αμυνταίου και των μονάδων της Καρδιάς, ενώ πλέον ολοκληρώνεται και ο κύκλος του Αγίου Δημητρίου. Την ίδια στιγμή, η «Πτολεμαΐδα 5», η τελευταία μεγάλη λιγνιτική μονάδα της χώρας, βρίσκεται μπροστά σε σχέδιο μετατροπής της σε μονάδα φυσικού αερίου τα επόμενα χρόνια, την ώρα που συνεχίζεται η συζήτηση για το αν η χώρα μπορεί να προχωρήσει με ασφάλεια στην πλήρη απολιγνιτοποίηση χωρίς κινδύνους για την ενεργειακή επάρκεια.
Η αγωνία στην περιοχή είναι πλέον εμφανής. Στα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια των τελευταίων μηνών κυριάρχησαν οι ανησυχίες για το μέλλον της τηλεθέρμανσης, για την επόμενη ημέρα της Δυτικής Μακεδονίας, αλλά κυρίως για τις θέσεις εργασίας που χάνονται. Συνδικαλιστικοί φορείς και εργαζόμενοι προειδοποιούν πως το κλείσιμο του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και η σταδιακή παύση λειτουργίας των ορυχείων επηρεάζουν άμεσα εκατοντάδες θέσεις εργασίας, όχι μόνο μέσα στον ίδιο τον σταθμό, αλλά και σε εργολαβίες, μεταφορές, τεχνικά επαγγέλματα, συνεργεία και δεκάδες δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν γύρω από τη λιγνιτική παραγωγή επί δεκαετίες.
Την ίδια ώρα, το μέλλον για πολλούς εργαζόμενους θεωρείται αβέβαιο, καθώς η περιοχή εξακολουθεί να αναζητά το νέο παραγωγικό της μοντέλο, ενώ υπάρχουν και άνθρωποι που έφυγαν τα προηγούμενα χρόνια σε άλλες περιοχές της χώρας για να συνεχίσουν να εργάζονται στη ΔΕΗ και περίμεναν κάποια στιγμή να επιστρέψουν στη Δυτική Μακεδονία. Μόνο που πλέον το ερώτημα που ακούγεται όλο και πιο συχνά είναι ένα: να επιστρέψουν πού; Σε μια περιοχή που χάνει σταδιακά τον παραγωγικό της πυρήνα, χωρίς ακόμη να έχει αποκτήσει ένα νέο, σταθερό αναπτυξιακό μοντέλο που να μπορεί να αντικαταστήσει όσα χάνονται;
Για τη Δυτική Μακεδονία, όμως, το σημερινό κλείσιμο δεν είναι μόνο ενεργειακό ή οικονομικό γεγονός. Είναι βαθιά προσωπικό. Είναι το τέλος μιας εποχής που σημάδεψε ολόκληρες γενιές εργαζομένων της ΔΕΗ, εργολαβικών υπαλλήλων, τεχνικών, οδηγών, μηχανικών και οικογενειών που μεγάλωσαν μαζί με τα ορυχεία, τις βάρδιες και τα φουγάρα.
Ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου υπήρξε για γενιές εργαζομένων κάτι περισσότερο από ένας σταθμός. Ήταν η καθημερινή διαδρομή, οι βάρδιες, οι οικογένειες που στήθηκαν πάνω στη δουλειά της ΔΕΗ, τα χωριά που έμαθαν να ζουν δίπλα στους πύργους, στον ατμό, στη σκόνη, αλλά και στην ασφάλεια ενός μισθού.
Με το σημερινό τέλος, η περιοχή δεν αποχαιρετά μόνο μια παραγωγική μονάδα. Αποχαιρετά ένα κομμάτι της μνήμης της και μπαίνει σε μια μετάβαση που εξακολουθεί να αφήνει ανοιχτά περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντά. Γιατί πίσω μένουν οι άνθρωποι. Όσοι έμειναν ακόμη στη Δυτική Μακεδονία, όσοι παλεύουν να κρατήσουν τις οικογένειές τους εδώ, όσοι περιμένουν να δουν αν αυτή η περιοχή θα μπορέσει πραγματικά να αποκτήσει ξανά μέλλον.
Σε μια περιφέρεια που τα τελευταία χρόνια χάνει συνεχώς πληθυσμό, νέους ανθρώπους και εργαζόμενους, η μεγάλη αγωνία δεν είναι μόνο τι θα γίνει με τα έργα και τις επενδύσεις που ανακοινώνονται, αλλά αν, όταν και εφόσον υλοποιηθούν, θα υπάρχει πλέον ο κόσμος για να δουλέψει σε αυτά και να κρατήσει ζωντανό αυτόν τον ήδη μαραζωμένο τόπο.
Θένια Βασιλειάδου – www.xronos-kozanis.gr
