Πρέπει να ανησυχούν οι αγρότες για το μέλλον της ΚΓΠ

Επιμέλεια: ELYROS S.A.

Στις προτάσεις που δημοσιοποιήθηκαν και αποτελούν αντικείμενο εξέτασης και διαπραγμάτευσης από τα όργανα της ΕΕ, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Κοινή Γεωργική Πολιτική μετά το 2027. Η εστίαση του ενδιαφέροντος αφορά την εισοδηματική στήριξη, τη μείωση των πόρων και τον κίνδυνο αποδυνάμωσης του κοινού χαρακτήρα της ΚΓΠ, με προφανές αποτέλεσμα την επανεθνικοποίηση της πλέον ώριμης και αποδοτικής κοινής πολιτικής της ΕΕ¹. Στο παρόν σημείωμα έχουμε λάβει υπόψη μας ένα εντελώς πρόσφατο έγγραφο σχετικά με τις βασικές σχεδιαστικές επιλογές για την εισοδηματική στήριξη² ως συζήτηση προσανατολισμού. Ταυτόχρονα εξετάζουμε ως προς το θέμα των πόρων, αλλά και τις συμφωνία ή τις αντιρρήσεις από τα βασικά όργανα που εμπλέκονται με την ΚΓΠ, ως εξής:

1. Μείωση των δαπανών της ΚΓΠ από 386,6 δις σε 300 δις €,

2. Τι σηματοδοτεί η κριτική του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,

3. Η κριτική της ΕΟΚΕ, της Επιτροπής των Περιφερειών, των αγροτοσυνδικαλιστών της Copa-Cogeca και άλλων αγροτικών οργανώσεων

Για να εξάγουμε σωστά συμπεράσματα

Η συζήτηση στο Συμβούλιο Γεωργίας και Αλιείας της 27ης Απριλίου 2026 για την Κοινή Γεωργική Πολιτική μετά το 2027 δεν ήταν μια τυπική τεχνική συζήτηση. Αφορούσε τον πυρήνα της ίδιας της ΚΓΠ: ποιος δικαιούται την εισοδηματική στήριξη, με ποια κριτήρια, με ποιο ανώτατο όριο και σε ποιο βαθμό θα παραμείνει η ΚΓΠ μια πραγματικά κοινή πολιτική ή θα μετακινηθεί προς μεγαλύτερη εθνική ευελιξία. Το δελτίο τύπου αναφέρει ότι οι υπουργοί αντάλλαξαν απόψεις για το πώς η στήριξη μπορεί να στοχεύει καλύτερα στους γεωργούς, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα δίκαιη κατανομή, βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων, ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα του τομέα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ισορροπία ανάμεσα στο κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο κανόνων και στην ευελιξία των κρατών μελών, ιδίως ως προς τη φθίνουσα μείωση και το ανώτατο όριο των ενισχύσεων.

Η συζήτηση στηρίχθηκε στο ενημερωτικό σημείωμα του Συμβουλίου με τίτλο «Η Κοινή Γεωργική Πολιτική μετά το 2027 — Βασικές επιλογές σχεδιασμού για την εισοδηματική στήριξη». Σύμφωνα με τη συνοπτική παρουσίαση του Συμβουλίου, η συζήτηση εντάσσεται στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την ΚΓΠ μετά το 2027 και για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, χωρίς οι υπουργοί να επιδιώκουν ακόμη τελικά συμπεράσματα ή να προδικάζουν την έκβαση των δημοσιονομικών διαπραγματεύσεων.

Το πολιτικό σκεπτικό είναι εμφανές. Η Επιτροπή θέλει να αποδείξει ότι η ΚΓΠ μετά το 2027 δεν είναι απλώς μηχανισμός διανομής ενισχύσεων, αλλά εργαλείο διατήρησης της παραγωγικής ικανότητας, στήριξης των πραγματικών γεωργών και ενίσχυσης της επισιτιστικής ασφάλειας. Παράλληλα, επιδιώκει να απαντήσει σε μια χρόνια κριτική: ότι μεγάλο μέρος των άμεσων ενισχύσεων καταλήγει σε λίγους μεγάλους δικαιούχους και ότι το υφιστάμενο σύστημα δεν στοχεύει επαρκώς όσους έχουν πραγματική ανάγκη εισοδηματικής στήριξης. Γι’ αυτό η φθίνουσα στήριξη, το πλαφόν και η νέα λογική στόχευσης παρουσιάζονται ως μέσα δικαιότερης ανακατανομής.

Η πρόταση της Επιτροπής εισάγει το νέο σχήμα φθίνουσας εισοδηματικής στήριξης με βάση την έκταση, δηλαδή το Degressive Area-Based Income Support (DABIS) που είναι ένα προτεινόμενο απλοποιημένο σύστημα εισοδηματικής ενίσχυσης της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) 2028-2034. Βασίζεται σε πληρωμές ανά επιλέξιμο εκτάριο, εισάγοντας τη φθίνουσα πορεία , όπου η ενίσχυση μειώνεται για τις μεγάλες εκμεταλλεύσεις, με ανώτατο όριο τις 100.000 € ανά γεωργό ετησίως, για πιο δίκαιη κατανομή_³.

Σύμφωνα με την ανάλυση των ειδικών, για τη νομοθετική πρόταση, η βασική εισοδηματική στήριξη, η αναδιανεμητική στήριξη και η στήριξη νέων γεωργών αντικαθίστανται από αυτό το νέο εργαλείο. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διαφοροποιούν τις πληρωμές ανά ομάδες γεωργών ή γεωγραφικές περιοχές και να στοχεύουν τη στήριξη σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, ιδίως νέους και νέες γεωργούς, γυναίκες, οικογενειακές ή μικρές εκμεταλλεύσεις, μεικτές εκμεταλλεύσεις και περιοχές με φυσικούς ή άλλους ειδικούς περιορισμούς. Να σημειωθεί επίσης ότι η φθίνουσα μείωση και το ανώτατο όριο δεν θα είναι πλέον προαιρετικά: η μέγιστη ετήσια στήριξη με βάση την έκταση θα είναι 100.000 ευρώ ανά γεωργό, ενώ ποσά μεταξύ 20.000 και 100.000 ευρώ θα μειώνονται προοδευτικά.

Η πρόταση προβλέπει επίσης ένα λεπτό, αλλά πολιτικά σημαντικό, θέμα: έως το 2032, το αργότερο, γεωργοί που φθάνουν στην ηλικία συνταξιοδότησης που ορίζεται από την εθνική νομοθεσία και λαμβάνουν σύνταξη δεν θα είναι πλέον επιλέξιμοι για τη φθίνουσα εισοδηματική στήριξη με βάση την έκταση. Το σημείο αυτό εξηγεί γιατί στο Συμβούλιο οι υπουργοί τόνισαν ότι η ανανέωση των γενεών είναι αναγκαία, αλλά δεν πρέπει να προωθηθεί εις βάρος των γεωργών που φθάνουν σε ηλικία συνταξιοδότησης. Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου σημαντικό τμήμα του αγροτικού πληθυσμού είναι μεγαλύτερης ηλικίας αλλά εξακολουθεί να έχει πραγματική παραγωγική δραστηριότητα, το θέμα αυτό δεν είναι θεωρητικό. Είναι κοινωνικό, παραγωγικό και πολιτικό.

Ο προϋπολογισμός: 386,6 δισ. ευρώ έναντι 300 / 293,7 δισ. ευρώ

Η συζήτηση για την εισοδηματική στήριξη μετά το 2027 δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το δημοσιονομικό πλαίσιο της ΚΓΠ. Στην περίοδο 2021-2027, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η συνολική κατανομή για την ΚΓΠ ανέρχεται σε 386,6 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές. Το ποσό αυτό κατανέμεται σε δύο πυλώνες: 291,1 δισ. ευρώ για το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων,δηλαδή κυρίως άμεσες ενισχύσεις και μέτρα αγοράς, και 95,5 δισ. ευρώ για το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Στο δεύτερο ποσό περιλαμβάνονται και 8,1 δισ. ευρώ από το NextGenerationEU⁴.

Για την περίοδο 2028-2034, η Επιτροπή προτείνει διαφορετική δημοσιονομική αρχιτεκτονική. Σύμφωνα με την Επιτροπή η ΚΓΠ μετά το 2027 θα ενταχθεί στα νέα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης, τα οποία συνδέονται με ένα ευρύτερο χρηματοδοτικό πλαίσιο 865 δισ. ευρώ. Εντός αυτού του νέου σχήματος, η Επιτροπή αναφέρει ένα κονδύλι που εμφανίζει ως ειδικά κατοχυρωμένο για τη στήριξη των γεωργών, ύψους τουλάχιστον 300 δισ. ευρώ για εισοδηματική και κρίσιμη στήριξη. Από αυτό, 293,7 δισ. ευρώ είναι η καθαρή εισοδηματική στήριξη, ενώ τα 6,3 δισ. ευρώ είναι το αποθεματικό κρίσεων (σε περιπτώσεις διαταραχών των αγορών). Μαζί σχηματίζουν το κονδύλι των 300 δισ. ευρώ που η Επιτροπή εμφανίζει ως ειδικά κατοχυρωμένο για τη στήριξη των γεωργών. Αν συγκρίνουμε τη συνολική ΚΓΠ 2021-2027 των 386,6 δισ. ευρώ με το νέο ειδικά κατοχυρωμένο ποσό των 300 δισ. ευρώ, η αριθμητική διαφορά είναι 86,6 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 22,4%. Αν, αυστηρότερα, συγκρίνουμε τα 386,6 δισ. ευρώ με μόνο τα 293,7 δισ. ευρώ της εισοδηματικής στήριξης, η διαφορά ανεβαίνει σε 92,9 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 24%. Η σύγκριση αυτή δεν είναι απολύτως ομοειδής, διότι το προηγούμενο ποσό περιλαμβάνει και την αγροτική ανάπτυξη, ενώ τα 293,7 δισ. ευρώ είναι μόνο εισοδηματική στήριξη. Ωστόσο, πολιτικά, δείχνει καθαρά ότι ο διακριτός και εύκολα ελέγξιμος προϋπολογισμός της ΚΓΠ συρρικνώνεται σημαντικά.

Η Επιτροπή προσπαθεί να μετριάσει αυτή την εικόνα λέγοντας ότι, πέρα από τα ειδικά κατοχυρωμένα ποσά, τα κράτη μέλη θα έχουν διαθέσιμα 453 δισ. ευρώ για εθνικές ανάγκες, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας και των αγροτικών περιοχών, ενώ επιπλέον αναφέρει δυνατότητες χρηματοδότησης αγροτικών αναγκών από άλλα σκέλη των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων. Η Επιτροπή αναφέρει επίσης ότι τουλάχιστον 10% των πόρων κάθε εθνικού και περιφερειακού σχεδίου, εκτός των ειδικά κατοχυρωμένων ποσών, θα πρέπει να αφιερωθεί σε ειδικές ανάγκες των αγροτικών περιοχών, δηλαδή περίπου 48,7 δισ. ευρώ, με δυνατότητα αύξησης μέσω δανείων Catalyst Europe. Τα δάνεια αυτά είναι ένα νέο προϊόν, πέραν του κονδυλίου που εμφανίζει ως ειδικά κατοχυρωμένο για τη στήριξη των γεωργών. Δηλαδή θα υπάρχουν περίπου 48,7 δισ. ευρώ για ειδικές ανάγκες των αγροτικών περιοχών μέσα από τα νέα εθνικά και περιφερειακά σχέδια. Το ποσό αυτό, κατά την Επιτροπή, θα μπορούσε να αυξηθεί έως 63,7 δισ. ευρώ με τη χρήση των δανείων Catalyst Europe. Ωστόσο, τα δάνεια αυτά δεν αποτελούν άμεση επιχορήγηση της ΚΓΠ ούτε ισοδύναμη εισοδηματική στήριξη των γεωργών. Πρόκειται για δανειακό εργαλείο με ευρωπαϊκή στήριξη, άρα δημιουργεί χρηματοδοτική δυνατότητα, αλλά και υποχρέωση αποπληρωμής. Συνεπώς δεν μπορεί να συνυπολογίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως οι άμεσες ενισχύσεις ή οι κλασικές δαπάνες της ΚΓΠ. Πρόκειται δηλαδή για πιθανή δανειακή μόχλευση για επενδύσεις σε αγροτικές και άλλες στρατηγικές περιοχές⁵.

Αυτό ακριβώς, όμως, είναι και το πολιτικό πρόβλημα. Ό,τι δεν είναι καθαρά ειδικά κατοχυρωμένο ως ΚΓΠ γίνεται λιγότερο διαφανές, λιγότερο συγκρίσιμο και περισσότερο εξαρτημένο από εθνικές επιλογές. Η Επιτροπή παρουσιάζει τη νέα αρχιτεκτονική ως πιο ευέλικτη. Οι επικριτές τη διαβάζουν ως συρρίκνωση του αυτόνομου προϋπολογισμού της ΚΓΠ και ως μετακίνηση μέρους της αγροτικής ανάπτυξης σε ευρύτερα χρηματοδοτικά σχήματα, όπου η γεωργία θα πρέπει να ανταγωνίζεται άλλες εθνικές προτεραιότητες.

Στο επόμενο σημείωμά μας θα αναφερθούμε στις κριτικές που έχουν διατυπωθεί από άλλα όργανα της ΕΕ, καθώς και από αγροτοσυνδικαλιστικές οντότητες που επηρεάζουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο τα δρώμενα.

Η κριτική του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει υιοθετήσει σαφώς διαφορετική πολιτική έμφαση. Στη θέση του για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργικής πολιτικής ζητεί μεγαλύτερο και αυτοτελή προϋπολογισμό για την ΚΓΠ, ενισχυμένες άμεσες ενισχύσεις, περιορισμό της γραφειοκρατίας και άρση των εμποδίων για την είσοδο νέων στη γεωργία. Το Κοινοβούλιο δηλώνει ρητά ότι η ΚΓΠ 2028-2034 δεν πρέπει να ενσωματωθεί με άλλες χρηματοδοτικές περιοχές ούτε να γίνει μέρος ευρύτερου χρηματοδοτικού φακέλου που θα χρησιμοποιείται από τα κράτη μέλη για σκοπούς άλλους από τη γεωργία. Ζητεί επίσης η αγροτική ανάπτυξη να στηρίζεται ανεξάρτητα από την πολιτική συνοχής.

Η κριτική του Κοινοβουλίου δεν αφορά μόνο το ύψος των κονδυλίων. Αφορά τη θεσμική αρχιτεκτονική της νέας ΚΓΠ. Το Κοινοβούλιο ζητεί ισχυρή, επαρκώς χρηματοδοτημένη και αναγνωρίσιμη ΚΓΠ, με διακριτό προϋπολογισμό και σαφή δημοκρατικό έλεγχο. Αντιτίθεται στην απορρόφηση της γεωργικής πολιτικής σε ευρύτερα εθνικά και περιφερειακά πακέτα, επειδή θεωρεί ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε έμμεση επανεθνικοποίηση της ΚΓΠ, άνιση μεταχείριση γεωργών μεταξύ κρατών μελών και απώλεια διαφάνειας. Σε δηλώσεις που καταγράφει το Reuters, ο ευρωβουλευτής Siegfried Mureșan ανέφερε ότι το Κοινοβούλιο θέλει αυτές οι πολιτικές να διατηρηθούν ως αυτόνομες πολιτικές με σαφή νομοθετική βάση, ευρωπαϊκούς στόχους και διακριτούς προϋπολογισμούς· προειδοποίησε επίσης ότι η επανεθνικοποίηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανταγωνιστικό μειονέκτημα για ορισμένους γεωργούς και να πλήξει την ενιαία αγορά αγροτικών προϊόντων.

Η θέση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε συνδυασμό με τη δημοσιονομική σύγκριση. Η πρόταση της Επιτροπής για περίπου 300 δισ. ευρώ, ως ειδικά κατοχυρωμένο κονδύλι για τη στήριξη των γεωργών, συγκρίνεται αρνητικά με τα 386,6 δισ. ευρώ της περιόδου 2021-2027. Ακόμη και αν η Επιτροπή υποστηρίζει ότι άλλες αγροτικές δράσεις θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν μέσα από ευρύτερα εθνικά και περιφερειακά σχέδια, το Κοινοβούλιο φοβάται ότι η ΚΓΠ θα χάσει την αυτοτέλεια, την ορατότητα και την πολιτική της ισχύ ως κοινή ευρωπαϊκή πολιτική.

Η κριτική της ΕΟΚΕ

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή είναι ακόμη πιο αιχμηρή. Στη γνωμοδότησή της για την ΚΓΠ μετά το 2027 απορρίπτει την πρόταση της Επιτροπής, λέγοντας ότι δεν έχει σαφή κατεύθυνση, καθαρούς στόχους ή μακροπρόθεσμο όραμα για την ευρωπαϊκή γεωργία, πέρα από την επιβολή μεγάλης περικοπής στον προϋπολογισμό της ΚΓΠ. Η ΕΟΚΕ τονίζει επίσης τον κίνδυνο οι γεωργικές και οι επενδύσεις συνοχής να υποχρεωθούν να ανταγωνίζονται για χρηματοδότηση μέσα στη νέα δημοσιονομική αρχιτεκτονική.

Η ΕΟΚΕ ζητεί αυξημένο, αυτοτελή και ειδικά αφιερωμένο προϋπολογισμό για την ΚΓΠ, κατάλληλα προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό, και αποκατάσταση της χρηματοδότησης σε επίπεδο περίπου 0,5% του ΑΕΠ της ΕΕ. Ζητεί επίσης πιο φιλόδοξη ειδικά κατοχυρωμένη κατανομή για τις αγροτικές περιοχές και ισχυρή δημοσιονομική κατανομή για στρατηγικές ανανέωσης των γενεών, με στοχευμένα μέτρα για νέους εισερχόμενους και γυναίκες γεωργούς.

Η θέση της ΕΟΚΕ είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, επειδή συνδέει τον προϋπολογισμό με την κοινωνική δικαιοσύνη. Υποστηρίζει ότι οι άμεσες ενισχύσεις πρέπει να έχουν δίκαιο και εύλογο ανώτατο όριο για τους μεμονωμένους ενεργούς γεωργούς και δέχεται το υποχρεωτικό πλαφόν των 100.000 ευρώ που προτείνει η Επιτροπή. Ταυτόχρονα, όμως, προειδοποιεί ότι η Επιτροπή δεν πρέπει να εισάγει διακρίσεις εις βάρος πραγματικών ενεργών γεωργών λόγω ηλικίας ή συνταξιοδοτικού καθεστώτος. Αντί για τιμωρητικό αποκλεισμό ηλικιωμένων ή συνταξιούχων παραγωγών, η ΕΟΚΕ ζητεί στοχευμένα χρηματοδοτικά σχήματα που θα διευκολύνουν τη μεταβίβαση της εκμετάλλευσης από μεγαλύτερους γεωργούς σε νέους.

Έτσι, η κριτική της ΕΟΚΕ συνδέει τον προϋπολογισμό, την κοινωνική δικαιοσύνη, τη γενεακή ανανέωση και την επισιτιστική ασφάλεια σε μία ενιαία γραμμή: χωρίς επαρκή, αυτόνομη, διαφανή και προσαρμοσμένη στον πληθωρισμό ΚΓΠ, η Ευρώπη κινδυνεύει να αποδυναμώσει τόσο το αγροτικό εισόδημα όσο και τη στρατηγική της αυτονομία στον τομέα των τροφίμων.

Η κριτική της Επιτροπής των Περιφερειών

Η Επιτροπή των Περιφερειών κινείται σε άλλη, αλλά εξίσου σημαντική, κατεύθυνση. Δεν στέκεται μόνο στο συνολικό ύψος των κονδυλίων, αλλά κυρίως στις εδαφικές συνέπειες της νέας αρχιτεκτονικής. Σε συζήτηση για την ΚΓΠ 2028-2034, οι περιφερειακοί εκπρόσωποι υπογράμμισαν ότι οι αυξανόμενες εμπορικές αναταράξεις, οι αμερικανικοί δασμοί, το υψηλό κόστος, η κλιματική πίεση και η αστάθεια των αγορών έχουν άνισες επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές περιφέρειες. Η Επιτροπή των Περιφερειών στηρίζει τη φθίνουσα εισοδηματική στήριξη με βάση την έκταση, εφόσον μπορεί να μειώσει ανισότητες, αλλά ζητεί εκτιμήσεις εδαφικών επιπτώσεων, ώστε οι μηχανισμοί αναδιανομής να μειώνουν πραγματικά τις ανισότητες χωρίς να προκαλούν νέες περιφερειακές ανισορροπίες.

Η CoR επισημαίνει ότι μια νησιωτική, ορεινή, απομακρυσμένη ή ξηροθερμική περιοχή αντιμετωπίζει πολύ διαφορετικό κόστος και πολύ διαφορετικούς κινδύνους από μια εύφορη πεδινή περιφέρεια της κεντρικής Ευρώπης. Μια ενιαία φόρμουλα, ακόμη και αν φαίνεται δίκαιη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μπορεί να παράγει άνισα αποτελέσματα στην πράξη. Γι’ αυτό ζητεί πιο ισχυρή πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, δίκαια μέτρα στήριξης, στοχευμένες παρεμβάσεις και διατήρηση ίσων όρων ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά. Η ίδια ανακοίνωση της CoR προειδοποιεί ότι οι νέοι κανόνες συγχρηματοδότησης μπορεί να μειώσουν τις επενδύσεις σε περιβαλλοντικούς στόχους, ιδίως στα λιγότερο πλούσια κράτη μέλη.

Η Επιτροπή των Περιφερειών συνδέει επίσης τη νέα ΚΓΠ με την ανανέωση των γενεών στην ύπαιθρο. Νέοι γεωργοί δεν θα μείνουν σε μια περιοχή μόνο επειδή υπάρχει μια ενίσχυση. Χρειάζονται πρόσβαση στη γη, χρηματοδότηση, υπηρεσίες, υποδομές, ψηφιακή συνδεσιμότητα, δρόμους, σχολεία, υγεία και βιώσιμες τοπικές αγορές. Για τον λόγο αυτό η CoR υποστηρίζει ότι η ΚΓΠ πρέπει να παραμείνει συνεκτική, ολοκληρωμένη και στρατηγική πολιτική για όλες τις αγροτικές περιοχές, όχι ένα γενικό χρηματοδοτικό εργαλείο που θα χάνει την αγροτική και εδαφική του στόχευση μέσα σε ευρύτερα εθνικά ή περιφερειακά πακέτα.

Η κριτική της Copa-Cogeca και άλλων αγροτικών οργανώσεων

Από την πλευρά των ευρωπαϊκών αγροτικών οργανώσεων, η κριτική είναι ακόμη οξύτερη. Η Copa-Cogeca, η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οργάνωση γεωργών και αγροτικών συνεταιρισμών, παρουσιάζει την πρόταση της Επιτροπής ως απειλή για τον κοινό χαρακτήρα της ΚΓΠ, τη σταθερότητα του αγροτικού εισοδήματος και την ευρωπαϊκή επισιτιστική ασφάλεια. Η ίδια η ιστοσελίδα της Copa-Cogeca σημειώνει ότι οι ηγεσίες της ενέκριναν στις 23-24 Απριλίου 2026 βασικές θέσεις για τον μελλοντικό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και την ΚΓΠ, σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενες τιμές εισροών και έντονη πίεση στον αγροτικό τομέα.

Η ανάλυση του EPRS καταγράφει ότι οι αγροτικές οργανώσεις ήταν επικριτικές απέναντι στην πρόταση της Επιτροπής και ότι η Copa-Cogeca δημοσίευσε τις «10 κόκκινες γραμμές» που καθιστούν, κατά την οργάνωση, τις προτάσεις της Επιτροπής για το ΠΔΠ και την ΚΓΠ απαράδεκτες για την ευρωπαϊκή γεωργία. Στα σημεία αυτά περιλαμβάνονται η ένταξη της ΚΓΠ σε ενιαίο ταμείο, η μείωση κατά περίπου 20% του προϋπολογισμού της ΚΓΠ, το τέλος της δομής των δύο πυλώνων, η διάβρωση του κοινού χαρακτήρα της ΚΓΠ, η δημιουργία δαπανηρής διοικητικής αναδιοργάνωσης και πολυπλοκότητας αντί απλούστευσης, η αντίθεση σε εθνικές συνεισφορές για μέτρα που σήμερα δεν απαιτούν συγχρηματοδότηση, η αντίθεση στη φθίνουσα μείωση και στο πλαφόν, καθώς και η έλλειψη ουσιαστικής διαβούλευσης, εναλλακτικών πολιτικών επιλογών και εκτίμησης επιπτώσεων.

Η κριτική της Copa-Cogeca μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: η αγροτική Ευρώπη δεν βλέπει απλώς μια δημοσιονομική περικοπή, αλλά μια αλλαγή καθεστώτος. Βλέπει λιγότερη αυτοτελή ΚΓΠ, περισσότερη εθνική ευελιξία, λιγότερη προβλεψιμότητα για τους γεωργούς και μεγαλύτερο κίνδυνο άνισου ανταγωνισμού μέσα στην ίδια την ενιαία αγορά. Το Euronews περιέγραψε την πρόταση ως «ειδικά κατοχυρωμένη αλλά μειωμένη», σημειώνοντας ότι η ΚΓΠ είχε 386,6 δισ. ευρώ την περίοδο 2021-2027, ενώ η νέα πρόταση κατοχυρώνει περίπου 300 δισ. ευρώ για τη γεωργία και ότι ειδικοί που επικαλέστηκε εκτιμούν μείωση 20%-30% σε πραγματικούς όρους όταν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός. Το ίδιο ρεπορτάζ σημειώνει ότι η Copa-Cogeca κατηγόρησε την Επιτροπή ότι διαλύει τον «κοινό» χαρακτήρα της ΚΓΠ μέσω κρυφών περικοπών και πλήρους επανεθνικοποίησης, υπό τον μανδύα της διοικητικής απλούστευσης.

Η κριτική δεν προέρχεται μόνο από την Copa-Cogeca. Το EPRS καταγράφει ότι η CEJA, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Νέων Γεωργών, καλωσόρισε ορισμένα εργαλεία για νέους γεωργούς, όπως το starter pack και τη στήριξη εγκατάστασης, αλλά επέκρινε την απουσία ειδικά κατοχυρωμένου προϋπολογισμού για τους νέους γεωργούς και την έλλειψη δημόσιας διαβούλευσης. Η IFOAM Organics Europe ζήτησε σαφή ειδική κατοχύρωση κονδυλίων της ΚΓΠ για περιβάλλον, κλίμα και καλή μεταχείριση ζώων, ώστε οι γεωργοί να έχουν προβλέψιμη διαδρομή προς βιώσιμες πρακτικές και να αποφευχθεί ένας αγώνας προς τα κάτω μεταξύ κρατών μελών. Η European Coordination Via Campesina προειδοποίησε ότι η πρόταση μπορεί να δημιουργήσει ανισότητες μεταξύ κρατών μελών και να αποσταθεροποιήσει την αγροδιατροφική αλυσίδα, ενώ άσκησε κριτική στη συνέχιση της λογικής των πληρωμών ανά εκτάριο, επειδή, κατά την οργάνωση, ευνοεί κυρίως τις μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις και ενισχύει τη συγκέντρωση γης.

Από άλλη πλευρά, η EFFAT, η ευρωπαϊκή ομοσπονδία συνδικάτων τροφίμων, γεωργίας και τουρισμού, επέκρινε την πρόταση επειδή δεν περιλαμβάνει επαρκή κίνητρα για ποιοτικές θέσεις εργασίας ή επιβράβευση κοινωνικής επίδοσης. Προειδοποίησε επίσης ότι η εξαίρεση εκμεταλλεύσεων κάτω των 10 εκταρίων από ελέγχους και κυρώσεις κοινωνικής αιρεσιμότητας θα μπορούσε να αποδυναμώσει την προστασία των εργαζομένων. Έτσι, η κοινωνική κριτική δεν ταυτίζεται πλήρως με την κριτική της Copa-Cogeca, αλλά συγκλίνει στο συμπέρασμα ότι η πρόταση δεν διασφαλίζει επαρκώς ούτε το εισόδημα ούτε την κοινωνική συνοχή ούτε τη δίκαιη μετάβαση στον αγροτικό τομέα.

Συμπέρασμα

Με αβίαστο τρόπο δημιουργείται η εντύπωση ότι το θέμα πρέπει να ιδωθεί κάτω από το πρίσμα «πολιτικής σύγκρουσης» για το μέλλον της ΕΕ και όχι ως απλή αγροτική διαπραγμάτευση. Τείνει δε, να εξελιχθεί ως σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία της Επιτροπής για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία και στην απαίτηση του Κοινοβουλίου να παραμείνουν η γεωργία και η περιφερειακή πολιτική αυτοτελείς πολιτικές με διακριτή χρηματοδότηση. Το Κοινοβούλιο θεωρεί την επανεθνικοποίηση των πολιτικών αυτών απειλή για τον ανταγωνισμό και την ενιαία αγορά. Βέβαια, ορισμένοι αναλυτές αναδεικνύουν ότι η πρόταση για προϋπολογισμό 2 τρις ευρώ πυροδότησε μεγάλη πολιτική σύγκρουση, επειδή συνδυάζει νέες ευρωπαϊκές φορολογικές προτάσεις, αύξηση χρηματοδότησης για άμυνα, σύνορα και έρευνα, αλλά και συγχώνευση εμβληματικών πολιτικών όπως η ΚΓΠ και τα περιφερειακά ταμεία σε ένα νέο πλαίσιο με λιγότερα ειδικά κατοχυρωμένα προγράμματα.

Θα μπορούσαμε να επισημάνουμε την οργισμένη αντίδραση της ευρωπαϊκής αγροτοσυνδικαλιστικής οργάνωσης Copa-Cogeca, η οποία έκανε λόγο για υπονόμευση και αποδόμηση των θεμελίων της ευρωπαϊκής γεωργικής πολιτικής. Δεν απομακρύνεται κανείς από την πραγματικότητα αν υποστηρίξει ότι η γεωργία παραμένει ειδικά κατοχυρωμένη, αλλά με μειωμένο μερίδιο. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ενώ το συνολικό μακροχρόνιο ευρωπαϊκό προϋπολογιστικό πακέτο αυξάνεται, το μερίδιο της ΚΓΠ υποχωρεί σημαντικά. Το ίδιο κείμενο σημείωσε ότι η μείωση σε πραγματικούς όρους μπορεί να φθάνει, σύμφωνα με ειδικούς, μεταξύ 20% και 30%.

Η πρόταση για την ΚΓΠ μετά το 2027 επιχειρεί να απαντήσει σε υπαρκτά προβλήματα: άνιση κατανομή ενισχύσεων, ανάγκη στήριξης ενεργών γεωργών, ανανέωση των γενεών, απλούστευση, δημοσιονομική πειθαρχία και μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη μέλη. Όμως η μεταρρύθμιση κρύβει μεγάλους κινδύνους. Αν η στοχευμένη στήριξη μετατραπεί σε μείωση της κοινής χρηματοδότησης, αν η ευελιξία μετατραπεί σε επανεθνικοποίηση, αν η ανανέωση των γενεών γίνει αποκλεισμός ηλικιωμένων ενεργών παραγωγών και αν η αγροτική ανάπτυξη χαθεί μέσα σε ευρύτερα εθνικά πακέτα, τότε η ΚΓΠ θα απομακρυνθεί από τον ιστορικό της ρόλο.

Η πιο ασφαλής διατύπωση είναι ότι η Επιτροπή προτείνει για την περίοδο 2028-2034 ένα κονδύλι που εμφανίζει ως ειδικά κατοχυρωμένο για τη στήριξη των γεωργών, ύψους τουλάχιστον 300 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 293,7 δισ. ευρώ για εισοδηματική στήριξη και 6,3 δισ. ευρώ για αποθεματικό κρίσεων. Σε σύγκριση με τα 386,6 δισ. ευρώ της ΚΓΠ 2021-2027, το καθαρά ορατό και προστατευμένο αγροτικό πακέτο εμφανίζεται μειωμένο κατά 86,6 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 22,4%. Αν συγκριθεί μόνο η καθαρή εισοδηματική στήριξη των 293,7 δισ. ευρώ με το προηγούμενο συνολικό πακέτο, η αριθμητική απόσταση ανεβαίνει σε περίπου 24%, αν και αυτή η σύγκριση δεν είναι απολύτως ομοειδής.

Το πραγματικό ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο ποιος θα πάρει πόσα. Είναι αν η Ευρώπη θέλει ακόμη μια πραγματικά κοινή αγροτική πολιτική ή ένα σύνολο εθνικών αγροτικών προγραμμάτων με ευρωπαϊκή ετικέτα. Η κριτική του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της ΕΟΚΕ, της Επιτροπής των Περιφερειών, της Copa-Cogeca και άλλων οργανώσεων συγκλίνει σε ένα βασικό σημείο: η νέα ΚΓΠ, όπως προτείνεται, κινδυνεύει να γίνει λιγότερο χρηματοδοτημένη, λιγότερο διαφανής και λιγότερο κοινή.

Πρέπει να ανησυχούν οι αγρότες για το μέλλον της ΚΓΠ

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Χρόνος Κοζάνης

Η ομάδα μας

Χρήσιμα

Εφημερίδα "O Χρόνος"